ਮृਦਙ੍ਗਭੇਰੀਸ਼ਙ੍ਖਾਨਾਂ ਸ੍ਤਨਯਿਤ੍ਨੋ ਰਥਸ੍ਯ ਚ
ਮ੍ਰਿਦੰਗ, ਭੇਰੀ, ਸ਼ੰਖ, ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਅਤੇ ਰਥ।
ਵਾਯਵ੍ਯਸ੍ਤੁ ਗੁਣਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚ ਬਹੁਧਾ ਸ੍ਮृਤਃ
ਵਾਯੂ ਦਾ ਗੁਣ ਛੂਹ ਹੈ ਅਤੇ ਛੂਹ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਥਾ ਖਰੋ ਮृਦੁਃ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਣੋ ਲਵੁਰ੍ਗੁਰੁਤਰੋ ऽਪਿ ਚ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਰੜਾ, ਨਰਮ, ਚਿਕਣ, ਹਲਕਾ ਅਤੇ ਭਾਰੀ।
ਏਵਮੇਕਾਦਸ਼ਵਿਧੋ ਵਾਯਵ੍ਯੋ ਗੁਣ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਾਯੂ ਦਾ ਗੁਣ ਗਿਆਰਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਵ੍ਯਾਹਤੈਸ਼੍ਚੇਤਯਤੇ ਨਵੇਤਿ ਵਿषਮਾ ਗਤਿਃ
ਇਹ ਨੌ ਅਟੱਲ ਝਟਕਿਆਂ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਚਾਲ ਅਣਛੁੱਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਆਪੋ ऽਗ੍ਨਿਰ੍ਮਾਰੁਸ਼੍ਚੈਵ ਨਿਤ੍ਯਂ ਜਾਗ੍ਰਤਿ ਦੇਹਿषੁ
ਪਾਣੀ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਵਾਯੂ ਸਦਾ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਪਾਰ੍ਥਿਵਂ ਧਾਤੁਮਾਸਾਦ੍ਯ ਯਥਾ ਚੇष੍ਟਯਤੇ ਬਲੀ
ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਤਾਕਤਵਰ ਜੀਵ ਧਰਤੀ ਦਾ ਤੱਤ ਪਾ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ,
ਪ੍ਰਾਣੋ ਮੂਰ੍ਦ੍ਧਨਿ ਵਾਗ੍ਨੌ ਚ ਵਰ੍ਤਮਾਨੋ ਵਿਚੇष੍ਟਤੇ
ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਜਿੰਦ ਦਾ ਸਾਹ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਬੋਲਣ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਚਲਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹੈ।
ਮਨੋ ਬੁਦ੍ਧਿਰਹॄਙ੍ਕਾਰੋ ਭੂਤਾਨਿ ਵਿषਯਸ਼੍ਚ ਸਃ
ਮਨ, ਬੁੱਧੀ, ਅਹੰਕਾਰ, ਤੱਤ ਅਤੇ ਇੰਦਰੇ—
ਪृष੍ਟਤਸ੍ਤੁ ਸਮਾਨੇਨ ਸ੍ਵਾਂ ਸ੍ਵਾਂ ਗਤਿਮੁਪਾਸ਼੍ਰਿਤਃ
ਇਹ ਸਭ ਸਮਾਨ ਸਾਹ ਨਾਲ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਆਪਣੀ ਆਪਣੀ ਰਾਹ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਵਹਨ੍ਮੂਤ੍ਰਂ ਪੁਰੀषਂ ਵਾਪ੍ਯਪਾਨਃ ਪਰਿਵਰ੍ਤਤੇ
ਨੀਵੇਂ ਵੱਲ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਸਾਹ ਪਿਸਾਬ ਜਾਂ ਗੰਦ ਲੈ ਕੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ।
ਉਦਾਨ ਇਤਿ ਤਂ ਪ੍ਰਾਹੁਰਧ੍ਯਾਤ੍ਮਜ੍ਞਾਨਕੋਵਿਦਾਃ
ਆਤਮਕ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਇਸ ਨੂੰ ਉਦਾਨ ਨਾਮ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਰੀਰੇषੁ ਮਨੁष੍ਯਾਣਾਂ ਵ੍ਯਾਨ ਇਤ੍ਯੁਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ
ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਆਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰਸਾਨ੍ਵਾਰੁ ਦੋषਾਂਸ਼੍ਚ ਵਰ੍ਤਯਨ੍ਨਤਿ ਚੇष੍ਟਤੇ
ਇਹ ਰਸ ਤੇ ਦੋਸ਼ ਵੰਡਦਾ ਹੋਇਆ ਚਲਦਾ ਹੈ।
ਸਮਨ੍ਵਿਤਸ੍ਤ੍ਵਧਿष੍ਟਾਨਂ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪਚਤਿ ਪਾਵਕਃ
ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਅੱਗ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਚਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਰੇਤਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪ੍ਰਜਾਯਨ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਦੇਹਿਨਾਮ੍
