ਸਮਿਧਾਮਗ੍ਨਿਦਗ੍ਧਾਨਾਂ ਯਥਾਗ੍ਰਿਰ੍ਦ੍ਦਸ਼੍ਯਤੇ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜੇ ਹੋਏ ਲੱਕੜ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ।
ਇਨ੍ਧਨਸ੍ਯੋਪਯੋਗਾਨ੍ਤੇ ਸ ਵਾਗ੍ਨਿਰ੍ਨੋਪਲਭ੍ਯਤੇ
ਜਦ ਇੰਧਨ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਅੱਗ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।
ਗਤਿਰ੍ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਵਾ ਸਂਸ੍ਥਾਨਂ ਵਾ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਜਿਸ ਦੀ ਚਲਣ, ਮਾਪ ਜਾਂ ਆਕਾਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ—
ਨਸ਼੍ਯਤੀਤ੍ਯੇਵ ਜਾਨਾਮਿ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮਗ੍ਨਿਮਨਿਨ੍ਧਨਮ੍
ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਇਤਨਾ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬਿਨਾ ਲੱਕੜ ਦੇ ਠੰਢਾ ਹੋਇਆ ਅੱਗ।
ਸਮਿਧਾਮੁਪਯੋਗਾਨ੍ਤੇ ਯਥਾਗ੍ਨਿਰ੍ਨੋਪਲਭ੍ਯਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਲੱਕੜ ਮੁੱਕ ਜਾਣ ਤੇ ਅੱਗ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ—
ਤਥਾ ਸ਼ਰੀਰਸਂਤ੍ਯਾਗੇ ਜੀਵੋ ਹ੍ਯਾਕਾਸ਼ਵਤ੍ਸ੍ਥਿਤਃ
ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਤਮਾ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ਧਾਰਯਤੇ ਹ੍ਯਗ੍ਨਿਃ ਸ ਜੀਵ ਉਪਧਾਰ੍ਯਤਾਮ੍
ਅੱਗ ਹੀ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਟਿਕਾਈ ਰੱਖਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਸਮਝੋ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨष੍ਟੇ ਸ਼ਰੀਰਾਗ੍ਨੌ ਤਤੋ ਦੇਹਮਚੇਤਨਮ੍
ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਦੀ ਅੱਗ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਗਮਾਨਾਂ ਹਿ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਸ੍ਥਾਵਰਾਣਾਂ ਤਥੈਵ ਚ
ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਰੇ ਚਲਦੇ ਜੀਵਾਂ ਤੇ, ਅਤੇ ਠਹਿਰੇ ਹੋਏ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਵੀ ਸੱਚ ਹੈ।
ਤੇषਾਂ ਤ੍ਰਯਾਣਾਮੇਕਤ੍ਵਾਦ੍ਵਯਂ ਭੂਮੌ ਪ੍ਰਤਿष੍ਟਿਤਮ੍
ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕਤਾ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਵਾਈ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਅਮੂਰ੍ਤਯਸ੍ਤੇ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਮੂਰ੍ਤਿਮਨ੍ਤਃ ਸ਼ਰੀਰਿਣਃ
ਜੋ ਬਿਨਾ ਆਕਾਰ ਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਐਸੇ ਹੀ ਜਾਣੋ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਹਨ, ਉਹ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਜੀਵਃ ਕਿਂਲਕ੍ਸ਼ਣਸ੍ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯੇਤਦਾਚਕ੍ਸ਼੍ਵ ਮੇ ऽਨਘ
ਉਥੇ ਆਤਮਾ ਦੇ ਕੀ ਲਕੜ ਹਨ? ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ।
ਸ਼ਰੀਰੇ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਜੀਵਂ ਵੇਤ੍ਤੁਭਿਚ੍ਛਾਮਿ ਯਾਦृਸ਼ਮ੍
ਮੈਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਆਤਮਾ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਭਿਦ੍ਯਮਾਨੇ ਸ਼ਰੀਰੇ ਤੁ ਜੀਵੋ ਨੈਵੋਪਲਭ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਤਮਾ ਕਦੇ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ।
ਸ਼ਰੀਰੇ ਮਾਨਸੇ ਦੁਃਖ ਕਸ੍ਤਾਂ ਵੇਦਯਤੇ ਰੁਜਮ੍
ਮਾਨਸਿਕ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਪੀੜ੍ਹਾ ਕੌਣ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ?
