ਜਿਤਕ੍ਲਮਾਃ ਸਮਾ ਧੀਰਾ ਮੂਰ੍ਦ੍ਧਨ੍ਯਾਤ੍ਮਾਨਮਾਦਧਨ੍
ਜੋ ਧੀਰ ਤੇ ਸਮਾਨ ਹਨ, ਥਕਾਵਟ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਸਮਿਧ੍ਯਤੇ ਨਿਤ੍ਯਮਗ੍ਨਿਃ ਸ੍ਥਾਲ੍ਯਾਮਿਵਾਹਿਤਃ
ਉਥੇ ਅੱਗ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਤੇ ਰੱਖੀ ਹੰਡੀ ਵਿੱਚ।
ਸ਼੍ਵਸਿਤ੍ਯਾਭਾषਤੇ ਚੈਵ ਤਤੋ ਜੀਵੋ ਨਿਰਰ੍ਥਕਃ
ਉਹ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਤੇ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਆਤਮਾ ਬੇਮਤਲਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਗ੍ਨਿਰ੍ਜਰਯਤੇ ਚੈਤਤ੍ਤਦਾ ਜੀਵੋ ਨਿਰਰ੍ਥਕਃ
ਅੱਗ ਇਸ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਫਿਰ ਆਤਮਾ ਬੇਮਤਲਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵਾਯੁਰੇਵ ਜਹਾਤ੍ਯੇਨਮੂष੍ਮਭਾਵਸ਼੍ਚ ਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਉਸ ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਹਵਾ ਹੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਗਰਮੀ ਵੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵਾਯੁਮਞ੍ਜਲਵਤ੍ਪਸ਼੍ਯੇਦ੍ਗਚ੍ਛੇਤ੍ਸਹ ਮਰੁਦ੍ਗੁਣੈਃ
ਹਵਾ ਨੂੰ ਹਥੇਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖੋ, ਜੋ ਹਵਾ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮਹਾਰ੍ਣਵਵਿਮੁਕ੍ਤਤ੍ਵਾਦਨ੍ਯਤ੍ਸਲਿਲਭਾਜਨਮ੍
ਜਦੋਂ ਵੱਡਾ ਸਮੁੰਦਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਪਾਣੀ ਦਾ ਭਾਂਡਾ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਂ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਨਸ਼੍ਯੇਤ ਯਥਾ ਨਸ਼੍ਯਤ੍ਯਸੌ ਤਥਾ
ਜਲਦੀ ਅੰਦਰ ਜਾ ਕੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯੇषਾਮਨ੍ਯਤਰਾਭਾਵਾਞ੍ਚਤੁਰ੍ਣਾਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਉਹਨਾਂ ਚਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਜੇ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਦੀ ਘਾਟ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
ਨਸ਼੍ਯਤੇ ਕੋष੍ਟਭੇਦਾਰ੍ਥਮਗ੍ਰਿਰ੍ਨਸ਼੍ਯਤ੍ਯਭੋਜਨਾਤ੍
ਅੱਗ ਇੰਧਨ ਦੀ ਘਾਟ ਕਰਕੇ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਭੋਜਨ ਨਾ ਮਿਲਣ ਤੇ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪੀਡਿਤੇ ऽਨ੍ਯਤਰੇ ਹ੍ਯੇषਾਂ ਸਂਘਾਤੋ ਯਾਤਿ ਪਞ੍ਚਤਾਮ੍
ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਕਰ ਦੇਣ ਤੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਿਂ ਖੇਦਯਤਿ ਵਾ ਜੀਵਃ ਕਿਂ ਸ਼ृਣੋਤਿ ਬ੍ਰਵੀਤਿ ਚ
ਜੀਵ ਕੀਹ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਥੱਕਦਾ ਹੈ, ਕੀਹ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕੀਹ ਬੋਲਦਾ ਹੈ?
ਯੋ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਜਨ੍ਤੁਃ ਸਾ ਗੌਃ ਕਂ ਤਾਰਯਿष੍ਯਤਿ
ਜੋ ਜੀਵ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਬਚਾਵੇਗੀ?
ਇਹੈਵ ਵਿਲਯਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਕੁਤਸ੍ਤੇषਾਂ ਸਮਾਗਮਃ
ਉਹ ਇੱਥੇ ਹੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਅਗ੍ਨਿਨਾ ਚੋਪਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਕੁਤਃ ਸਂਜੀਵਨਂ ਪੁਨਃ
ਜੋ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜ ਗਿਆ, ਉਸ ਲਈ ਮੁੜ ਜੀਵਨ ਕਿਵੇਂ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਜੀਵਨ੍ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਮृਤਃ ਕ੍ਵ ਪੁਨਰੇष੍ਯਤਿ
ਜਦ ਤੱਕ ਜੀਵਦਾ ਹੈ, ਕਰਦਾ ਹੈ; ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਮੁੜ ਕਿਵੇਂ ਆਵੇਗਾ?
