ਸਵੇਤਿ ਦੁਃਖਾਨਿ ਸੁਖਾਨਿ ਚਾਤ੍ਰ ਤਦ੍ਵਿਪ੍ਰਯੋਗਾਤ੍ਤੁ ਨ ਵੇਤ੍ਤਿ ਦੇਹਮ੍
ਇਹ ਥਾਂ ਤੇ ਉਹ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁਖ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਤਦਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਸ਼ਰੀਰਾਗ੍ਨੌ ਦੇਹਤ੍ਯਾਗੇਨ ਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਜਦ ਸਰੀਰ ਦੀ ਅੱਗ ਠੰਡੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਛੱਡਣ ਨਾਲ ਉਹ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰਾਤ੍ਮਾ ਮਾਨਸੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵਭੂਤੇषੁ ਲੋਕਕृਤ੍
ਉਥੇ ਆਤਮਾ, ਮਨ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਯਃ ਸਂਸ਼੍ਰਿਤੋ ਦੇਹੇ ਹ੍ਯਬ੍ਬਿਨ੍ਦੁਰਿਵ ਪੁष੍ਕਰੇ
ਜੋ ਉਸ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਕਮਲ ਤੇ ਬੂੰਦ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਤਮੋਰਜਸ਼੍ਚ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਚ ਵਿਦ੍ਧਿ ਜੀਵਗੁਣਾਨਿਮਾਮ੍
ਅੰਧਕਾਰ, ਲਾਲਚ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ — ਇਹ ਜੀਵ ਦੇ ਗੁਣ ਹਨ, ਇਹ ਜਾਣ ਲੈ।
ਅਤਃ ਪਰਂ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਵਿਦੋ ਵਦਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਾਵਰ੍ਤਯਦ੍ਯੋ ਭੁਵਨਾਨਿ ਸਪ੍ਤ
ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਸ ਨੇ ਸੱਤ ਸੰਸਾਰ ਚਲਾਏ, ਉਹੀ ਮੂਲ ਹੈ।
ਜੀਵਸ੍ਤੁ ਦੇਹਾਨ੍ਤਰਿਤਃ ਪ੍ਰਯਾਤਿ ਦਸ਼ਾਰ੍ਦ੍ਧਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਰੀਰਭੇਦਃ
ਜੀਵ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸਰੀਰ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦਸ ਤੇ ਅੱਧ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਤ੍ਵਗ੍ਰ੍ਯਾ ਬੁਧ੍ਯਾਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਯਾ ਤਤ੍ਤ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ਿਭਿਃ
ਇਹ ਗਹਿਰੀ ਤੇ ਸੁਖਮ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ, ਜੋ ਸੱਚ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਲਬ੍ਧਾਹਾਰੋ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਾਤ੍ਮਾ ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯਾਤ੍ਮਾਨਮਾਤ੍ਮਨਿ
ਜਦ ਆਹਾਰ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਤਮਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾਤ੍ਮਾਤ੍ਮਨਿ ਸ੍ਥਿਤ੍ਵਾ ਸੁਖਮਾਨਨ੍ਤ੍ਯਮਸ਼੍ਨੁਤੇ
ਜਦ ਆਤਮਾ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਟਿਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਨੰਤ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਸृष੍ਟਿਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਰੇषਾ ਭੂਤਾਧ੍ਯਾਤ੍ਮਵਿਨਿਸ਼੍ਚਯੇ
ਇਹ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਤੇ ਆਤਮਾ ਦੇ ਨਿਰਣੇ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਤੇਜੋ ऽਭਿਨਿਰ੍ ਵृਤ੍ਤਾਨ੍ਭਾਸ੍ਕਰਾਗ੍ਨਿਸਮਪ੍ਰਭਾਨ੍
ਆਤਮਾ ਦੀ ਜੋ ਚਮਕ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਤੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਰੌਸ਼ਨ ਹੈ।
ਆਚਾਰਂ ਚੈਵ ਸ਼ੌਚਂ ਚ ਸ੍ਵਰ੍ਗਾਯ ਵਿਦਧੇ ਪ੍ਰਭੁਃ
ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਚੰਗਾ ਚਲਣ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਸਵਰਗ ਲਈ ਬਣਾਈ।
ਯਕ੍ਸ਼ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਨਾਗਾਸ਼੍ਚ ਪਿਸ਼ਾਚਾ ਮਨੁਜਾਸ੍ਤਥਾ
ਯਕਸ਼, ਰਾਖਸ਼, ਨਾਗ, ਪਿਸਾਚ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਵੀ।
ਚਾਤੁਰ੍ਵਰ੍ਣ੍ਯਸ੍ਯ ਵਰ੍ਣੇਨ ਯਦਿ ਵਰ੍ਣੋ ਵਿਭਿਦ੍ਯਤੇ
ਜੇ ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਦੀ ਵਰਨਤਾ ਰੰਗ ਨਾਲ ਵੱਖਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇ,
ਤ੍ਵਨ੍ਤਃ ਕ੍ਸ਼ਰਤਿ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਕਸ੍ਮਾਦ੍ਵਰ੍ਣੋ ਵਿਭਜ੍ਯਤੇ
ਤਾਂ, ਜਦ ਰੰਗ ਸਭ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰੋਂ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਰੰਗ ਕਿਉਂ ਵੱਖਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਤੇषਾਂ ਵਿਵਿਧਵਰ੍ਣਾਨਾਂ ਕੁਤੋ ਵਰ੍ਣਵਿਨਿਸ਼੍ਚਯਃ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਰੰਗ ਦਾ ਨਿਰਣੇ ਕਿਥੋਂ ਆਇਆ?
ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਪੂਰ੍ਵਸृष੍ਟਂ ਹਿ ਕਰ੍ਮਣਾ ਵਰ੍ਣਤਾਂ ਗਤਮ੍
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਰਚਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਕਰਮ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਰੰਗ ਪਾ ਗਿਆ।
ਤ੍ਯਕ੍ਤਸ੍ਵਕਰ੍ਮਰਕ੍ਤਾਙ੍ਗਾਸ੍ਤੇ ਦ੍ਵਿਜਾਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਤਾਂ ਗਤਾਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੁਜਾਤੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕਰਮ ਛੱਡ ਕੇ ਹਿੰਸਾ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਪਾਈ, ਉਹ ਕਸ਼ਤਰੀ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।
ਸ੍ਵਧਰ੍ਂਮਨ੍ਨਾਨੁਤਿष੍ਟਨ੍ਤਿ ਤੇ ਦ੍ਵਿਜਾ ਵੈਸ਼੍ਯਤਾਂ ਗਤਾਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੁਜਾਤੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਨਿਭਾਇਆ, ਉਹ ਵੈਸ਼ ਬਣ ਗਏ ਹਨ।
ਕृष੍ਣਾਃ ਸ਼ੌਚਪਾਰਿਭ੍ਰਾष੍ਟਾਸ੍ਤੇ ਦ੍ਵਿਜਾਃ ਸ਼ੂਦ੍ਰਤਾਂ ਗਤਾਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੁਜਾਤੀਆਂ ਦਾ ਰੰਗ ਕਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਤੋਂ ਵੰਜਿਤ ਹਨ, ਉਹ ਸ਼ੂਦਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਧਰ੍ਮਤਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਥਾਸ੍ਤਪਸ੍ਤੇषਾਂ ਨ ਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਧਰਮ ਦੇ ਮਰਯਾਦਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਤਪ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਚੈਵ ਪੁਰਾ ਸृष੍ਟਂ ਯੇਨ ਜਾਨਨ੍ਤਿ ਤਦ੍ਵਿਦਃ
ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਸਮਝਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਾ ਸृष੍ਟਿਰ੍ਮਾਨਸੀ ਨਾਮ ਧਰ੍ਮਤਨ੍ਤ੍ਰਪਰਾਯਣਾ
ਉਹ ਰਚਨਾ ਮਨ ਦੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਮਰਯਾਦਾ ਨੂੰ ਮੰਨਦੀ ਹੈ।
ਵੈਸ਼੍ਯਃ ਸ਼ੂਦ੍ਰਸ਼੍ਚ ਵਿਪ੍ਰਰ੍षੇ ਤਦ੍ਬ੍ਰੂਹਿ ਵਦਤਾਂ ਵਰ
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ, ਮੈਨੂੰ ਵੈਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ।
ਵੇਦਾਧ੍ਯਯਨਸਂਪਨ੍ਨੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਕਰ੍ਮਸ੍ਵਵਸ੍ਥਿਤਃ
ਜੋ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਅਧਿਆਨ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੈ—
ਨਿਤ੍ਯਵ੍ਰਤੀ ਸਤ੍ਯਪਰਃ ਸ ਵੈ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਰਤ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੱਚ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਪਸ੍ਯਾਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਯਤ੍ਰ ਸ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ
ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਤਪਸਿਆ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦਾਨਾਦਾਨਰਤਿਰ੍ਯਸ੍ਤੁ ਸ ਵੈ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਦਾਨ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਉਹੀ ਕਸ਼ਤਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵੇਦਾਧ੍ਯਯਨਸਂਪਨ੍ਨਃ ਸ ਵੈਸ਼੍ਯ ਇਤਿ ਸਂਜ੍ਞਿਤਃ
ਜੋ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਅਧਿਆਨ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੈਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।