ਕੇਚਿਚ੍ਚ ਪੁਣ੍ਯਵਿਸ਼ੇषਾਦ੍ਯੁਤ੍ਕ੍ਰਮੇਣਾਪਿ ਮਨੁष੍ਯਜਨ੍ਮਾਸ਼੍ਨੁਵਤੇ
ਪਰ, ਖਾਸ ਪੂਣ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਕੁਝ ਜੀਵ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਮਨੁष੍ਯਜਨ੍ਮ ਨਾਪਿ ਚ ਚਰ੍ਮਕਾਰਚਣ੍ਡਾਲਵ੍ਯਾਧਾਨਾਪਿਤਰਜਕਕੁਂਭਕਾਰਲੋਹਕਾਰਸ੍ਵਰ੍ਣਕਾਰਤਨ੍ਤੁਵਾਚਸੌਚਿਕਜਟਿਲਸਿਦ੍ਧਧਾਵਕਲੇਖਕਭृਤਕਸ਼ਾਸਨਹਾਰਿਨੀਚਭृਤ੍ਯਦ੍ਰਰਿਦਹੀਨਾਙ੍ਗਾਧਿਕਾਙ੍ਗਤ੍ਵਾਦਿ ਦੁਃਖਬਹੁਲਜ੍ਵਰਤਾਪਸ਼ੀਤਸ਼੍ਲੇष੍ਮਗੁਲ੍ਮਪਾਦਾਕ੍ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੋਗਰ੍ਭਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਵੇਦਨਾਦਿਦੁਃਖਮਨੁਭਵਨ੍ਤਿ
ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਚਮੜਾ ਕੱਟਣ ਵਾਲਾ, ਚੰਡਾਲ, ਸ਼ਿਕਾਰੀ, ਸਫਾਈ ਵਾਲਾ, ਕੁੰਭਾਰ, ਲੋਹਾਰ, ਸੋਣਾਰ, ਜਾਲਾ ਬੁਣਨ ਵਾਲਾ, ਦਰਜ਼ੀ, ਜਟਾਧਾਰੀ, ਸਿੱਧ, ਧੋਬੀ, ਲੇਖਕ, ਨੌਕਰ, ਘੱਟ ਦਰਜੇ ਦਾ ਨੌਕਰ, ਗਰੀਬ, ਜਾਂ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਵਾਲਾ ਹੋਣ ਦਾ ਦੁੱਖ, ਤੇ ਬੁਖਾਰ, ਗਰਮੀ, ਠੰਢ, ਕਫ਼, ਗੰਢ, ਪੈਰ, ਅੱਖ, ਸਿਰ, ਗਰਭ, ਪਾਸ਼ੀ ਆਦਿ ਦੇ ਦਰਦ ਆਦਿ ਦੁੱਖ ਭੋਗਦੇ ਹਨ।
ਮਨੁष੍ਯਤ੍ਵੇ ऽਪਿ ਯਦਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਰੁषਯੋਰ੍ਵ੍ਯਵਾਯਸ੍ਤਤ੍ਸਮਯੇਰੇਤੋ ਯਦਾ ਜਰਾਯੁਂ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਤਿ ਤਦੈਵ ਕਰ੍ਮਵਸ਼ਾਜ੍ਜਨ੍ਤੁਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰੇਣ ਸਹ ਜਰਾਯੁਂ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ਼ੋਣਿਤਕਲਲੇ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ
ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਮਰਦ ਤੇ ਔਰਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਬੀਜ ਮਾਂ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਕਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਜੀਵ ਬੀਜ ਦੇ ਨਾਲ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ, ਬੀਜ ਤੇ ਖੂਨ ਦੇ ਮਿਲਣ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪਲਵਲਭਾਵਮੁਪੇਤ੍ਯ ਮਾਸੇ ਪ੍ਰਾਦੇਸ਼ਮਾਤ੍ਰਤ੍ਵਮਾਪਦ੍ਯਤੇ
ਗੰਦੇ ਦੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਉਂਗਲ ਦੇ ਚੌੜੇ ਜਿੰਨਾ ਆਕਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤਃ ਪ੍ਰਭृਤਿ ਵਾਯੁਵਸ਼ਾਚ੍ਚੈਤਨ੍ਯਾਭਾਵੇ ऽਪਿ ਮਾਤੁਰੁਹ੍ਯੇ ਦੁਃਸਹਤਾਪਲ੍ਕੇਸ਼ਤਯੈਕਤ੍ਰ ਸ੍ਥਾਤੁਮਸ਼ਕ੍ਯਤ੍ਵਾਦ੍ ਭ੍ਰਮਤਿ
ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹਵਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਚੇਤਨਾ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਮਾਂ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਭੋਗਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਥਾਂ ਟਿਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਤੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਮਯਾ ਪੋषਿਤਾ ਦਾਰਾਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਵਸ਼ਾਦਨ੍ਯਤੋ ਗਤਾਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਪਾਲਿਆ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋਰ ਥਾਂ ਚਲੀ ਗਈਆਂ।
