ਏਵਮਾਦਿषੁ ਤੀਰ੍ਥੇषੁ ਗਙ੍ਗਾ ਮੁਖ੍ਯਤਮਾ ਸ੍ਮृਤਾ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਗੰਗਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਥੇਯਂ ਵ੍ਯਾਪਿਨੀ ਗਙ੍ਗਾ ਸਰ੍ਵਪਾਪਪ੍ਰਣਾਸ਼ਿਨੀ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਗੰਗਾ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਪੁਨਾਤਿ ਪਾਵਨੀਤ੍ਯੇषਾ ਨ ਕਥਂ ਸੇਵ੍ਯਤੇ ਨृਭਿਃ
ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੀ ਮਾਲਕ ਹੈ—ਫਿਰ ਲੋਕ ਇਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ?
ਵਾਰਾਣਸੀਤਿ ਵਿਖ੍ਯਾਤਂ ਸਰ੍ਵਦੇਵਨਿषੇਵਿਤਮ੍
ਵਾਰਾਣਸੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸਭ ਦੇਵਤੇ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਸ਼੍ਰੁਤਿਮਤਾਂ ਪੁਂਸਾਂ ਕਾਸ਼ੀ ਯਾਭ੍ਯਾਂ ਸ਼੍ਰੁਤਾਸਕृਤ੍
ਇੱਥੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਸੁਣੇ ਹਨ, ਕਾਸ਼ੀ ਦੀ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਨਿਰ੍ਧੂਤਸਰ੍ਵਪਾਪਾਸ੍ਤੇ ਸ਼ਿਵਲੋਕਂ ਵ੍ਰਜਨ੍ਤਿ ਵੈ
ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਬਹੁਪਾਤਕਪੂਰ੍ਣੋ ऽਪਿ ਪਦਂ ਗਚ੍ਛਤ੍ਯਨਾਮਯਮ੍
ਜੋ ਬਹੁਤ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਦੁਖ-ਰਹਿਤ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸੋ ऽਪਿ ਪਾਪਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਃ ਸ਼ੈਵਂ ਪਦਮਵਾਨ੍ਪੁਯਾਤ੍
ਉਹ ਵੀ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਪृਥਿਵ੍ਯਾਮੇਕਰਾਡੂ ਭੂਤ੍ਵਾ ਕਾਸ਼ੀਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਚ ਮੁਕ੍ਤਿਭਾਕ੍
ਜੋ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਇਕਲੌਤਾ ਰਾਜਾ ਬਣ ਕੇ ਕਾਸ਼ੀ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਮਾਪਿ ਗृਹ੍ਣਾਤਾਂ ਕਾਸ਼੍ਯਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਵਰ੍ਗੋ ਨ ਦੂਰਤਃ
ਜੋ ਕਾਸ਼ੀ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਜੀਵਨ ਦੇ ਲਕੜਾਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ।
ਯਸ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮਾਤ੍ਰੇਣ ਨਰਾ ਯਾਨ੍ਤਿ ਪਰਾਂ ਗਤਿਮ੍
ਉਸ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਲੋਕ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪੁਨਾਤਿ ਸ੍ਤ੍ਰਾਨਪਾਨਾਦ੍ਯੈਰ੍ਨਯਨ੍ਤੀਨ੍ਦ੍ਰਪੁਰਂ ਜਗਤ੍
ਉਹ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਆਦਿਕ ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਨਗਰ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਲਿਙ੍ਗਰੁਪੀਂ ਕਥਂ ਤਸ੍ਯਾ ਮਹਿਮਾ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ
ਉਸ ਦੀ ਲਿੰਗ ਰੂਪ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਈषਦਪ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਭੇਦਕृਚ੍ਚਾਨਯੋਃ ਕੁਧੀਃ
ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚ ਰਤਾ ਭੀ ਫਰਕ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ਼ ਮੰਦੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਹੀ ਵੱਖਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਅਜ੍ਞਾਨਸਾਗਰੇ ਮਗ੍ਨਾ ਭੇਦਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਪਾਪਿਨਃ
ਜੋ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਪਾਪੀ ਹਨ, ਉਹ ਹੀ ਫਰਕ ਪਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯੁਗਾਨ੍ਤੇ ਨਿਗਦਨ੍ਤ੍ਯੇਤਦ੍ਰੁਦ੍ਰਰੁਪਧਰੋ ਹਰਿਃ
ਯੁੱਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਹਰਿ ਨੂੰ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਰੁਪੇਣ ਸृਜਤਿ ਪ੍ਰਾਨ੍ਤੇਃ ਹਯੇਤਤ੍ਰਯਂ ਹਰਃ
ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਹਰਾ ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਭੇਦਂ ਕਰੋਤਿ ਸੋ ऽਭ੍ਯੇਤਿ ਨਰਕਂ ਭृਸ਼ਦਾਰੁਣਮ੍
ਜੋ ਵੱਖਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬੜੀ ਡਰਾਉਣੀ ਨਰਕ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ ਯਾਤਿ ਪਰਂਮਾਨਨ੍ਦਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਾਮੇष ਵਿष੍ਵਯਃ
ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਆਨੰਦ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਇਹੀ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਸਾਰ ਹੈ।
ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਂਨਿਹਿਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਲਿਙ੍ਗਰੁਪੀ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ
ਉਥੇ ਲਿੰਗ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜਨਾਰਦਨ ਸਦਾ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪਰਮਂ ਜ੍ਯੋਤਿਰਾਪ੍ਰੋਤਿ ਮਨੁਜੋਤ੍ਤਮਃ
ਉਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਚੰਗੇ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਜੋਤਿ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਸਤ੍ਪਦ੍ਵੀਪਾਸਾਬ੍ਧਿਸ਼ੈਲਾ ਭੂਃ ਪਰਿਕ੍ਰਮਿਤਾਮੁਨਾ
ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਟਾਪੂ, ਸਮੁੰਦਰ ਤੇ ਪਹਾੜ ਸਭ ਘੁੰਮ ਲਏ ਹਨ।
ਸ਼ਿਵਸ੍ਯ ਵਾਚ੍ਯੁਤਸ੍ਯਾਪਿ ਤਾਸੁ ਸਂਨਿਹਿਤੋ ਹਰਿਃ
ਉਹ ਥਾਵਾਂ ਤੇ, ਚਾਹੇ ਸ਼ਿਵ ਰੂਪ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਚ੍ਯੁਤ, ਹਰਿ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਪੁਰਾਣਪਠਨਂ ਯਤ੍ਰ ਯਤ੍ਰ ਸਂਨਿਹਿਤੋ ਹਰਿਃ
ਜਿਥੇ ਕਦੇ ਭੀ ਪੁਰਾਣਾ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਹਰਿ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤਦ੍ਭਕ੍ਤਿਂ ਕੁਰ੍ਵਤਾਂ ਨॄਣਾਂ ਗਙ੍ਗਾਸ੍ਤ੍ਰਾਨਾਂ ਦਿਨੇ ਦਿਨੇ
ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਗੰਗਾ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਰੱਖਿਆ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਦ੍ਵਕ੍ਤਰਿ ਚ ਯਾ ਭਕ੍ਤਿਃ ਸਾ ਪ੍ਰਯਾਗੋਪਮਾ ਸ੍ਮृਤਾ
ਜੋ ਪਾਠ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉੱਤੇ ਭਗਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਂਸਾਰਸਾਗਰੇ ਮਗ੍ਨਂ ਸ ਹਰਿਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਃ
ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਰਿ ਤਾਰਨ ਵਾਲਾ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਨਾਸ੍ਤਿ ਵਿष੍ਣੁਸਮਂ ਦੈਵਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਗੁਰੋਃ ਪਰਮ੍
ਵਿਸ਼ਨੂ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੋਈ ਸੱਚ ਨਹੀਂ।
ਯਥਾ ਪਯੋਧਿਃ ਸਿਨ੍ਧੂਨਾਂ ਤਥਾ ਗਙ੍ਗਾ ਪਰਾ ਸ੍ਮृਤਾ
ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਸਾਰੀਆਂ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਨਾਸ੍ਤਿ ਮੋਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਪਰੋ ਲਾਭੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਗਙ੍ਗਾਸਮਾ ਨਦੀ
ਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਗੰਗਾ ਵਰਗੀ ਕੋਈ ਹੋਰ ਦਰਿਆ ਨਹੀਂ।