ਏਵਂ ਸ ਭਗਵਾਨ੍ਪृष੍ਟੋ ਭਰਦ੍ਵਾਜੇਨ ਸਂਸ਼ਯਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰਦਵਾਜ ਨੇ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਭਗਵਾਨ—
ਮਾਨਸੋ ਨਾਮ ਯਃ ਪੂਰ੍ਵੋ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤੋ ਵੇ ਮਹਰ੍षਿਭਿਃ
ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਮਨ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ,
ਅਵ੍ਯਕ੍ਤ ਇਤਿ ਵਿਖ੍ਯਾਤਃ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੋ ऽਥਾਕ੍ਸ਼ਯੋ ऽਵ੍ਯਯਃ
ਉਹ ਅਵਿਆਕਤ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਨਾਸ ਰਹਿਤ ਤੇ ਅਟੱਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੋ ऽਮृਜਤ੍ਪ੍ਰਥਮਂ ਦੇਵੋ ਮਹਾਨ੍ਤਂ ਨਾਮ ਨਾਮਤਃ
ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵੱਡਾ ਇਕ ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਬਣਾਇਆ।
ਆਕਾਸ਼ਾਦਭਵਦ੍ਵਾਰਿ ਸਲਿਲਾਦਗ੍ਨਿਮਾਰੁਤੌ
ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਬਣਿਆ; ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਅੱਗ ਤੇ ਹਵਾ ਉਪਜੀ।
ਤਤਸ੍ਤੇਜੋ ਮਯਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਪਦ੍ਮਂ ਸृष੍ਟਂ ਸ੍ਵਯਂਭੁਵਾ
ਫਿਰ, ਸਵੈ-ਭੂ ਨੇ ਇਕ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਦਿਵਿਆ ਕੌਂ ਭਲੂ ਬਣਾਇਆ।
ਅਹॄਙ੍ਕਾਰ ਇਤਿ ਖ੍ਯਾਤਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਤ੍ਮਭੂਤਕृਤ੍
ਉਹ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ ਤੇ ਆਤਮਾ ਹੈ।
ਸ਼ੈਲਾਸ੍ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਥਿਸਂਧਾਸ੍ਤੁ ਮੇਦੋ ਮਸਿਂ ਚ ਮੇਦਿਨੀ
ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਪਹਾੜ ਹਨ; ਉਸ ਦੀ ਮੱਦ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਤੇ ਕਾਲੀ ਸਿਆਹੀ ਹੈ।
ਪਵਨਸ਼੍ਚੈਵ ਨਿਸ਼੍ਵਾਸਸ੍ਤੇਜੋ ऽਗ੍ਨਿਰ੍ਨਿਮ੍ਨਗਾਃ ਸ਼ਿਰਾਃ
ਉਸ ਦੀ ਸਾਹ ਹਵਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅੱਗ ਹੈ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਨਸਾਂ ਨਦੀਆਂ ਹਨ।
ਨਭਸ਼੍ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਸ਼ਿਰਸ੍ਤਸ੍ਯ ਕ੍ਸ਼ਿਤਿਃ ਪਦੌ ਭੁਜੌ ਦਿਸ਼ਃ
ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਉਪਰ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ ਧਰਤੀ ਹਨ; ਉਸ ਦੇ ਬਾਂਹ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਹਨ।
ਸ ਏष ਭਗਵਾਨ੍ਵਿष੍ਣੁਰਨਨ੍ਤ ਇਤਿ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਃ
ਉਹੀ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੁ, ਅਨੰਤ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
ਤਤਃ ਸਮਭਵਦ੍ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਪृष੍ਟੋ ऽਹਂ ਯਦਿਹ ਤ੍ਵਯਾ
ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਬਣਿਆ—ਜੇ ਤੂੰ ਇਹ ਬਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ।
ਕਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਪਰਿਮਾਣਾਨਿ ਸਂਸ਼ਯਂ ਛਿਨ੍ਧਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ
ਹੋਰ ਕੀ ਮਾਪ ਹਨ? ਆਪਣਾ ਸੰਦੇਹ ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਦੂਰ ਕਰ।
ਰਮ੍ਯਂ ਨਾਨਾਸ਼੍ਰਯਾਕੀਰ੍ਣਂ ਯਸ੍ਯਾਂ ਤੋ ਨਾਧਿਗਮ੍ਯਤੇ
ਉਹ ਸੁਹਾਵਣੀ ਜਗ੍ਹਾ, ਜੋ ਕਈ ਆਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ।
ਤਤ੍ਰ ਦੇਵਾਃ ਸ੍ਵਯਂ ਦੀਪ੍ਤਾ ਭਾਸ੍ਕਰਾਭਾਗ੍ਨਿਵਰ੍ਚਸਃ
ਉਥੇ ਦੇਵਤੇ ਆਪ ਹੀ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਰੋਸ਼ਨ ਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਜ ਵਾਲੇ।
ਦੁਰ੍ਗਮਤ੍ਵਾਦਨਨ੍ਤਤ੍ਵਾਦਿਤਿ ਮੇ ਵਦ ਮਾਨਦ
