ਦृष੍ਟ੍ਵਾਨ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰਿਯਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸਤਤ੍ਪੋ ऽਹਮਸੂਯਯਾ ਖਿਤਃ
ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕismet ਵੇਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਈਰਖਾ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।
ਕਾਯੇਨ ਮਨਸਾ ਵਾਚਾ ਪਰਪੀਡਾਮਕਾਰਿषਮ੍ਤੇਨ ਪਾਪੇਨ ਦਹ੍ਯਾਮਿ ਤ੍ਵਹਮੇਕੋ ऽਤਿਦੁਃਖਿਤਃ
ਸਰੀਰ, ਮਨ ਤੇ ਬੋਲ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਤਕਲੀਫ਼ ਦਿੱਤੀ; ਉਸ ਪਾਪ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਸੜ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ।
ਏਵਂ ਬਹੁਵਿਧਂ ਗਰ੍ਭਸ੍ਥੋ ਜਨ੍ਤੁਰ੍ਵਿਲਪ੍ਯ ਸ੍ਵਯਮੇਵ ਵਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਜੀਵ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ।
ਯਤਸ੍ਤਨ੍ਮਾਤੁਃ ਪ੍ਰਸੂਤਿਸਮਯੇ ਸਤਿ ਗਰ੍ਭਸ੍ਥੋਦੇਹੀ ਨਾਰਦਮੁਨੇ ਵਾਯੁਨਾਪਰਿਪੀਡਿਤੋ ਮਾਤੁਸ਼੍ਚਾਪਿ ਦੁਃਖਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਕਰ੍ਮਪਾਸ਼ੇਨ ਬਲਾਦ੍ਯੋਨਿਮਾਰ੍ਗਾਨ੍ਨਿष੍ਕ੍ਰਾਮਨ੍ਸਕਲਯਾਤਨਾਭੋਗਮੇਕਕਾਲਭਵਮਨੁਭਵਤਿ
ਹੇ ਨਾਰਦ ਜੀ, ਜਦ ਮਾਂ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਜੀਵ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਤੰਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਮਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੁੱਖ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਕਰਮ ਦੇ ਬੰਧਨ ਨਾਲ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਜਨਮ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਇਕ ਵਾਰ ਹੀ ਸਹਿ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਤੇਨਾਤਿਕ੍ਲੇਸ਼ੇਨ ਯੋਨਿਯਨ੍ਤ੍ਰਪੂਡਿਤੋ ਗਰ੍ਭਾਨ੍ਨਿष੍ਕਾਨ੍ਤੋ ਨਿਃਸਂਜ੍ਞਤਾਂ ਯਾਤਿ
ਇਸ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਜਨਮ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਦਬਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਦ ਉਹ ਗਰਭ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬਾਹ੍ਯਵਾਯੁਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸਮਨਨ੍ਤਰਮੇਵ ਨष੍ਟਸ੍ਮृਤਿਪੂਰ੍ਵਾਨੁਭੂਤਾਖਿਲਦੁਃਖਾਨਿ ਵਰ੍ਤ੍ਤਮਾਨਾਨ੍ਯਪਿ ਜ੍ਞਾਨਾਭਾਵਦਵਿਜ੍ਞਾਯਾਤ੍ਯਨ੍ਤਦੁਃਖਮਨੁਭਵਤਿ
ਬਾਹਰਲੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਭੋਗੇ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਉਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ, ਪਰ ਗਿਆਨ ਦੀ ਘਾਟ ਕਰਕੇ ਉਹ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਪੀੜਾ ਸਹਿ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਬਾਲਤ੍ਵਮਾਪਨ੍ਨੋ ਜਨ੍ਤੁਸ੍ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਸ੍ਵਮਲਮੂਤ੍ਰਲਿਤ੍ਪਦੇਹ ਆਧ੍ਯਾਤ੍ਮਿਕਾਦਿਪੀਡ੍ਯਮਾਨੋ ऽਪਿ ਵਕ੍ਤੁਮਸ਼ਕ੍ਤਕ੍ਸ਼ੁਤ੍ਤृषਾਪੀਡਿਤੋ ਰੁਦਿਤੇ ਸਤਿ ਸ੍ਤਨਾਦਿਕਂ ਦੇਯਮਿਤਿ ਮਨ੍ਵਾਨਾਃ ਪ੍ਰਯਤਨ੍ਤੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਜੀਵ ਆਪਣੀ ਮਲ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਾਬ ਨਾਲ ਲਗਪਤ ਦੇਹ ਵਿੱਚ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਬੋਲਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਤੰਗ, ਰੋਣ ਤੇ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਆਦਿ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਚੁਪ ਹੋ ਜਾਵੇ।
ਏਵਮਨੇਕਂ ਦੇਹਭੋਗਮਨ੍ਯਾਧੀਨਤਯਾਨੁਭੂਯਮਾਨੋ ਦਂਸ਼ਾਦਿष੍ਵਪਿ ਨਿਵਾਰਯਿਤੁਮਸ਼ਕ੍ਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਰਹਿ ਕੇ, ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਕ ਦੁੱਖ ਭੋਗਦਾ, ਉਹ ਕੀੜਿਆਂ ਆਦਿ ਤੋਂ ਵੀ ਆਪਣਾ ਬਚਾਅ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।
ਬਾਲ੍ਯਭਾਵਮਾਸਾਦ੍ਯ ਮਾਤਾਪਿਤ੍ਰੋਰੁਪਾਧ੍ਯਾਯਸ੍ਯ ਤਾਡਨਂ ਸਦਾ ਪਰ੍ਯਟਨਸ਼ੀਲਤ੍ਵਂ ਪਾਂਸ਼ੁਭਸ੍ਮਪਙ੍ਕਾਦਿषੁਕ੍ਰੀਡਨਂ ਸਦਾ ਕਲਹਨਿਯਤਤ੍ਵਾਮ ਸ਼ੁਚਿਤ੍ਵਂ ਬਹੁਵ੍ਯਾਪਾਰਾਭਾਸਕਾਰ੍ਯਨਿਯਤਤ੍ਵਂ ਤਦਸਂਭਵ ਆਧ੍ਯਾਤ੍ਮਿਕਦੁਃਖਮੇਵਂਵਿਧਮਨੁਭਵਤਿ
ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਮਾਂ-ਪਿਓ ਜਾਂ ਅਧਿਆਪਕ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰ ਖਾਣਾ, ਹਰ ਵੇਲੇ ਘੁੰਮਣਾ, ਮਿੱਟੀ, ਰਾਖ ਅਤੇ ਗੰਦ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣਾ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਝਗੜਾ ਕਰਨਾ, ਗੰਦੇ ਰਹਿਣਾ, ਕਈ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮਜਬੂਰ ਹੋਣਾ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬਚ ਨਾ ਸਕਣਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਦੁੱਖ ਸਹਿ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸਮृਦ੍ਧਸ੍ਯ ਕੁਟੁਮ੍ਬਸ੍ਯ ਕਥਂ ਭਵਤਿ ਵਰ੍ਤ੍ਤਨਮ੍
ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਪਰਿਵਾਰ ਕਿਵੇਂ ਚਲਦਾ ਰਹੇਗਾ?
ਅਸ਼੍ਵਃ ਪਲਾਯਿਤਃ ਕੁਤ੍ਰ ਗਾਵਃ ਕਿਂ ਨਾਗਤਾ ਮਮ
ਘੋੜਾ ਕਿੱਥੇ ਭੱਜ ਗਿਆ? ਗਾਂਵਾਂ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਈਆਂ?