ਮਹਰ੍षੇ ਮਨਸਿ ਵ੍ਯਗ੍ਰੇ ਤਸ੍ਮਾਜ੍ਜੀਵੋ ਨਿਰਰ੍ਥਕਃ
ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਜਦੋਂ ਮਨ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਆਤਮਾ ਬੇਅਸਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮਨਸਿ ਵ੍ਯਾਕੁਲੇ ਚਕ੍ਸ਼ੁਃ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਨਪਿ ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਬੇਚੈਨ ਹੋਵੇ, ਅੱਖਾਂ ਵੇਖਦੀਆਂ ਹੋਣ, ਫਿਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੀਆਂ।
ਨ ਚ ਸ੍ਮਰ੍ਸ਼ਮਸੌ ਵੇਤ੍ਤਿ ਨਿਦ੍ਰਾਵਸ਼ਗਤਃ ਪੁਨਃ
ਨੀਂਦ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਨਾ ਯਾਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਜਤਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਚ੍ਛਤਿ ਧ੍ਯਾਯਤਿ ਦ੍ਵੇष੍ਟਿ ਵਾਕ੍ਯਂ ਵਾਚਯਤੇ ਚ ਕਃ
ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ, ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ, ਵੈਰ ਕਰਦਾ, ਅਤੇ ਬੋਲਦਾ ਕੌਣ ਹੈ?
ਸ ਵੇਤ੍ਤਿ ਗਨ੍ਧਾਂਸ਼੍ਚ ਰਸਾਞ੍ਛੁਤੀਸ਼੍ਚ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਂ ਚ ਰੂਪਂ ਚ ਗੁਣਾਂਸ਼੍ਚ ਯੇ ऽਲ੍ਯੇ
ਉਹ ਸੁਗੰਧ, ਸਵਾਦ, ਆਵਾਜ਼, ਛੂਹ, ਰੂਪ ਅਤੇ ਉਹ ਗੁਣ ਜੋ ਸੁਖਮ ਹਨ, ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਵੇਤਿ ਦੁਃਖਾਨਿ ਸੁਖਾਨਿ ਚਾਤ੍ਰ ਤਦ੍ਵਿਪ੍ਰਯੋਗਾਤ੍ਤੁ ਨ ਵੇਤ੍ਤਿ ਦੇਹਮ੍
ਇਹ ਥਾਂ ਤੇ ਉਹ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁਖ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਤਦਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਸ਼ਰੀਰਾਗ੍ਨੌ ਦੇਹਤ੍ਯਾਗੇਨ ਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਜਦ ਸਰੀਰ ਦੀ ਅੱਗ ਠੰਡੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਛੱਡਣ ਨਾਲ ਉਹ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰਾਤ੍ਮਾ ਮਾਨਸੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵਭੂਤੇषੁ ਲੋਕਕृਤ੍
ਉਥੇ ਆਤਮਾ, ਮਨ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਯਃ ਸਂਸ਼੍ਰਿਤੋ ਦੇਹੇ ਹ੍ਯਬ੍ਬਿਨ੍ਦੁਰਿਵ ਪੁष੍ਕਰੇ
ਜੋ ਉਸ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਕਮਲ ਤੇ ਬੂੰਦ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਤਮੋਰਜਸ਼੍ਚ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਚ ਵਿਦ੍ਧਿ ਜੀਵਗੁਣਾਨਿਮਾਮ੍
ਅੰਧਕਾਰ, ਲਾਲਚ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ — ਇਹ ਜੀਵ ਦੇ ਗੁਣ ਹਨ, ਇਹ ਜਾਣ ਲੈ।
ਅਤਃ ਪਰਂ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਵਿਦੋ ਵਦਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਾਵਰ੍ਤਯਦ੍ਯੋ ਭੁਵਨਾਨਿ ਸਪ੍ਤ
ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਸ ਨੇ ਸੱਤ ਸੰਸਾਰ ਚਲਾਏ, ਉਹੀ ਮੂਲ ਹੈ।
ਜੀਵਸ੍ਤੁ ਦੇਹਾਨ੍ਤਰਿਤਃ ਪ੍ਰਯਾਤਿ ਦਸ਼ਾਰ੍ਦ੍ਧਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਰੀਰਭੇਦਃ
ਜੀਵ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸਰੀਰ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦਸ ਤੇ ਅੱਧ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਤ੍ਵਗ੍ਰ੍ਯਾ ਬੁਧ੍ਯਾਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਯਾ ਤਤ੍ਤ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ਿਭਿਃ
ਇਹ ਗਹਿਰੀ ਤੇ ਸੁਖਮ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ, ਜੋ ਸੱਚ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਲਬ੍ਧਾਹਾਰੋ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਾਤ੍ਮਾ ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯਾਤ੍ਮਾਨਮਾਤ੍ਮਨਿ
ਜਦ ਆਹਾਰ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਤਮਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾਤ੍ਮਾਤ੍ਮਨਿ ਸ੍ਥਿਤ੍ਵਾ ਸੁਖਮਾਨਨ੍ਤ੍ਯਮਸ਼੍ਨੁਤੇ
ਜਦ ਆਤਮਾ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਟਿਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਨੰਤ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।