ਆਕਾਸ਼ਸਦृਸ਼ਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਭਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਤ੍ਤ੍ਵਦਸ਼ਨਾਤ੍
ਇਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਤੇ ਸੱਚ ਦੀ ਪਛਾਣ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯੇ ਸਾਗਰੇ ਚੈਵ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਵਿਹਿਤਂ ਯਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਾਪ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਿਦ੍ਧਾਨਾਂ ਦੇਵਤਾਨਾਂ ਚ ਪਰਿਮੀਤਾ ਯਦਾ ਗਤਿਃ
ਜਦੋਂ ਸਿੱਧਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਚਲਣ ਸੀਮਾ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨਾਮਧੇਯਾਨੁਰੁਪਸ੍ਯ ਮਾਨਸਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ
ਉਸ ਮਹਾਨ ਮਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ।
ਕੋ ऽਨ੍ਯਸ੍ਤਦ੍ਵੇਦਿਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਯੋ ਯੋ ऽਪਿ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਦ੍ਵਿਧੋ ऽਪਰਃ
ਕੌਣ ਹੋਰ ਇਹ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਉਸ ਵਰਗਾ ਹੋਵੇ?
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਧਰ੍ਮਮਯਃ ਪੂਰ੍ਵਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਰਨੁਤ੍ਤਮਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਧਰਮ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਂ ਪੂਰ੍ਵਜਂ ਚਾਹ ਭਵਾਨ੍ਸਂਦੇਹ ਏਵ ਮੇ
ਤੁਸੀਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਪੁਰਾਤਨ ਹੈ, ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋ; ਇਸ ਬਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸੰਦੇਹ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯਾਸਨਵਿਧਾਨਾਰ੍ਥਂ ਪृਥਿਵੀ ਪਦ੍ਮਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਉਸ ਦੀ ਬੈਠਕ ਲਈ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਕਮਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯੇ ਸ੍ਥਿਤੋ ਲੋਕਾਨ੍ਸृਜਤ੍ਯੇष ਜਗਦ੍ਵਿਧਿਃ
ਉਸ ਦੇ ਵਿਚਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ, ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰਚਦਾ ਹੈ; ਇਹੀ ਜਗਤ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਹੈ।
ਮੇਰੁਮਧ੍ਯੇ ਸ੍ਥਿਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤਦ੍ਵਹਿਰ੍ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਮੇਰੂ ਦੇ ਵਿਚਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ।
ਸਂਰਕ੍ਸ਼ਣਾਰ੍ਥਂ ਭੂਤਾਨਾਂ ਸृष੍ਟਂ ਪ੍ਰਥਮਤੋ ਜਲਮ੍
ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਣੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।
ਯਤ੍ਪ੍ਰਾਣਾਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਵਰ੍ਦ੍ਧਨ੍ਤੇ ਯੇਨ ਚ ਪ੍ਰਜਾਃ
ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜਾ ਵਧਦੀ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਂ ਤਦ੍ਵਾਰੁਣਂ ਜ੍ਞੇਯਮਾਪਸ੍ਤਸ੍ਤਂਭਿਰੇ ਪੁਨਃ
ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਾਰੁਣ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਮਝੋ; ਪਾਣੀਆਂ ਮੁੜ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਈਆਂ।
ਕਥਂ ਵਾ ਮੇਦਿਨੀ ਸृष੍ਟੇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਮੇ ਸਂਸ਼ਯੋ ਮਹਾਨ੍
ਧਰਤੀ ਕਿਵੇਂ ਬਣੀ? ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵੱਡਾ ਸੰਦੇਹ ਹੈ।
ਲੋਕਸਂਭਵਸਂਦੇਹਃ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨੋ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍
ਵੱਡੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਬਾਰੇ ਸਵਾਲ ਉਠਿਆ ਹੈ।
ਤ੍ਯਕ੍ਤਾਹਾਰਾਃ ਸ੍ਪਰ੍ਦ੍ਧਮਾਨਾ ਦਿਵ੍ਯਂ ਵਿਰ੍षਸ਼ਤਂ ਦ੍ਵਿਜਾਃ
ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਛੱਡ ਕੇ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸੌ ਦਿਵਿਆ ਸਾਲ ਸਹਿ ਗਏ।
ਦਿਵ੍ਯਾ ਸਰਸ੍ਵਤੀ ਤਤ੍ਰ ਸਂਬਭੂਵ ਨਭਸ੍ਤਲਾਤ੍
ਉਥੇ, ਦਿਵਿਆ ਸਰਸਵਤੀ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਰੀ।
ਨष੍ਟਚਨ੍ਦ੍ਰਾਰ੍ਕਪਵਨਂ ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤਮਿਵ ਸਂਬਭੌ
ਉਹ ਐਸਾ ਲੱਗਾ ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਹਵਾ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਏ ਹੋਣ, ਸਭ ਕੁਝ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਹੋਵੇ।
ਤਸ੍ਮਾਞ੍ਚ ਸਲਿਲੋਤ੍ਪੀਡਾਦੁਦਤਿष੍ਟਤ ਮਾਰੁਤਃ
ਪਾਣੀਆਂ ਦੇ ਦਬਾਅ ਤੋਂ ਹਵਾ ਉਠੀ।
ਤਞ੍ਚਾਭਸਾ ਪੂਰ੍ਯਮਾਣਂ ਸਸ਼ਬ੍ਦਂ ਕੁਰੁਤੇ ऽਨਿਲਃ
ਜਦ ਹਵਾ ਆਪਣੀ ਹਾਜਰੀ ਨਾਲ ਥਾਂ ਭਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਵਾਜ਼ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਭਿਤ੍ਤ੍ਵਾਰ੍ਣਵਤਲਂ ਵਾਯੁਃ ਸਮੁਤ੍ਪਤਤਿ ਘੋषਵਾਨ੍
ਹਵਾ ਪਾਣੀਆਂ ਦੀ ਸਤਹ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਉਪਰ ਚੜ੍ਹੀ, ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਕੀਤੀ।
ਆਕਾਸ਼ਸ੍ਥਾਨਮਾਸਾਦ੍ਯ ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਿਂ ਨਾਧਿਗਚ੍ਛਤਿ
ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਖੇਤਰ 'ਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਵੀ, ਹਵਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ।
ਪ੍ਰਾਦੁਰਾਸੀਦੂਰ੍ਧ੍ਵਸ਼ਿਖਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਨਿਸ੍ਤਿਮਿਰਂ ਤਮਃ
ਉਪਰ ਵਧਦੇ ਹੋਏ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੰਧਕਾਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਤਦਗ੍ਨਿਵਾਯੁਸਂਪਰ੍ਕਾਦ੍ਧਨਤ੍ਵਮੁਪਪਦ੍ਯਤੇ
ਅੱਗ ਤੇ ਹਵਾ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਠੋਸ ਪਦਾਰਥ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਸ ਸਂਘਾਤਤ੍ਵਮਾਪਨ੍ਨੋ ਭੂਮਿਤ੍ਵਮਨੁਗਚ੍ਛਤਿ
ਜਦ ਉਹ ਇਕੱਠ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਭੂਮਿਰ੍ਯੋ ਨਿਰਿਯਂ ਜ੍ਞੇਯਾ ਯਸ੍ਯਾਃ ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਸੂਯਤੇ
ਧਰਤੀ ਉਹ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਜਾਣੋ।
ਆਵृਤਾ ਯੈਰਿਮੇ ਲੋਕਾ ਮਹਾਭੂਤਾਭਿਸਂਜ੍ਞਿਤੈਃ
ਇਹ ਲੋਕ ਮਹਾਂਭੂਤਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਤੇष੍ਵੇਵ ਭੂਤਤ੍ਵਂ ਕਥਂ ਸਮੁਪਪਦ੍ਯਤੇ
ਫਿਰ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਭੂਤ ਦਾ ਸੁਭਾਵ ਕਿਵੇਂ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਅਤਸ੍ਤੇषਾਂ ਮਹਾਭੂਤਸ਼ਬ੍ਦੋ ऽਯਮੁਪਪਦ੍ਯਤੇ
ਇਸ ਲਈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'ਮਹਾਂਭੂਤ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪृਥਿਵੀ ਚਾਤ੍ਰ ਸਂਘਾਤਃ ਸ਼ਰੀਰਂ ਪਾਞ੍ਚਭੌਤਿਕਮ੍
ਇੱਥੇ ਧਰਤੀ ਇਕੱਠ ਹੈ; ਸਰੀਰ ਪੰਜ ਭੂਤਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।