ਅਵਿਚਾਰਾਤ੍ਕृषਿਰ੍ਨष੍ਟਾ ਪੁਤ੍ਰਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਰੁਦਨ੍ਤਿ ਚ
ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਘਾਟ ਕਰਕੇ ਫਸਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰੋ ਰਹੇ ਹਨ।
ਨ ਲਭ੍ਯਤੇ ਵਰ੍ਤ੍ਤਨਂ ਚ ਰਾਜ ਬਾਧਾਤਿਦੁਃਸਹਾ
ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਤੇ ਹੇ ਰਾਜਾ, ਹਾਕਮ ਦੀ ਜ਼ੋਰ-ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਬੜੀ ਦੁਖਦਾਈ ਹੈ।
ਵ੍ਯਵਸਾਯਾਕ੍ਸ਼ਮਸ਼੍ਚਾਹਂ ਪ੍ਰਾਤ੍ਪਾਃ ਪ੍ਰਾਘੂਰ੍ਣਕਾ ਅਮੀ
ਮੈਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਸਾਥੀ ਸਾਰੇ ਆਲਸੀ ਤੇ ਅਸਥਿਰ ਹਨ।
ਏਵਮਤ੍ਯਨ੍ਤਚਿਨ੍ਤਾਕੁਲਃ ਸ੍ਵਦੁਃਖਾਨਿ ਨਿਵਾਰਯਿਤੁਮਕ੍ਸ਼ਮੋ ਧਿਗ੍ਵਿਧਿਂ ਭਾਗ੍ਯਹੀਨਂ ਮਾਂ ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਵਿਦਧੇ ਇਤਿ ਦੈਵਮਾਕ੍ਸ਼ਿਪਤਿ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ, ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ, ਉਹ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—'ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਫਟਕਾਰ! ਮੈਨੂੰ ਬੇਨਸੀਬ ਕਿਉਂ ਬਣਾਇਆ?'
ਪ੍ਰਕਂਪਮਾਨਾਵਯਵਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਾਦਿਪੀਡਿਤੋ ਲੋਲਾਵਿਲਲੋਚਨਃ ਸ਼੍ਲੇष੍ਮਣ੍ਯਾਤ੍ਪਕਣ੍ਠਃ ਪੁਤ੍ਰਦਾਰਾਦਿਭਿਰ੍ਭਰ੍ਤ੍ਸ੍ਯਮਾਨਃ ਕਦਾ ਮਰਣਮੁਪਯਾਮੀਤਿ ਚਿਨ੍ਤਾਕੁਲੋ ਮਯਿ ਮृਤੇ ਸਤਿ ਮਦਰ੍ਜਿਤਂ ਗृਹਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਾਦਿਕਂ ਵਸ੍ਤੁ ਪੁਤ੍ਰਾਦਯਃ ਕਥਂ ਰਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤਿ ਕਸ੍ਯ ਵਾ ਭਵਿष੍ਯਤਿ
ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਕੰਪਦੇ, ਸਾਹ ਫੁਲਦਾ, ਖੰਘ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਅੱਖਾਂ ਬੇਚੈਨ ਤੇ ਧੁੰਦਲੀਆਂ, ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਕਫ਼, ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀ ਆਦਿ ਵੱਲੋਂ ਡਾਂਟਿਆ, ਚਿੰਤਾ ਕਰਦਾ—'ਮੈਨੂੰ ਮੌਤ ਕਦ ਆਵੇਗੀ? ਮੇਰੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੇਰੇ ਘਰ, ਖੇਤ, ਦੌਲਤ ਪੁੱਤਰ ਆਦਿ ਕਿਵੇਂ ਰੱਖਣਗੇ? ਇਹ ਕਿਸ ਦੇ ਹੋਣਗੇ?'
