ਤ੍ਯਕ੍ਤਵੇਦਸ੍ਤ੍ਵਨਾਚਾਰਃ ਸ ਵੈ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ
ਜੋ ਵੇਦ ਛੱਡ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਚਾਲ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਉਹ ਸ਼ੂਦਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨ ਵੈ ਸ਼ੂਦ੍ਰੋ ਭਵੇਚ੍ਛੂਦ੍ਰੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਨ ਚ
ਕੇਵਲ ਜਨਮ ਨਾਲ ਸ਼ੂਦਰ ਸ਼ੂਦਰ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ, ਨਾਂ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਏਤਤ੍ਪਵਿਤ੍ਰਂ ਜ੍ਞਾਨਾਨਾਂ ਤਥਾ ਚੈਵਾਤ੍ਮਸਂਯਮਃ
ਇਹ ਗਿਆਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਤਮ-ਸੰਯਮ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ।
ਨਿਤ੍ਯਕ੍ਰੋਧਾਚ੍ਛ੍ਰਿਯਂ ਰਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਤਪੋ ਰਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਤੁ ਮਤ੍ਸਰਾਤ੍
ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਨ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਮਤਸਰ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਤਪਸਿਆ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਵਿਦ੍ਯਾਂ ਮਾਨਾਪਮਾਨਾਭਘ੍ਯਾਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਤੁ ਪ੍ਰਮਾਦਤਃ
ਵਿਦਿਆ ਨੂੰ ਅਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਬੇਇੱਜਤੀ ਤੋਂ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਯਾਗੇ ਯਸ੍ਯ ਹੁਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਸ ਤ੍ਯਾਗੀ ਸ ਚ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍
ਜਿਸ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਤਿਆਗ ਵਿੱਚ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਤਿਆਗੀ ਅਤੇ ਬੁਧੀਮਾਨ ਹੈ।
ਪਰਿਗ੍ਰਹਾਤ੍ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਭਵੇਦ੍ਬਦ੍ਧ੍ਯਾ ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਸਮਾਨ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਪੋਨਿਤ੍ਯੇਨ ਦਾਨ੍ਤੇਨ ਮੁਨਿਨਾ ਸਂਯਤਾਤ੍ਮਮਨਾ
ਜੋ ਰੋਜ਼ ਤਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਚਾ ਰਿਸ਼ੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਰ੍ਗृਹ੍ਯਤੇ ਯਦ੍ਯਤ੍ਤਤ੍ਤਵ੍ਦ੍ਯਕ੍ਤਮਿਤਿ ਸ੍ਥਿਤਿਃ
ਜੋ ਕੁਝ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸਮਝ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚੀ ਹਕੀਕਤ ਵਜੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਅਵਿਸ਼੍ਰਂਭੇਣ ਮਨ੍ਤਵ੍ਯਂ ਵਿਸ਼੍ਰਂਭੇ ਧਾਰਯੇਨ੍ਮਨਃ
ਕਦੇ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾ ਕਰਕੇ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮਨ ਨੂੰ ਠੀਕ ਰੱਖੋ।
ਨਿਵੇਦਾਦੇਵ ਨਿਰ੍ਵਾਣਂ ਨ ਚ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਵਿਚ੍ਚਿਤਯੇਤ੍
ਵਿਰਾਗ ਤੋਂ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਮਨ ਨੂੰ ਘਬਰਾਉਣ ਨਾ ਦਿਓ।
ਸ਼ੌਚੇ ਤੁ ਸਤਤਂ ਯੁਕ੍ਤਃ ਸਦਾਚਾਰਸਮਨ੍ਵਿਤਃ
ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਵਿੱਤਰਤਾ 'ਤੇ ਟਿਕੇ ਰਹੋ, ਚੰਗੇ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰੋ।
ਸਤ੍ਯਂਵ੍ਰਤਂ ਤਪਃ ਸ਼ੌਚਂ ਸਤ੍ਯਂ ਵਿਸृਜਤੇ ਪ੍ਰਜਾ
ਸੱਚ, ਵਚਨ, ਤਪ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ—ਇਹ ਸੱਚ ਦੇ ਨਾਲ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਅਨृਤਂ ਤਮਸੋ ਰੂਪਂ ਤਮਸਾ ਨੀਯਤੇ ਹ੍ਯਧਃ
ਝੂਠ ਹਨੇਰੇ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ; ਹਨੇਰਾ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੁਦੁष੍ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਇਤ੍ਯਾਹੁਰ੍ਨਰਕਂ ਤਮ ਏਵ ਚ
ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਰਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅੰਧਕਾਰ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਹਨੇਰਾ ਹੀ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰਾਪ੍ਯੇਵਂਵਿਧਾ ਲੋਕੇ ਵृਤ੍ਤਿਃ ਸਤ੍ਯਾਨृਤੇ ਭਵੇਤ੍
ਉਸ ਜਹਾਨ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਜੀਵਨ ਸੱਚ ਤੇ ਝੂਠ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਾਰੀਰੈਰ੍ਮਾਨਸੈਰ੍ਦੁਃਖੈਃ ਸੁਖੈਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਸੁਖੋਦਯੈਃ
ਸਰੀਰਕ ਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਦੁੱਖਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਤੇ ਉਹ ਸੁਖ ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਨਹੀਂ, ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਤਤ੍ਰ ਦੁਃਖਵਿਮੋਕ੍ਸ਼ਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਯਤੇਤ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਃ
ਉਥੇ, ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਰਾਹੁਗ੍ਰਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸੋਮਸ੍ਯ ਯਥਾ ਜ੍ਯੋਤ੍ਸ੍ਨਾ ਨ ਭਾਸਤੇ
ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸੁਖ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਥਾ ਤਮੋਭਿਭੂਤਾਨਾਂ ਭੂਤਾਨਾਂ ਨਸ਼੍ਯਤੇ ਸੁਖਮ੍
ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸੁਖ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਦੈਤਦ੍ਭਵਤਾਭਿਹਿਤਂ ਸੁਖਾਨਾਂ ਪਰਮਾ ਸ੍ਥਿਤਿਰਿਤਿ
ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਸੁਖ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਕੀ ਹੈ?
ਨ ਤਦੁਪਗृਹ੍ਣੀਮੋ ਨ ਹ੍ਯੇषਾਮृषੀਣਾਂ ਮਹਤਿ ਸ੍ਥਿਤਾਨਾਮ੍
ਅਸੀਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅਵਸਥਾ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
ਤਪਸਿ ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਤ੍ਰਿਲੋਕਕृਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਪ੍ਰਭੁਰੇਕਾਕੀ ਤਿष੍ਟਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਨ ਕਾਮਸੁਖੋष੍ਵਾਤ੍ਮਾਨਮਵਦਧਾਤਿ
ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤਪ ਵਿਚ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇਕੱਲਾ, ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਬਣ ਕੇ, ਇੰਦ੍ਰੀ ਸੁਖਾਂ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ।
ਅਪਿ ਚ ਭਗਵਾਨ੍ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰ ਉਮਾਪਤਿਃ ਕਾਮਮਭਿਵਰ੍ਤਮਾਨਮਨਙ੍ਗਤ੍ਵੇਨ ਸਮਮਨਯਤ੍
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਉਮਾ ਦੇ ਪਤੀ, ਸ਼ਿਵ ਨੇ, ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਵਸ਼ ਕਰ ਲਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੇਅਸਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਭੂਮੌ ਨ ਤੁ ਮਹਾਤ੍ਮਭਿਰਞ੍ਜਯਤਿ ਗृਹੀਤੋ ਨ ਤ੍ਵੇष ਤਾਵਦ੍ਵਿਸ਼ਿष੍ਟੋ ਗੁਣਵਿਸ਼ੇष ਇਤਿ
ਇਸ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਮਨੁੱਖ ਸੋਭਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਕਿਸੇ ਦੇ ਹੱਥ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਖਾਸ ਗੁਣ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ।
ਨੈਤਦ੍ਭਗਵਤਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਮਿ ਭਵਤਾ ਤੂਕ੍ਤਂ ਸੁਖਾਨਾਂ ਪਰਮਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯ ਇਤਿ ਲੋਕਪ੍ਰਵਾਦੋ ਹਿ ਦ੍ਵਿਵਿਧਃ ਫਲੋਦਯਃ ਸੁਕृਤਾਤ੍ਸੁਖਮਵਾਪ੍ਯਤੇ ऽਨ੍ਯਥਾ ਦੁਃਖਮਿਤਿ
ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ, ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜੀ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹਨ; ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਚਰਚਾ ਹੈ ਕਿ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: ਚੰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਦੁੱਖ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਨਿਤ੍ਯਮੇਵ ਸੁਖਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗੇ ਸੁਖਂ ਦੁਃਖਮਿਹੋਭਯਮ੍
ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੁੱਖ ਹੀ ਸੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਤਾਂ ਸੁੱਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੋਵੇਂ ਹਨ।
ਪृਥਿਵੀ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਜਨਿਤ੍ਰੀ ਤਦ੍ਵਿਧਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ
ਧਰਤੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ, ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਉਸੇ ਹੀ ਸਵਭਾਵ ਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਤ੍ਯੇਤਲ੍ਲੋਕਨਿਰ੍ਮਾਤਾ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਚਰਿਤਸ੍ਯ ਚ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੀ ਰਚਨਹਾਰ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਚਲਣ ਦੀ ਜਨਨੀ ਹੈ।
ਅਤ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਅਨृਤਾਤ੍ਖਲੁ ਤਮਃ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭੂਤਂ ਤਤਸ੍ਤਮੋਗ੍ਰਸ੍ਤਾ ਅਧਰ੍ਮਮੇਵਾਨੁਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਨ ਧਰ੍ਮਂ ਕ੍ਰੋਧਲੋਭਮੋਹਹਿਂਸਾਨृਤਾਦਿਭਿਖਚ੍ਛਨ੍ਨਾਃ ਖਲ੍ਵਸ੍ਮਿਂਲ੍ਲੋਕੇ ਨਾਮੁਤ੍ਰ ਸੁਖਮਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ ਵਿਵਿਧਵ੍ਯਾਧਿਰੁਜੋਪਤਾਪੈਰਵਕੀਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਧਬਨ੍ਧਨਪਰਿਕ੍ਲੇਸ਼ਾਦਿਭਿਸ਼੍ਚ ਕ੍ਸ਼ੁਤ੍ਪਿਪਾਸਾਸ਼੍ਰਮਕृਤੈਰੁਪਤਾਪੈਰੁਪਤਪ੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਰ੍षਵਾਤਾਤ੍ਯੁष੍ਣਾਤਿਸ਼ੀਤਕृਤੈਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਤਿਭਯੈਃ ਸ਼ਾਰੀਰੈਰ੍ਦੁਃਖੈਰੁਪਤਪ੍ਯਨ੍ਤੇ ਬਨ੍ਧੁਧਨਵਿਨਾਸ਼ਵਿਪ੍ਰਯੋਗਕृਤੈਸ਼੍ਚ ਮਾਨਸੈਃ ਸ਼ੌਕੈਰਭਿਭੂਯਨ੍ਤੇ ਜਰਾਮृਤ੍ਯੁਕृਤੈਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯੈਰਿਤਿ ਯਸ੍ਤ੍ਵੇਤੈਃ
ਇਥੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ: ਝੂਠ ਤੋਂ ਅੰਧਕਾਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਜੋ ਅੰਧਕਾਰ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਧਰਮ ਦੀ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ, ਸਗੋਂ ਅਧਰਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੋਧ, ਲਾਲਚ, ਭੁਲੇਖਾ, ਹਿੰਸਾ, ਝੂਠ ਆਦਿ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸੁੱਖ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ। ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਦਰਦਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਮਾਰ-ਕੱਟ, ਕੈਦ, ਹੋਰ ਤਕਲੀਫਾਂ ਨਾਲ ਉਜੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਭੁੱਖ, ਪਿਆਸ, ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਮੀਂਹ, ਹਵਾ, ਬਹੁਤ ਗਰਮੀ ਜਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਠੰਡ ਨਾਲ ਡਰਾਉਣੇ ਸਰੀਰਕ ਦੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਧਨ ਦੀ ਵਿਛੋੜੀ ਨਾਲ ਮਨ ਦੀ ਪੀੜ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਬੁਢਾਪਾ ਅਤੇ ਮੌਤ ਨਾਲ ਹੋਰ ਦੁੱਖਾਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।