ਅਹੋ ਦੁਖਂ ਹਿ ਦੇਹਿਨਾਮ੍
ਹਾਏ, ਦੁੱਖ ਤਾਂ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਹੀ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
ਭृਤ੍ਯਭਿਤ੍ਰਕਲਤ੍ਰਾਰ੍ਥਮਨ੍ਯਦ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਹृਤਂ ਮਯਾ
ਨੌਕਰ, ਪੂਤ, ਪਤਨੀ ਲਈ, ਮੈਂ ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਧਨ ਲੈ ਲਿਆ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾਨ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰਿਯਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸਤਤ੍ਪੋ ऽਹਮਸੂਯਯਾ ਖਿਤਃ
ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕismet ਵੇਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਈਰਖਾ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।
ਕਾਯੇਨ ਮਨਸਾ ਵਾਚਾ ਪਰਪੀਡਾਮਕਾਰਿषਮ੍ਤੇਨ ਪਾਪੇਨ ਦਹ੍ਯਾਮਿ ਤ੍ਵਹਮੇਕੋ ऽਤਿਦੁਃਖਿਤਃ
ਸਰੀਰ, ਮਨ ਤੇ ਬੋਲ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਤਕਲੀਫ਼ ਦਿੱਤੀ; ਉਸ ਪਾਪ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਸੜ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ।
ਏਵਂ ਬਹੁਵਿਧਂ ਗਰ੍ਭਸ੍ਥੋ ਜਨ੍ਤੁਰ੍ਵਿਲਪ੍ਯ ਸ੍ਵਯਮੇਵ ਵਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਜੀਵ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ।
ਯਤਸ੍ਤਨ੍ਮਾਤੁਃ ਪ੍ਰਸੂਤਿਸਮਯੇ ਸਤਿ ਗਰ੍ਭਸ੍ਥੋਦੇਹੀ ਨਾਰਦਮੁਨੇ ਵਾਯੁਨਾਪਰਿਪੀਡਿਤੋ ਮਾਤੁਸ਼੍ਚਾਪਿ ਦੁਃਖਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਕਰ੍ਮਪਾਸ਼ੇਨ ਬਲਾਦ੍ਯੋਨਿਮਾਰ੍ਗਾਨ੍ਨਿष੍ਕ੍ਰਾਮਨ੍ਸਕਲਯਾਤਨਾਭੋਗਮੇਕਕਾਲਭਵਮਨੁਭਵਤਿ
ਹੇ ਨਾਰਦ ਜੀ, ਜਦ ਮਾਂ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਜੀਵ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਤੰਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਮਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੁੱਖ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਕਰਮ ਦੇ ਬੰਧਨ ਨਾਲ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਜਨਮ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਇਕ ਵਾਰ ਹੀ ਸਹਿ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਤੇਨਾਤਿਕ੍ਲੇਸ਼ੇਨ ਯੋਨਿਯਨ੍ਤ੍ਰਪੂਡਿਤੋ ਗਰ੍ਭਾਨ੍ਨਿष੍ਕਾਨ੍ਤੋ ਨਿਃਸਂਜ੍ਞਤਾਂ ਯਾਤਿ