ਮਦ੍ਧਨੇ ਪਰੈਰਪਹृਤੇ ਪੁਤ੍ਰਾਦੀਨਾਂ ਕਥਂ ਵਰ੍ਤ੍ਤਨਂ ਭਵਿष੍ਯਤੀਤਿ ਮਮਤਾਦੁਃਖਪਰਿਪ੍ਲੁਤੋ ਗਾਢਂ ਨਿਃਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਸ੍ਵੇਨ ਵਯਸਾ ਕृਤਾਨਿ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ਸ੍ਮਰਨ੍ ਕ੍ਸ਼ਣੇ ਵਿਸ੍ਮਰਤਿ ਚ ਸਂਤਤਸ੍ਤ੍ਵਾਸਨ੍ਨਮਰਣੋ
ਜਦ ਮੇਰੀ ਦੌਲਤ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਲੈ ਲਈ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਆਦਿ ਕਿਵੇਂ ਜੀਵਣਗੇ? ਮਮਤਾ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ, ਡੂੰਘੀ ਆਹ ਭਰਦਾ, ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਕੰਮ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਤੇ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦਾ, ਤੇ ਮੌਤ ਨੇੜੇ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵ੍ਯਾਧਿਪੀਡਿਤੋ ऽਨ੍ਤਸ੍ਤਾਪਾਰ੍ਤਃ ਕ੍ਸ਼ਣਂ ਸ਼ਯ੍ਯਾਯਾਂ ਕ੍ਸ਼ਣਂ ਮਞ੍ਚੇ ਚ ਤਤਸ੍ਤਤਃ ਪਰ੍ਯਟਨ੍ ਕ੍ਸ਼ੁਤ੍ਤृਟੂਪਰਿਪੂਡਿਤਃ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਮੁਦਕਂ ਦੇਹੀਤ੍ਯਤਿਕਾਰ੍ਪਣ੍ਯੇਨ ਯਾਚਮਾਨਸ੍ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਜ੍ਵਰਾਵਿष੍ਟਾਨਾਮੁਦਕਂ ਨ ਸ਼੍ਰੇਯਸ੍ਕਰਮਿਤਿ ਬ੍ਰੁਵਤੋ ਮਨਸਾਤਿਦ੍ਵੇषਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਮਨ੍ਦ ਚੈਤਨ੍ਯੋ ਭਵਤਿ
ਰੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਅੰਦਰੋਂ ਸੜਦਾ, ਕਦੇ ਬਿਸਤਰੇ ਤੇ, ਕਦੇ ਮੰਜੇ ਤੇ, ਭੁੱਖ ਤੇ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਤੰਗ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਾੜੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਪਾਣੀ ਮੰਗਦਾ, ਪਰ ਜਦ ਬੁਖਾਰ ਵਾਲੇ ਕਹਿੰਦੇ ਕਿ ਪਾਣੀ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਰੋਸ ਕਰਦਾ ਤੇ ਬੋਧਹੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤਸ਼੍ਚ ਹਸ੍ਤਪਾਦਾਕਰ੍षਣੇ ਨ ਤੁ ਕ੍ਸ਼ਮੋ ਰੁਦ੍ਰਦ੍ਭਿਬਨ੍ਧੁਜਨੈਰ੍ਵੇष੍ਟਿਤੋ ਵਕ੍ਤੁਮਕ੍ਸ਼ਮਃ ਸ੍ਵਾਰ੍ਜਿਤਧਨਾਦਿਕਂ ਕਸ੍ਯ ਭਵਿष੍ਯਤੀਤਿ ਚਿਨ੍ਤਾਪਰੋ ਬਾष੍ਪਾਵਿਲਵਿਲੋਚਨਃ ਕਣ੍ਠੇ ਵੁਰਘੁਰਾਯਮਾਣੇ ਸਤਿ ਸ਼ਰੀਰਾਨ੍ਨਿष੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਪ੍ਰਾਣੋ ਯਮਦੂਤੈਰ੍ਭਰ੍ਤ੍ਸ੍ਯਮਾਨਃ ਪਾਸ਼ਯਨ੍ਤ੍ਰਿਤੋ ਨਰਕਾਦੀਨ੍ਪੂਰ੍ਵਵਦਸ਼੍ਨੁਤੇ
ਫਿਰ, ਹੱਥ ਪੈਰ ਹਿਲਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਰੋਣ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਬੋਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਆਪਣੇ ਕਮਾਈ ਹੋਏ ਧਨ ਆਦਿ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦਾ, ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂ, ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਘੁਰ-ਘੁਰ, ਜਦ ਪ੍ਰਾਣ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ, ਯਮ ਦੇ ਦੂਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਫੜਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਪਾਸੇ ਨਾਲ ਬੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਤੇ ਨਰਕ ਆਦਿ ਦੀ ਪੀੜਾ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।
