ਵਿਦ੍ਧਿ ਤਚ੍ਛੂਨ੍ਯਕਂ ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮਂ ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਇਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ੂਨ੍ਯਕ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਜਾਣੋ।
ਅਨ੍ਯਥਾ ਖਲੁ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਮਹਾਰੋਗਾ ਭਯਙ੍ਕਰਾਃ
ਅਗਰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੱਡੀਆਂ ਤੇ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸ ਸਰ੍ਵਪਾਪਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪਦਮਾਨ੍ਪੁਯਾਤ੍
ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਆਸਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸਮਾਮਾਹृਤ੍ਯ ਨਿਗृਹ੍ਣਾਤਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਹਾਰਸ੍ਤੁ ਸ ਸ੍ਮृਤਃ
ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਰੋਕ ਕੇ, ਇਹ ਪ੍ਰਤਿਆਹਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਯਾਨ੍ਤਿ ਪਰਮਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪੁਨਰਾਵृਤ੍ਤਿਦੁਰ੍ਲਭਮ੍
ਉਹ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੋਂ ਮੁੜ ਆਉਣਾ ਔਖਾ ਹੈ।
ਮੂਢਾਤ੍ਮਾਨਂ ਚ ਤਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਧ੍ਯਾਨਂ ਚਾਸ੍ਯ ਨ ਸਿਧ੍ਯਤਿ
ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਮੂੜ੍ਹਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਧਿਆਨ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਹृਤਾਨੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਧਾਰਯੇਤ੍ਸਾ ਤੁ ਧਾਰਣਾ
ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਖਿੱਚ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਰੱਖਣਾ ਹੀ ਧਾਰਣਾ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਪਰਮਂ ਧ੍ਯਾਯੇਤ੍ਸਰ੍ਵਧਾਤਾਰਮਚ੍ਯੁਤਮ੍
ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੇ, ਕਦੇ ਨਾ ਡੋਲਣ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਆਤਮਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ।
ਵਿਕਸਤ੍ਪਦ੍ਯਪਤ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਂ ਚਾਰੁਕੁਣ੍ਡਲਭੂषਿਤਮ੍
ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਸੁੰਦਰ ਕੁੰਡਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਪੀਤਾਮ੍ਬਰਧਰਂ ਦੇਵਂ ਹੇਮਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤਿਨਮ੍
ਜੋ ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਹੈ, ਜੋ ਦਿਵਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਜਣੇਊ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੀਵਤ੍ਸਵਕ੍ਸ਼ਸਂ ਦੇਵਂ ਸੁਰਾਸੁਰਨਮਸ੍ਕृਤਮ੍
ਜਿਸ ਦੇ ਛਾਤੀ 'ਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਦੇਵਤੇਆਂ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਧ੍ਯਾਯੇਦਾਤ੍ਮਾਨਮਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਪਰਾਤ੍ਪਰਤਰਂ ਵਿਭੁਮਟ੍
ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤੇ ਸਭ ਵੱਲ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸਮਝ ਕੇ ਧਿਆਨ ਕਰੇ।
ਧ੍ਯਾਨਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਮੁਹੁਰ੍ਤ੍ਤਂ ਵਾ ਪਰਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਲਭੇਨ੍ਨਰਃ
ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਵੀ ਧਿਆਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਧ੍ਯਾਨਾਤ੍ਪ੍ਰਸੀਦਤਿ ਹਰਿਦ੍ਧਰ੍ਯਾਨਾਤ੍ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਸਾਧਨਮ੍
ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹਰਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਧਾਰਣਾ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤੇਨ ਧ੍ਯਾਨੇਨ ਤੁष੍ਟਾਤ੍ਮਾ ਹਰਿਰ੍ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਦਦਾਤਿ ਵੈ
ਜਦੋਂ ਆਤਮਾ ਉਸ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਰਾਜੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹਰਿ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਧ੍ਯਾਨਂ ਧ੍ਯੇਯਂ ਧ੍ਯਾਤृਭਾਵਂ ਯਥਾ ਨਸ਼੍ਯਤਿ ਨਿਰ੍ਭਰਮ੍
ਜਦੋਂ ਧਿਆਨ, ਧਿਆਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਭਵੇਨ੍ਨਿਰਨ੍ਤਰਂ ਧ੍ਯਾਨਾਦਭੇਦਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨਮ੍
ਲਗਾਤਾਰ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਭੇਦ ਦੀ ਅਸਲ ਸੂਝ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨਿਰ੍ਵਾਤਦੀਪਵਤ੍ਸਂਸ੍ਥਃ ਸਮਾਧਿਰਭਿਧੀਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਹਵਾ ਤੋਂ ਬਚੇ ਦੀਵੇ ਵਾਂਗ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਸਮਾਧੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਨ ਜਿਘ੍ਰਤਿ ਨ ਸ੍ਪृਸ਼ਤਿ ਨ ਕਿਞ੍ਚਦ੍ਵਕ੍ਤਿ ਸਤ੍ਤਮ
ਉਹ ਨਾ ਸੁੰਘਦਾ, ਨਾ ਛੂਹਦਾ, ਨਾ ਕੁਝ ਬੋਲਦਾ, ਹੇ ਸਰਵੋਤਮ।
ਸਰ੍ਵੋਪਾਧਿਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤੋ ਯੋਗਿਨਾਂ ਭਾਤ੍ਯਚਞ੍ਚਲਃ
ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਯੋਗੀ ਅਡੋਲ ਤੇ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਵਿਭਾਤ੍ਯਜ੍ਞਾਨਨਾਸ਼ੇ ਤੁ ਯਥਾਪੂਰ੍ਵਂ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਅਗਿਆਨ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਨ੍ਨਾਸ਼ੇ ਨਿਰ੍ਮਲਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਯਤਿ ਪਣ੍ਡਿਤਂ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਿਰਮਲ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਰਕਾਸ਼ ਦਿਖਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵੇषਾਮੇਵ ਭੂਤਾਨਾਮਨ੍ਤਰ੍ਯਾਮਿਤਯਾ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਅੰਤਰਯਾਮੀ ਵਜੋਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਯਜ੍ਜ੍ਞਾਨਵਿਦਾਂ ਵਰਿष੍ਟਾਃ ਪਰਾਤ੍ਪਰਸ੍ਮਾਤ੍ਪਰਮਂ ਪਵਿਤ੍ਰਮ੍
ਜੋ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ।
ਪੁਰਾਣਪੁਰੁषੋ ऽਨਾਦਿਃ ਸ਼ਬ੍ਦਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤਿ ਗੀਯਤੇ
ਪੁਰਾਣਾ ਤੇ ਆਦਿ ਮਨੁੱਖ, ਜਿਸ ਦੀ ਕੋਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨੂੰ 'ਸ਼ਬਦ-ਬ੍ਰਹਮ' ਵਜੋਂ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਨਨ੍ਦਂ ਨਿਰ੍ਮਲਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤਿ ਗੀਯਤੇ
ਉਹ ਆਨੰਦਮਈ, ਨਿਰਮਲ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ 'ਸਰਵੋਚ ਬ੍ਰਹਮ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਵਿਕਾਰਮਜਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤਿ ਗੀਯਤੇ
ਉਹ ਬਦਲਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਜਨਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ 'ਸਰਵੋਚ ਬ੍ਰਹਮ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਂਸਾਰਤਾਪਤਤ੍ਪਾਨਾਂ ਸੁਧਾਵृष੍ਟਿਸਮਂ ਨृਣਾਮ੍
ਜੋ ਲੋਕ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਤੋਂ ਝਲਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਵਰਖਾ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਨਾਦਰੁਪਮਨੌਪਮ੍ਯਮਰ੍ਦ੍ਧਮਾਤ੍ਰੋਪਰਿਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਇਹ ਨਾਦ ਦੀ ਸੁਰਤ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਅਤੇ ਅਰਧ ਮਾਤਰਾ ਤੋਂ ਉਪਰ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਮਕਾਰਂ ਰੁਦ੍ਰਰੁਪਂ ਸ੍ਯਾਦਰ੍ਧ੍ਦਮਾਤ੍ਰਂ ਪਰਾਤ੍ਮਕਮ੍
‘ਮ’ ਮਾਤਰਾ ਰੁਦਰ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ; ਅਰਧ ਮਾਤਰਾ ਸਰਵੋਚ ਆਤਮਾ ਦੀ ਸੁਰਤ ਹੈ।