ਇਸ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਜਨਮ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਦਬਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਦ ਉਹ ਗਰਭ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬਾਹ੍ਯਵਾਯੁਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸਮਨਨ੍ਤਰਮੇਵ ਨष੍ਟਸ੍ਮृਤਿਪੂਰ੍ਵਾਨੁਭੂਤਾਖਿਲਦੁਃਖਾਨਿ ਵਰ੍ਤ੍ਤਮਾਨਾਨ੍ਯਪਿ ਜ੍ਞਾਨਾਭਾਵਦਵਿਜ੍ਞਾਯਾਤ੍ਯਨ੍ਤਦੁਃਖਮਨੁਭਵਤਿ
ਬਾਹਰਲੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਭੋਗੇ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਉਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ, ਪਰ ਗਿਆਨ ਦੀ ਘਾਟ ਕਰਕੇ ਉਹ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਪੀੜਾ ਸਹਿ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਬਾਲਤ੍ਵਮਾਪਨ੍ਨੋ ਜਨ੍ਤੁਸ੍ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਸ੍ਵਮਲਮੂਤ੍ਰਲਿਤ੍ਪਦੇਹ ਆਧ੍ਯਾਤ੍ਮਿਕਾਦਿਪੀਡ੍ਯਮਾਨੋ ऽਪਿ ਵਕ੍ਤੁਮਸ਼ਕ੍ਤਕ੍ਸ਼ੁਤ੍ਤृषਾਪੀਡਿਤੋ ਰੁਦਿਤੇ ਸਤਿ ਸ੍ਤਨਾਦਿਕਂ ਦੇਯਮਿਤਿ ਮਨ੍ਵਾਨਾਃ ਪ੍ਰਯਤਨ੍ਤੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਜੀਵ ਆਪਣੀ ਮਲ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਾਬ ਨਾਲ ਲਗਪਤ ਦੇਹ ਵਿੱਚ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਬੋਲਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਤੰਗ, ਰੋਣ ਤੇ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਆਦਿ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਚੁਪ ਹੋ ਜਾਵੇ।
ਏਵਮਨੇਕਂ ਦੇਹਭੋਗਮਨ੍ਯਾਧੀਨਤਯਾਨੁਭੂਯਮਾਨੋ ਦਂਸ਼ਾਦਿष੍ਵਪਿ ਨਿਵਾਰਯਿਤੁਮਸ਼ਕ੍ਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਰਹਿ ਕੇ, ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਕ ਦੁੱਖ ਭੋਗਦਾ, ਉਹ ਕੀੜਿਆਂ ਆਦਿ ਤੋਂ ਵੀ ਆਪਣਾ ਬਚਾਅ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।
ਬਾਲ੍ਯਭਾਵਮਾਸਾਦ੍ਯ ਮਾਤਾਪਿਤ੍ਰੋਰੁਪਾਧ੍ਯਾਯਸ੍ਯ ਤਾਡਨਂ ਸਦਾ ਪਰ੍ਯਟਨਸ਼ੀਲਤ੍ਵਂ ਪਾਂਸ਼ੁਭਸ੍ਮਪਙ੍ਕਾਦਿषੁਕ੍ਰੀਡਨਂ ਸਦਾ ਕਲਹਨਿਯਤਤ੍ਵਾਮ ਸ਼ੁਚਿਤ੍ਵਂ ਬਹੁਵ੍ਯਾਪਾਰਾਭਾਸਕਾਰ੍ਯਨਿਯਤਤ੍ਵਂ ਤਦਸਂਭਵ ਆਧ੍ਯਾਤ੍ਮਿਕਦੁਃਖਮੇਵਂਵਿਧਮਨੁਭਵਤਿ
ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਮਾਂ-ਪਿਓ ਜਾਂ ਅਧਿਆਪਕ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰ ਖਾਣਾ, ਹਰ ਵੇਲੇ ਘੁੰਮਣਾ, ਮਿੱਟੀ, ਰਾਖ ਅਤੇ ਗੰਦ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣਾ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਝਗੜਾ ਕਰਨਾ, ਗੰਦੇ ਰਹਿਣਾ, ਕਈ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮਜਬੂਰ ਹੋਣਾ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬਚ ਨਾ ਸਕਣਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਦੁੱਖ ਸਹਿ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸਮृਦ੍ਧਸ੍ਯ ਕੁਟੁਮ੍ਬਸ੍ਯ ਕਥਂ ਭਵਤਿ ਵਰ੍ਤ੍ਤਨਮ੍
ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਪਰਿਵਾਰ ਕਿਵੇਂ ਚਲਦਾ ਰਹੇਗਾ?