ਤਥੈਵ ਜੀਵਿਨਃ ਸਰ੍ਵ ਆਕਰ੍ਮਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ਯਾਦ੍ ਭृਸ਼ਮ੍
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਤਕ ਕਰਮ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਭਾਰੀ ਦੁੱਖ ਸਹਿ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਅਭ੍ਯਸੇਤ੍ਪਰਮਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਜ੍ਞਾਨਾਨ੍ਮੋਕ੍ਸ਼ਮਵਾਨ੍ਪੁਯਾਤ੍
ਉੱਚਾ ਗਿਆਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਂਸਾਰਮੋਕ੍ਸ਼ਾਯ ਪਰਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਸਮਭ੍ਯਸੇਤ੍
ਇਸ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਉੱਚਾ ਗਿਆਨ ਪੂਰੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਹਰਿਂ ਨ ਸੇਵਤੇ ਯਸ੍ਤੁ ਕੋ ऽਨ੍ਯਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦਚੇਤਨਃ
ਜੋ ਹਰੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੇਸੁਧ ਹੋਰ ਕੌਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਆਸ੍ਥਿਤੇ ਕਾਮਦੇ ਵਿष੍ਣੋ ਨਰਾ ਯਾਨ੍ਤਿ ਹਿ ਯਾਤਨਾਮ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇੱਛਾਵਾਂ ਵਿਚ ਫਸੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜੁੜਦੇ, ਉਹ ਪੀੜਾ ਵਿਚ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਥਿਤੇ ऽਪਿ ਜ੍ਞਾਨਰਹਿਤਾਃ ਪਚ੍ਯਨ੍ਤੇ ਨਰਕੇष੍ਵਹੋ
ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਹੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਨਰਕ ਵਿਚ ਸੜਦੇ ਹਨ — ਹਾਏ!
ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਂ ਭਾਵਯਨ੍ਤ੍ਯਜ੍ਞਾ ਮਹਾਮੋਹਸਮਾਵृਤਾਃ
ਅਗਿਆਨੀ, ਵੱਡੀ ਭਟਕਾਵ ਵਿਚ ਫਸੇ ਹੋਏ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।
ਸਂਸਾਰਚ੍ਛੇਦਕਂ ਵਿष੍ਣੁਂ ਨ ਭਜੇਤ੍ਸੋ ऽਤਿਪਾਤਕੀ
ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਬੰਧਨ ਨੂੰ ਤੋੜਣ ਵਾਲਾ, ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਵੱਡਾ ਪਾਪੀ ਹੈ।
ਹਰਿਧ੍ਯਾਨਪਰੋ ਵਿਪ੍ਰ ਚਣ੍ਡਾਲੋ ऽਪਿ ਮਹਾਸੁਖੀ
ਹਰੀ ਦੀ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਚੰਡਾਲਾ ਵੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਾਨਮਾਸ਼੍ਵਾਸ੍ਯ ਉਤ੍ਪਤ੍ਤੇਰਨਨ੍ਤਰਂ ਸਤ੍ਸਂਗੇਨ ਵਿष੍ਣੋਸ਼੍ਚਰਿਤਸ਼੍ਰਵਣੇਨ ਚ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਮਨਾ ਭੂਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤ੍ਯ ਅਖਿਲਜਗਦਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਨਃ ਸਤ੍ਯਜ੍ਞਾਨਾਨਨ੍ਦਮਯਸ੍ਯ ਸ਼ਕ੍ਤਿਪ੍ਰਭਾਵਾਨੁष੍ਟਿਤਵਿष੍ਟਪਵਰ੍ਗਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਪਤੇਰ੍ਨਾਰਾਯਣਸ੍ਯ ਸਕਲਸੁਰਾਸੁਰਯਕ੍ਸ਼ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਰਾਕ੍ਸ਼ਸਪਨ੍ਨ ਗਮੁਨਿਕਿਨ੍ਨਰਸਮੂਹਾਰ੍ਚਿਤਚਰਣਕਮਲਯੁਗਂ ਭਕ੍ਤਿਤਃ ਸਮਭ੍ਯਰ੍ਚ੍ਯ ਦੁਃਸਹਃ ਸਂਸਾਰਚ੍ਛੇਦਸ੍ਯਕਾਰਣਭੂਤਂ ਵੇਦਰਹਸ੍ਯੋਪਨਿषਦ੍ਭਿਃ ਪਰਿਸ੍ਫੁਟਂ ਸਕਲਲੋਕਪਰਾਯਣਂ ਹृਦਿਨਿਧਾਯ ਦੁਃਖਤਰਮਿਮਂ ਸਂਸ੍ਕਾਰਾਗਾਰਮਤਿਕ੍ਰਮਿष੍ਯਾਮੀਤਿ ਮਨਸਿ ਭਵਯਤਿ
ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦੇ ਕੇ, ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਕਰਮ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਨ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ, ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਕਰਕੇ, ਲਕਸ਼ਮੀਪਤੀ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਕਮਲ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜ ਕੇ—ਜੋ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਸਚ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਆਨੰਦ ਰੂਪ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਟਿਕਾਈ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਦੇਵ, ਦੈਤ, ਯਕਸ਼, ਗੰਧਰਵ, ਰਾਕਸ਼ਸ, ਸੱਪ, ਮੁਨੀ, ਕਿਨਰ ਆਦਿ ਪੂਜਦੇ ਹਨ—ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਰਾਜ਼, ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅਟੱਲ ਬੰਧਨ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ, ਉਹ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਦਾ ਹੈ: 'ਮੈਂ ਇਸ ਦੁੱਖ ਦੇ ਘਰ, ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਵਾਂਗਾ।'
ਤਤਸ੍ਤੁ ਤਰੁਣਭਾਵੇਨ ਧਨਾਰ੍ਜਨਮਰ੍ਜਿਤਸ੍ਯ ਰਕ੍ਸ਼ਣਂ ਤਸ੍ਯ ਨਾਸ਼ਵ੍ਯਯਾਦਿषੁ ਚਾਤ੍ਯਨ੍ਤਦੁਃਖਿਤਾ ਮਾਯਯਾ ਮੋਹਿਤਾਃ ਕਾਮਕ੍ਰੋਧਾਦਿਦੁष੍ਟਮਨਸਾਃ ਸਦਾਸੂਯਾਪਰਾਯਣਾਃ ਪਰਸ੍ਵਪਰਸ੍ਤ੍ਰੀਹਰਣੋਪਾਯਪਰਾਯਣਾਃ ਪੁਤ੍ਰਮਿਤ੍ਰਕਲਤ੍ਰਾਦਿਭਰਣੋਪਾਯਚਿਨ੍ਤਾਪਰਾਯਣਾ ਵृਥਾਹਙ੍ਕਾਰਦੂषਿਤਾਃ ਪੁਤ੍ਰਾਦਿषੁ ਵ੍ਯਾਧ੍ਯਾਦਿ ਪੀਡਿਤੇषੁ ਸਤ੍ਸੁ ਸਰ੍ਵਵ੍ਯਾਤ੍ਪਿਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਰੋਗਾਦਿਭਿਃ ਕ੍ਲੇਸ਼ਿਤਾਨਾਂ ਸਮੀਪੇ ਸ੍ਵਯਮਾਧ੍ਯਾਤ੍ਮਿਕਦੁਃਖੇਨ ਪਰਿਪ੍ਲੁਤਾ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਮਾਣਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਚਿਤਾਮਸ਼੍ਨੁਵਤੇ
ਫਿਰ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ, ਧਨ ਕਮਾਉਣ, ਜੋ ਮਿਲਿਆ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਸ ਤੇ ਖਰਚ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਾਇਆ ਦੇ ਵਹਿਮ ਵਿੱਚ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਮਨ ਗੰਦੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਈਰਖਾ ਵਿੱਚ, ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਤੇ ਪਤਨੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਸੋਚ, ਪੁੱਤਰ, ਮਿੱਤਰ, ਪਤਨੀ ਆਦਿ ਦੀ ਰੋਟੀ-ਪਾਣੀ ਦੀ ਚਿੰਤਾ, ਵਿਅਰਥ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਜਦ ਪੁੱਤਰ ਆਦਿ ਰੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਚਿਤਾ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।