ਇਹ ਔਖਾ ਤੇ ਬੇਅੰਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਮਾਣ ਦੇਣ ਵਾਲੇ।
ਨਿਰੁਦ੍ਧਮੇਤਦਾਕਾਸ਼ਂ ਹ੍ਯਪ੍ਰਮੇਯਂ ਸੁਰੈਰਪਿ
ਇਹ ਆਕਾਸ਼ ਰੋਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਪ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।
ਤਮਸੋਂऽਤੇ ਜਲਂ ਪ੍ਰਾਹੁਰ੍ਜਲਸ੍ਯਾਨ੍ਤੇ ऽਗ੍ਨਿਰੇਵ ਚ
ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਪਾਣੀ ਹੈ, ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਅੱਗ ਹੈ।
ਤਦਨ੍ਤੇ ਪੁਨਰਾਕਾਸ਼ਮਾਕਾਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਪੁਨਰ੍ਜਲਮ੍
ਉਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਫਿਰ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ, ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਫਿਰ ਪਾਣੀ ਹੈ।
ਅਗ੍ਨਿਮਾਰੁਤਤੋਯੇਭ੍ਯੋ ਦੁਰ੍ਜ੍ਞੇਯਂ ਦੈਵਤੈਰਪਿ
ਅੱਗ, ਹਵਾ ਤੇ ਪਾਣੀ ਤੋਂ, ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਔਖੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।
ਆਕਾਸ਼ਸਦृਸ਼ਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਭਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਤ੍ਤ੍ਵਦਸ਼ਨਾਤ੍
ਇਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਤੇ ਸੱਚ ਦੀ ਪਛਾਣ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯੇ ਸਾਗਰੇ ਚੈਵ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਵਿਹਿਤਂ ਯਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਾਪ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਿਦ੍ਧਾਨਾਂ ਦੇਵਤਾਨਾਂ ਚ ਪਰਿਮੀਤਾ ਯਦਾ ਗਤਿਃ
ਜਦੋਂ ਸਿੱਧਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਚਲਣ ਸੀਮਾ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨਾਮਧੇਯਾਨੁਰੁਪਸ੍ਯ ਮਾਨਸਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ
ਉਸ ਮਹਾਨ ਮਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ।
ਕੋ ऽਨ੍ਯਸ੍ਤਦ੍ਵੇਦਿਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਯੋ ਯੋ ऽਪਿ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਦ੍ਵਿਧੋ ऽਪਰਃ
ਕੌਣ ਹੋਰ ਇਹ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਉਸ ਵਰਗਾ ਹੋਵੇ?
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਧਰ੍ਮਮਯਃ ਪੂਰ੍ਵਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਰਨੁਤ੍ਤਮਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਧਰਮ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਂ ਪੂਰ੍ਵਜਂ ਚਾਹ ਭਵਾਨ੍ਸਂਦੇਹ ਏਵ ਮੇ
ਤੁਸੀਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਪੁਰਾਤਨ ਹੈ, ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋ; ਇਸ ਬਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸੰਦੇਹ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯਾਸਨਵਿਧਾਨਾਰ੍ਥਂ ਪृਥਿਵੀ ਪਦ੍ਮਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਉਸ ਦੀ ਬੈਠਕ ਲਈ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਕਮਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯੇ ਸ੍ਥਿਤੋ ਲੋਕਾਨ੍ਸृਜਤ੍ਯੇष ਜਗਦ੍ਵਿਧਿਃ
ਉਸ ਦੇ ਵਿਚਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ, ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰਚਦਾ ਹੈ; ਇਹੀ ਜਗਤ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਹੈ।
ਮੇਰੁਮਧ੍ਯੇ ਸ੍ਥਿਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤਦ੍ਵਹਿਰ੍ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਮੇਰੂ ਦੇ ਵਿਚਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ।