ਜ੍ਞਾਨਂ ਹਿ ਮੋਕ੍ਸ਼ਦਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਤਦੁਪਾਯਂ ਵਦਾਮਿ ਤੇ
ਗਿਆਨ ਅਸਲ ਵਿਚ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
ਸਮ੍ਯਗ੍ ਵਿਚਾਰਯੇਦ੍ਧੀਮਾਨ੍ਸਦ੍ਭਿਃ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਕੋਵਿਦੈਃ
ਸਿਆਣਾ ਮਨੁੱਖ, ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰੇ।
ਅਨਿਤ੍ਯਾਨਿ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਨਿਤ੍ਯਮੇਵ ਸਮਾਸ਼੍ਰਯੇਤ੍
ਜੋ ਨਾਸਵੰਤ ਹੈ, ਉਹ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਦਾ ਹੀ ਸਥਿਰ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅਵਿਰਕ੍ਤੋ ਭਵੇਦ੍ਯਸ੍ਤੁ ਸ ਸਂਸਾਰੇ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਜੋ ਵਿਸ਼ਯਾਂ ਤੋਂ ਵਿਰਕਤ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਹੀ ਫਸਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯ ਸਂਸਾਰਵਿਚ੍ਛਿਤ੍ਤਿਃ ਕਦਾਚਿਨ੍ਨੈਵ ਜਾਯਤੇ
ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
ਸ਼ਮਾਦਿਗੁਣਹੀਨਸ੍ਯ ਜ੍ਞਾਨਂ ਨੈਵ ਚ ਸਿਧ੍ਯਤਿ
ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਆਦਿ ਗੁਣ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦਾ ਗਿਆਨ ਕਦੇ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਹਰਿਧ੍ਯਾਨਪਰੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਮੁਮੁਕ੍ਸ਼ੁਰਭਿਧੀਯਤੇ
ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰੀ ਦੀ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਲਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਗਂ ਭਾਵਯੇਦ੍ਵਿष੍ਣੁਂ ਸਰ੍ਵਭੂਤਦਯਾਪਰਃ
ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਸਮਝੇ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰੇ।
ਇਤਿ ਜਾਨਾਤਿ ਯੋ ਵਿਪ੍ਰਤਜ੍ਜ੍ਞਾਨਂ ਯੋਗਜਂ ਵਿਦੁਃ
ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਸ ਦਾ ਗਿਆਨ ਯੋਗ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯੋਗੋ ਜ੍ਞਾਨਂ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਜ੍ਜ੍ਞਾਨਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਦਂ ਵਿਦੁਃ
ਯੋਗ ਸ਼ੁੱਧ ਗਿਆਨ ਹੈ; ਇਹ ਗਿਆਨ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਵੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੀ ਵੇਦਿਤਵ੍ਯੇ ਇਤਿ ਚਾਥਰ੍ਵਰ੍ਣੀ ਸ਼੍ਰੁਤਿਃ
ਅਥਰਵਣੀ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ: 'ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਦੋ ਰੂਪ ਜਾਣਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।'
ਤਯੋਰਭੇਦਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਯੋਗ ਇਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਹੀ ਯੋਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਪਰਃ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਸਦ੍ਭਿਃ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾ ਪਰਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਸਿਆਣੇ ਨੀਵਾਂ ਰੂਪ ਦੱਸਦੇ ਹਨ; ਉੱਚਾ ਰੂਪ ਪਰਮਾਤਮਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਃ ਪਰਮਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਃ ਪਰਿਪੂਰ੍ਣ ਉਦਾਹृਤਃ
ਪਰਮਾਤਮਾ ਅਦ੍ਰਿਸ਼, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਪੂਰਨ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਭਵੇਤ੍ਤਦਾ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਪਾਸ਼ਚ੍ਛੇਦੋ ऽਪਰਾਤ੍ਮਨਃ
ਉਸ ਵੇਲੇ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਅਲੱਗ ਅਤਮਾ ਦੇ ਬੰਧਨ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਨृਣਾਂ ਵਿਜ੍ਞਾਨਭੇਦੇਨ ਭੇਦਵਾਨਿਵ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ
ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਝ ਦੇ ਫਰਕ ਕਰਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਣ ਦਾ ਭਾਸ਼ਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਗੀਯਮਾਨਂ ਚ ਵੇਦਾਨ੍ਤੈਸ੍ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨਾਸ੍ਤਿ ਪਰਂ ਦ੍ਵਿਜ
ਵੇਦਾਂਤ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਇਸ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਕਰ੍ਤ੍ਤृਤ੍ਵਂ ਵਾਪਿ ਭੋਕ੍ਤृਤ੍ਵਂ ਨਿਰ੍ਗੁਣਸ੍ਯ ਪਰਾਤ੍ਮਨਃ
ਜੋ ਸਰਵੋਚ ਅਤਮਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗੁਣ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਲਈ ਨਾ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਨਾ ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ।
ਕਿਮਪ੍ਯਨ੍ਯਦ੍ਯਤੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਤਜ੍ਜ੍ਞੇਯਂ ਮੁਕ੍ਤਿਹੇਤਵੇ
ਕਿਉਂਕਿ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਜਾਣਨਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਜਾਣੋ।
ਤਦ੍ਵਿਚਾਰੋਦ੍ਭਵਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਪਰਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਸਾਧਨਮ੍
ਉਸ ਵਿਚਾਰ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਗਿਆ ਗਿਆਨ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਾਧਨ ਹੈ।
ਪਰਮਜ੍ਞਾਨਿਨਾਮੇਤਤ੍ਪਰਬ੍ਰਹ੍ਮਾਤ੍ਮਕਂ ਦ੍ਵਿਜ
ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਇਹ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਸਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਭਾਤਿ ਵਿਜ੍ਞਾਨਭੇਦੇਨ ਬਹੁਰੁਪਧਰੋ ऽਵ੍ਯਯਃ
ਸਮਝ ਦੇ ਫਰਕ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਉਹ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਾਯਾਂ ਤ੍ਯਜੇਦ੍ਯੋਗਾਨ੍ਮੁਮੁਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮ੍
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਵੇ।
ਅਨਿਰ੍ਵਾਚ੍ਯਾ ਤਤੋ ਜ੍ਞੇਯਾ ਭੇਦਬੁਦ੍ਧਿਪ੍ਰਦਾਰ੍ਯਿਨੀ
ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਅਣਵਰਨਯ, ਵੱਖਰੇਪਣ ਦੀ ਸੋਚ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸਮਝੋ।
ਤਸ੍ਮਾਦਜ੍ਞਾਨਵਿਚ੍ਛੇਦੋ ਭਵੇਦ੍ਰੌਜਿਤਮਾਯਿਨਾਮ੍
ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹਨ, ਉਹ ਅਗਿਆਨ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਜ੍ਞਾਨਿਨਾਂ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾ ਵੈ ਹृਦਿ ਭਾਤਿ ਨਿਰਨ੍ਤਰਮ੍
ਜੋ ਗਿਆਨੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਅਤਮਾ ਸਦਾ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਅष੍ਟਾਙ੍ਗੈਃ ਸਿਦ੍ਧ੍ਯਤੇ ਯੋਗਸ੍ਤਾਨਿ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ
ਯੋਗ ਅੱਠ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੱਚੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਹਾਰੋ ਧਾਰਣਾ ਧ੍ਯਾਨਮੇਵ ਚ
ਉਹ ਹਨ: ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ, ਪ੍ਰਤਿਆਹਾਰ, ਧਾਰਣਾ ਅਤੇ ਧਿਆਨ।
ਏषਾਂ ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪਤੋ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਲਕ੍ਸ਼ਣਾਨਿ ਮੁਨੀਸ਼੍ਵਰ
ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਸ਼ਵਰ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਅਕ੍ਰੋਧਸ਼੍ਚਾਨਸੂਯਾ ਚ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪਤੋ ਯਮਾਃ
ਗੁੱਸਾ ਨਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਈਰਖਾ ਨਾ ਕਰਨਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਯਮਾਂ ਵਜੋਂ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।