ਮृਤਾਃ ਪ੍ਰਣਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਬੀਜਾਦ੍ਬੀਜਂ ਪ੍ਰਣਸ਼੍ਯਤਿ
ਮਰੇ ਹੋਏ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਬੀਜ ਤੋਂ ਵੀ ਬੀਜ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤ ਨਿਵਰ੍ਤਯ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞ ਯਤਸ੍ਤ੍ਵਾਮਾਸ਼੍ਰਿਤੋ ਹ੍ਯਹਮ੍
ਸਭ ਕੁਝ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦੇ, ਹੇ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਆਸਰਾ ਲਿਆ ਹੈ।
ਪੁਨਰਾਹੁ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਤਤ੍ਸਂਦੇਹਨਿਵृਤ੍ਤਯੇ
ਹੇ ਵੱਡੇ ਮੁਨੀ, ਉਹ ਸ਼ੱਕ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਮੁੜ ਦੱਸੋ।
ਯਾਤਿ ਦੇਹਾਨ੍ਤਰਂ ਪ੍ਰਾਣੀ ਸ਼ਰੀਰਂ ਤੁ ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਯਤੇ
ਜੀਵ ਹੋਰ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਰੀਰ ਆਪ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਮਿਧਾਮਗ੍ਨਿਦਗ੍ਧਾਨਾਂ ਯਥਾਗ੍ਰਿਰ੍ਦ੍ਦਸ਼੍ਯਤੇ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜੇ ਹੋਏ ਲੱਕੜ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ।
ਇਨ੍ਧਨਸ੍ਯੋਪਯੋਗਾਨ੍ਤੇ ਸ ਵਾਗ੍ਨਿਰ੍ਨੋਪਲਭ੍ਯਤੇ
ਜਦ ਇੰਧਨ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਅੱਗ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।
ਗਤਿਰ੍ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਵਾ ਸਂਸ੍ਥਾਨਂ ਵਾ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਜਿਸ ਦੀ ਚਲਣ, ਮਾਪ ਜਾਂ ਆਕਾਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ—
ਨਸ਼੍ਯਤੀਤ੍ਯੇਵ ਜਾਨਾਮਿ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮਗ੍ਨਿਮਨਿਨ੍ਧਨਮ੍
ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਇਤਨਾ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬਿਨਾ ਲੱਕੜ ਦੇ ਠੰਢਾ ਹੋਇਆ ਅੱਗ।
ਸਮਿਧਾਮੁਪਯੋਗਾਨ੍ਤੇ ਯਥਾਗ੍ਨਿਰ੍ਨੋਪਲਭ੍ਯਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਲੱਕੜ ਮੁੱਕ ਜਾਣ ਤੇ ਅੱਗ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ—
ਤਥਾ ਸ਼ਰੀਰਸਂਤ੍ਯਾਗੇ ਜੀਵੋ ਹ੍ਯਾਕਾਸ਼ਵਤ੍ਸ੍ਥਿਤਃ
ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਤਮਾ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ਧਾਰਯਤੇ ਹ੍ਯਗ੍ਨਿਃ ਸ ਜੀਵ ਉਪਧਾਰ੍ਯਤਾਮ੍
ਅੱਗ ਹੀ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਟਿਕਾਈ ਰੱਖਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਸਮਝੋ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨष੍ਟੇ ਸ਼ਰੀਰਾਗ੍ਨੌ ਤਤੋ ਦੇਹਮਚੇਤਨਮ੍
ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਦੀ ਅੱਗ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਗਮਾਨਾਂ ਹਿ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਸ੍ਥਾਵਰਾਣਾਂ ਤਥੈਵ ਚ
ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਰੇ ਚਲਦੇ ਜੀਵਾਂ ਤੇ, ਅਤੇ ਠਹਿਰੇ ਹੋਏ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਵੀ ਸੱਚ ਹੈ।
ਤੇषਾਂ ਤ੍ਰਯਾਣਾਮੇਕਤ੍ਵਾਦ੍ਵਯਂ ਭੂਮੌ ਪ੍ਰਤਿष੍ਟਿਤਮ੍
ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕਤਾ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਵਾਈ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।