ਸਭੂਮਿਃ ਸਾਗ੍ਨਿਪਵਨੋ ਲੋਕੋ ऽਯਂ ਕੇਨ ਨਿਰ੍ਮਿਤਃ
ਧਰਤੀ, ਅੱਗ, ਹਵਾ ਸਮੇਤ—ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਕਿਸ ਨੇ ਬਣਾਇਆ?
ਸ਼ੌਚਾਸ਼ੌਚਂ ਕਥਂ ਤੇषਾਂ ਧਰ੍ਮਾਧਰ੍ਮਵਿਧਿਃ ਕਥਮ੍
ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਤੇ ਅਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਕਿਵੇਂ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ ਦਾ ਨਿਯਮ ਕਿਵੇਂ ਬਣਦਾ ਹੈ?
ਅਸ੍ਮਾਲ੍ਲੋਕਾਦਮੁਂ ਲੋਕਂ ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼ਂਸਤੁ ਮੇ ਭਵਾਨ੍
ਇਸ ਲੋਕ ਤੋਂ ਉਸ ਲੋਕ ਤੱਕ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸੋ।
ਭृਗੁਣਾਭਿਹਿਤਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਭਰਦ੍ਵਾਜਾਯ ਪृਚ੍ਛਤੇ
ਭ੍ਰਿਗੂ ਦੁਆਰਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰ ਭਰਦਵਾਜ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ।
ਭृਗੁਮਹਰ੍षਿਮਾਸੀਨਂ ਭਰਦ੍ਵਾਜੋ ऽਨ੍ਵਪृਚ੍ਛਤ
ਭਰਦਵਾਜ ਨੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਭ੍ਰਿਗੂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।
ਕਥਂ ਮੁਕ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਸਂਸਾਰਾਜ੍ਜਾਯਤੇ ਤਸ੍ਯ ਮਾਨਦ
ਮਾਨਯੋਗ, ਉਸ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?
ਸੇਵ੍ਯਸੇਵਕਭਾਵੇਨ ਵਰ੍ਤੇਤੇ ਇਤਿ ਤੌ ਸਦਾ
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਾਲਕ ਤੇ ਸੇਵਕ ਵਾਂਗ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਲੋਕਾਨਾਂ ਰਮਣਃ ਸੋ ऽਯਂ ਨਿਰ੍ਗੁਣਸ਼੍ਚ ਨਿਰਞ੍ਜਨਃ
ਉਹ, ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਸੁਖ ਹੈ, ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ।
ਕਥਮੇਨਂ ਪਰਾਤ੍ਮਾਨਂ ਕਾਲਸ਼ਕ੍ਤਿਦੁਰਨ੍ਵਯਮ੍
ਉਹ ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਕਰਕੇ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਔਖਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਜੀਵੋ ਜੀਵਤ੍ਵਮੁਲ੍ਲਙ੍ਘ੍ਯ ਕਥਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਮਨ੍ਵਯਾਤ੍
ਜੀਵ, ਆਪਣਾ ਜੀਵਪਣ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਏਵਂ ਸ ਭਗਵਾਨ੍ਪृष੍ਟੋ ਭਰਦ੍ਵਾਜੇਨ ਸਂਸ਼ਯਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰਦਵਾਜ ਨੇ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਭਗਵਾਨ—
ਮਾਨਸੋ ਨਾਮ ਯਃ ਪੂਰ੍ਵੋ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤੋ ਵੇ ਮਹਰ੍षਿਭਿਃ
ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਮਨ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ,
ਅਵ੍ਯਕ੍ਤ ਇਤਿ ਵਿਖ੍ਯਾਤਃ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੋ ऽਥਾਕ੍ਸ਼ਯੋ ऽਵ੍ਯਯਃ
ਉਹ ਅਵਿਆਕਤ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਨਾਸ ਰਹਿਤ ਤੇ ਅਟੱਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੋ ऽਮृਜਤ੍ਪ੍ਰਥਮਂ ਦੇਵੋ ਮਹਾਨ੍ਤਂ ਨਾਮ ਨਾਮਤਃ
ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵੱਡਾ ਇਕ ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਬਣਾਇਆ।
ਆਕਾਸ਼ਾਦਭਵਦ੍ਵਾਰਿ ਸਲਿਲਾਦਗ੍ਨਿਮਾਰੁਤੌ
ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਬਣਿਆ; ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਅੱਗ ਤੇ ਹਵਾ ਉਪਜੀ।
ਤਤਸ੍ਤੇਜੋ ਮਯਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਪਦ੍ਮਂ ਸृष੍ਟਂ ਸ੍ਵਯਂਭੁਵਾ
