ਸ ਏष ਭਗਵਾਨ੍ਵਿष੍ਣੁਰਨਨ੍ਤ ਇਤਿ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਃ
ਉਹੀ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੁ, ਅਨੰਤ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
ਤਤਃ ਸਮਭਵਦ੍ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਪृष੍ਟੋ ऽਹਂ ਯਦਿਹ ਤ੍ਵਯਾ
ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਬਣਿਆ—ਜੇ ਤੂੰ ਇਹ ਬਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ।
ਕਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਪਰਿਮਾਣਾਨਿ ਸਂਸ਼ਯਂ ਛਿਨ੍ਧਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ
ਹੋਰ ਕੀ ਮਾਪ ਹਨ? ਆਪਣਾ ਸੰਦੇਹ ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਦੂਰ ਕਰ।
ਰਮ੍ਯਂ ਨਾਨਾਸ਼੍ਰਯਾਕੀਰ੍ਣਂ ਯਸ੍ਯਾਂ ਤੋ ਨਾਧਿਗਮ੍ਯਤੇ
ਉਹ ਸੁਹਾਵਣੀ ਜਗ੍ਹਾ, ਜੋ ਕਈ ਆਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ।
ਤਤ੍ਰ ਦੇਵਾਃ ਸ੍ਵਯਂ ਦੀਪ੍ਤਾ ਭਾਸ੍ਕਰਾਭਾਗ੍ਨਿਵਰ੍ਚਸਃ
ਉਥੇ ਦੇਵਤੇ ਆਪ ਹੀ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਰੋਸ਼ਨ ਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਜ ਵਾਲੇ।
ਦੁਰ੍ਗਮਤ੍ਵਾਦਨਨ੍ਤਤ੍ਵਾਦਿਤਿ ਮੇ ਵਦ ਮਾਨਦ
ਇਹ ਔਖਾ ਤੇ ਬੇਅੰਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਮਾਣ ਦੇਣ ਵਾਲੇ।
ਨਿਰੁਦ੍ਧਮੇਤਦਾਕਾਸ਼ਂ ਹ੍ਯਪ੍ਰਮੇਯਂ ਸੁਰੈਰਪਿ
ਇਹ ਆਕਾਸ਼ ਰੋਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਪ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।
ਤਮਸੋਂऽਤੇ ਜਲਂ ਪ੍ਰਾਹੁਰ੍ਜਲਸ੍ਯਾਨ੍ਤੇ ऽਗ੍ਨਿਰੇਵ ਚ
ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਪਾਣੀ ਹੈ, ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਅੱਗ ਹੈ।
ਤਦਨ੍ਤੇ ਪੁਨਰਾਕਾਸ਼ਮਾਕਾਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਪੁਨਰ੍ਜਲਮ੍
ਉਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਫਿਰ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ, ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਫਿਰ ਪਾਣੀ ਹੈ।
ਅਗ੍ਨਿਮਾਰੁਤਤੋਯੇਭ੍ਯੋ ਦੁਰ੍ਜ੍ਞੇਯਂ ਦੈਵਤੈਰਪਿ
ਅੱਗ, ਹਵਾ ਤੇ ਪਾਣੀ ਤੋਂ, ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਔਖੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।
ਆਕਾਸ਼ਸਦृਸ਼ਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਭਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਤ੍ਤ੍ਵਦਸ਼ਨਾਤ੍
ਇਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਤੇ ਸੱਚ ਦੀ ਪਛਾਣ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯੇ ਸਾਗਰੇ ਚੈਵ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਵਿਹਿਤਂ ਯਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਾਪ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਿਦ੍ਧਾਨਾਂ ਦੇਵਤਾਨਾਂ ਚ ਪਰਿਮੀਤਾ ਯਦਾ ਗਤਿਃ
ਜਦੋਂ ਸਿੱਧਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਚਲਣ ਸੀਮਾ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨਾਮਧੇਯਾਨੁਰੁਪਸ੍ਯ ਮਾਨਸਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ
ਉਸ ਮਹਾਨ ਮਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ।
ਕੋ ऽਨ੍ਯਸ੍ਤਦ੍ਵੇਦਿਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਯੋ ਯੋ ऽਪਿ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਦ੍ਵਿਧੋ ऽਪਰਃ
ਕੌਣ ਹੋਰ ਇਹ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਉਸ ਵਰਗਾ ਹੋਵੇ?
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਧਰ੍ਮਮਯਃ ਪੂਰ੍ਵਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਰਨੁਤ੍ਤਮਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਧਰਮ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਂ ਪੂਰ੍ਵਜਂ ਚਾਹ ਭਵਾਨ੍ਸਂਦੇਹ ਏਵ ਮੇ
ਤੁਸੀਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਪੁਰਾਤਨ ਹੈ, ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋ; ਇਸ ਬਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸੰਦੇਹ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯਾਸਨਵਿਧਾਨਾਰ੍ਥਂ ਪृਥਿਵੀ ਪਦ੍ਮਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਉਸ ਦੀ ਬੈਠਕ ਲਈ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਕਮਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯੇ ਸ੍ਥਿਤੋ ਲੋਕਾਨ੍ਸृਜਤ੍ਯੇष ਜਗਦ੍ਵਿਧਿਃ
ਉਸ ਦੇ ਵਿਚਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ, ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰਚਦਾ ਹੈ; ਇਹੀ ਜਗਤ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਹੈ।
ਮੇਰੁਮਧ੍ਯੇ ਸ੍ਥਿਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤਦ੍ਵਹਿਰ੍ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਮੇਰੂ ਦੇ ਵਿਚਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ।
ਸਂਰਕ੍ਸ਼ਣਾਰ੍ਥਂ ਭੂਤਾਨਾਂ ਸृष੍ਟਂ ਪ੍ਰਥਮਤੋ ਜਲਮ੍
ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਣੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।
ਯਤ੍ਪ੍ਰਾਣਾਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਵਰ੍ਦ੍ਧਨ੍ਤੇ ਯੇਨ ਚ ਪ੍ਰਜਾਃ
ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜਾ ਵਧਦੀ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਂ ਤਦ੍ਵਾਰੁਣਂ ਜ੍ਞੇਯਮਾਪਸ੍ਤਸ੍ਤਂਭਿਰੇ ਪੁਨਃ
ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਾਰੁਣ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਮਝੋ; ਪਾਣੀਆਂ ਮੁੜ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਈਆਂ।
ਕਥਂ ਵਾ ਮੇਦਿਨੀ ਸृष੍ਟੇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਮੇ ਸਂਸ਼ਯੋ ਮਹਾਨ੍
ਧਰਤੀ ਕਿਵੇਂ ਬਣੀ? ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵੱਡਾ ਸੰਦੇਹ ਹੈ।
ਲੋਕਸਂਭਵਸਂਦੇਹਃ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨੋ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍
ਵੱਡੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਬਾਰੇ ਸਵਾਲ ਉਠਿਆ ਹੈ।
ਤ੍ਯਕ੍ਤਾਹਾਰਾਃ ਸ੍ਪਰ੍ਦ੍ਧਮਾਨਾ ਦਿਵ੍ਯਂ ਵਿਰ੍षਸ਼ਤਂ ਦ੍ਵਿਜਾਃ
ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਛੱਡ ਕੇ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸੌ ਦਿਵਿਆ ਸਾਲ ਸਹਿ ਗਏ।
ਦਿਵ੍ਯਾ ਸਰਸ੍ਵਤੀ ਤਤ੍ਰ ਸਂਬਭੂਵ ਨਭਸ੍ਤਲਾਤ੍
ਉਥੇ, ਦਿਵਿਆ ਸਰਸਵਤੀ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਰੀ।
ਨष੍ਟਚਨ੍ਦ੍ਰਾਰ੍ਕਪਵਨਂ ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤਮਿਵ ਸਂਬਭੌ
ਉਹ ਐਸਾ ਲੱਗਾ ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਹਵਾ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਏ ਹੋਣ, ਸਭ ਕੁਝ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਹੋਵੇ।
ਤਸ੍ਮਾਞ੍ਚ ਸਲਿਲੋਤ੍ਪੀਡਾਦੁਦਤਿष੍ਟਤ ਮਾਰੁਤਃ
ਪਾਣੀਆਂ ਦੇ ਦਬਾਅ ਤੋਂ ਹਵਾ ਉਠੀ।
ਤਞ੍ਚਾਭਸਾ ਪੂਰ੍ਯਮਾਣਂ ਸਸ਼ਬ੍ਦਂ ਕੁਰੁਤੇ ऽਨਿਲਃ
ਜਦ ਹਵਾ ਆਪਣੀ ਹਾਜਰੀ ਨਾਲ ਥਾਂ ਭਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਵਾਜ਼ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।