ਇਸ ਤੋਂ ਰੇਤਸ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਨਲੀਆਂ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ।
ਊष੍ਮਾ ਚਾਗਿਰੀਤਿ ਜ੍ਞੇਯੋ ਯੋ ऽਨ੍ਨਂ ਪਚਤਿ ਦੇਹਿਨਾਮ੍
ਜੋ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਖਾਣਾ ਪਚਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਊਸਮ ਤੇ ਅੱਗ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸ ਊਰ੍ਧ੍ਵਮਾਗਮ੍ਯ ਪੁਨਃ ਸਮੁਤ੍ਕ੍ਸ਼ਿਪਤਿ ਪਾਵਕਮ੍
ਉਹ ਉਪਰ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਮੁੜ ਅੱਗ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਨਾਭਿਮੂਲੇ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਾਣਾਸ਼੍ਚ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਸਰੀਰ ਦੀ ਨਾਭੀ ਦੇ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਸਾਹ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਵਹॄਨ੍ਤ੍ਯਨ੍ਨਰਸਾਨ੍ਨਾਡ੍ਯੋ ਦਸ਼ਪ੍ਰਾਣਪ੍ਰਚੋਦਿਤਾਃ
ਦਸ ਸਾਹਾਂ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਨਲੀਆਂ ਖਾਣੇ ਦਾ ਰਸ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਜਿਤਕ੍ਲਮਾਃ ਸਮਾ ਧੀਰਾ ਮੂਰ੍ਦ੍ਧਨ੍ਯਾਤ੍ਮਾਨਮਾਦਧਨ੍
ਜੋ ਧੀਰ ਤੇ ਸਮਾਨ ਹਨ, ਥਕਾਵਟ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਸਮਿਧ੍ਯਤੇ ਨਿਤ੍ਯਮਗ੍ਨਿਃ ਸ੍ਥਾਲ੍ਯਾਮਿਵਾਹਿਤਃ
ਉਥੇ ਅੱਗ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਤੇ ਰੱਖੀ ਹੰਡੀ ਵਿੱਚ।
ਸ਼੍ਵਸਿਤ੍ਯਾਭਾषਤੇ ਚੈਵ ਤਤੋ ਜੀਵੋ ਨਿਰਰ੍ਥਕਃ
ਉਹ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਤੇ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਆਤਮਾ ਬੇਮਤਲਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਗ੍ਨਿਰ੍ਜਰਯਤੇ ਚੈਤਤ੍ਤਦਾ ਜੀਵੋ ਨਿਰਰ੍ਥਕਃ
ਅੱਗ ਇਸ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਫਿਰ ਆਤਮਾ ਬੇਮਤਲਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵਾਯੁਰੇਵ ਜਹਾਤ੍ਯੇਨਮੂष੍ਮਭਾਵਸ਼੍ਚ ਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਉਸ ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਹਵਾ ਹੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਗਰਮੀ ਵੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵਾਯੁਮਞ੍ਜਲਵਤ੍ਪਸ਼੍ਯੇਦ੍ਗਚ੍ਛੇਤ੍ਸਹ ਮਰੁਦ੍ਗੁਣੈਃ
ਹਵਾ ਨੂੰ ਹਥੇਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖੋ, ਜੋ ਹਵਾ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮਹਾਰ੍ਣਵਵਿਮੁਕ੍ਤਤ੍ਵਾਦਨ੍ਯਤ੍ਸਲਿਲਭਾਜਨਮ੍
ਜਦੋਂ ਵੱਡਾ ਸਮੁੰਦਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਪਾਣੀ ਦਾ ਭਾਂਡਾ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਂ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਨਸ਼੍ਯੇਤ ਯਥਾ ਨਸ਼੍ਯਤ੍ਯਸੌ ਤਥਾ
ਜਲਦੀ ਅੰਦਰ ਜਾ ਕੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯੇषਾਮਨ੍ਯਤਰਾਭਾਵਾਞ੍ਚਤੁਰ੍ਣਾਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਉਹਨਾਂ ਚਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਜੇ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਦੀ ਘਾਟ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
ਨਸ਼੍ਯਤੇ ਕੋष੍ਟਭੇਦਾਰ੍ਥਮਗ੍ਰਿਰ੍ਨਸ਼੍ਯਤ੍ਯਭੋਜਨਾਤ੍
ਅੱਗ ਇੰਧਨ ਦੀ ਘਾਟ ਕਰਕੇ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਭੋਜਨ ਨਾ ਮਿਲਣ ਤੇ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।