ਫਿਰ, ਸਵੈ-ਭੂ ਨੇ ਇਕ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਦਿਵਿਆ ਕੌਂ ਭਲੂ ਬਣਾਇਆ।
ਅਹॄਙ੍ਕਾਰ ਇਤਿ ਖ੍ਯਾਤਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਤ੍ਮਭੂਤਕृਤ੍
ਉਹ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ ਤੇ ਆਤਮਾ ਹੈ।
ਸ਼ੈਲਾਸ੍ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਥਿਸਂਧਾਸ੍ਤੁ ਮੇਦੋ ਮਸਿਂ ਚ ਮੇਦਿਨੀ
ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਪਹਾੜ ਹਨ; ਉਸ ਦੀ ਮੱਦ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਤੇ ਕਾਲੀ ਸਿਆਹੀ ਹੈ।
ਪਵਨਸ਼੍ਚੈਵ ਨਿਸ਼੍ਵਾਸਸ੍ਤੇਜੋ ऽਗ੍ਨਿਰ੍ਨਿਮ੍ਨਗਾਃ ਸ਼ਿਰਾਃ
ਉਸ ਦੀ ਸਾਹ ਹਵਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅੱਗ ਹੈ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਨਸਾਂ ਨਦੀਆਂ ਹਨ।
ਨਭਸ਼੍ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਸ਼ਿਰਸ੍ਤਸ੍ਯ ਕ੍ਸ਼ਿਤਿਃ ਪਦੌ ਭੁਜੌ ਦਿਸ਼ਃ
ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਉਪਰ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ ਧਰਤੀ ਹਨ; ਉਸ ਦੇ ਬਾਂਹ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਹਨ।
ਸ ਏष ਭਗਵਾਨ੍ਵਿष੍ਣੁਰਨਨ੍ਤ ਇਤਿ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਃ
ਉਹੀ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੁ, ਅਨੰਤ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
ਤਤਃ ਸਮਭਵਦ੍ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਪृष੍ਟੋ ऽਹਂ ਯਦਿਹ ਤ੍ਵਯਾ
ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਬਣਿਆ—ਜੇ ਤੂੰ ਇਹ ਬਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ।
ਕਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਪਰਿਮਾਣਾਨਿ ਸਂਸ਼ਯਂ ਛਿਨ੍ਧਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ
ਹੋਰ ਕੀ ਮਾਪ ਹਨ? ਆਪਣਾ ਸੰਦੇਹ ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਦੂਰ ਕਰ।
ਰਮ੍ਯਂ ਨਾਨਾਸ਼੍ਰਯਾਕੀਰ੍ਣਂ ਯਸ੍ਯਾਂ ਤੋ ਨਾਧਿਗਮ੍ਯਤੇ
ਉਹ ਸੁਹਾਵਣੀ ਜਗ੍ਹਾ, ਜੋ ਕਈ ਆਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ।
ਤਤ੍ਰ ਦੇਵਾਃ ਸ੍ਵਯਂ ਦੀਪ੍ਤਾ ਭਾਸ੍ਕਰਾਭਾਗ੍ਨਿਵਰ੍ਚਸਃ
ਉਥੇ ਦੇਵਤੇ ਆਪ ਹੀ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਰੋਸ਼ਨ ਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਜ ਵਾਲੇ।
ਦੁਰ੍ਗਮਤ੍ਵਾਦਨਨ੍ਤਤ੍ਵਾਦਿਤਿ ਮੇ ਵਦ ਮਾਨਦ
ਇਹ ਔਖਾ ਤੇ ਬੇਅੰਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਮਾਣ ਦੇਣ ਵਾਲੇ।
ਨਿਰੁਦ੍ਧਮੇਤਦਾਕਾਸ਼ਂ ਹ੍ਯਪ੍ਰਮੇਯਂ ਸੁਰੈਰਪਿ
ਇਹ ਆਕਾਸ਼ ਰੋਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਪ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।
ਤਮਸੋਂऽਤੇ ਜਲਂ ਪ੍ਰਾਹੁਰ੍ਜਲਸ੍ਯਾਨ੍ਤੇ ऽਗ੍ਨਿਰੇਵ ਚ
ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਪਾਣੀ ਹੈ, ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਅੱਗ ਹੈ।
ਤਦਨ੍ਤੇ ਪੁਨਰਾਕਾਸ਼ਮਾਕਾਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਪੁਨਰ੍ਜਲਮ੍
ਉਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਫਿਰ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ, ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਫਿਰ ਪਾਣੀ ਹੈ।
ਅਗ੍ਨਿਮਾਰੁਤਤੋਯੇਭ੍ਯੋ ਦੁਰ੍ਜ੍ਞੇਯਂ ਦੈਵਤੈਰਪਿ
ਅੱਗ, ਹਵਾ ਤੇ ਪਾਣੀ ਤੋਂ, ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਔਖੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।