ਅਸ਼੍ਵਃ ਪਲਾਯਿਤਃ ਕੁਤ੍ਰ ਗਾਵਃ ਕਿਂ ਨਾਗਤਾ ਮਮ
ਘੋੜਾ ਕਿੱਥੇ ਭੱਜ ਗਿਆ? ਗਾਂਵਾਂ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਈਆਂ?
ਅਵਿਚਾਰਾਤ੍ਕृषਿਰ੍ਨष੍ਟਾ ਪੁਤ੍ਰਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਰੁਦਨ੍ਤਿ ਚ
ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਘਾਟ ਕਰਕੇ ਫਸਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰੋ ਰਹੇ ਹਨ।
ਨ ਲਭ੍ਯਤੇ ਵਰ੍ਤ੍ਤਨਂ ਚ ਰਾਜ ਬਾਧਾਤਿਦੁਃਸਹਾ
ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਤੇ ਹੇ ਰਾਜਾ, ਹਾਕਮ ਦੀ ਜ਼ੋਰ-ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਬੜੀ ਦੁਖਦਾਈ ਹੈ।
ਵ੍ਯਵਸਾਯਾਕ੍ਸ਼ਮਸ਼੍ਚਾਹਂ ਪ੍ਰਾਤ੍ਪਾਃ ਪ੍ਰਾਘੂਰ੍ਣਕਾ ਅਮੀ
ਮੈਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਸਾਥੀ ਸਾਰੇ ਆਲਸੀ ਤੇ ਅਸਥਿਰ ਹਨ।
ਏਵਮਤ੍ਯਨ੍ਤਚਿਨ੍ਤਾਕੁਲਃ ਸ੍ਵਦੁਃਖਾਨਿ ਨਿਵਾਰਯਿਤੁਮਕ੍ਸ਼ਮੋ ਧਿਗ੍ਵਿਧਿਂ ਭਾਗ੍ਯਹੀਨਂ ਮਾਂ ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਵਿਦਧੇ ਇਤਿ ਦੈਵਮਾਕ੍ਸ਼ਿਪਤਿ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ, ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ, ਉਹ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—'ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਫਟਕਾਰ! ਮੈਨੂੰ ਬੇਨਸੀਬ ਕਿਉਂ ਬਣਾਇਆ?'
ਪ੍ਰਕਂਪਮਾਨਾਵਯਵਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਾਦਿਪੀਡਿਤੋ ਲੋਲਾਵਿਲਲੋਚਨਃ ਸ਼੍ਲੇष੍ਮਣ੍ਯਾਤ੍ਪਕਣ੍ਠਃ ਪੁਤ੍ਰਦਾਰਾਦਿਭਿਰ੍ਭਰ੍ਤ੍ਸ੍ਯਮਾਨਃ ਕਦਾ ਮਰਣਮੁਪਯਾਮੀਤਿ ਚਿਨ੍ਤਾਕੁਲੋ ਮਯਿ ਮृਤੇ ਸਤਿ ਮਦਰ੍ਜਿਤਂ ਗृਹਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਾਦਿਕਂ ਵਸ੍ਤੁ ਪੁਤ੍ਰਾਦਯਃ ਕਥਂ ਰਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤਿ ਕਸ੍ਯ ਵਾ ਭਵਿष੍ਯਤਿ
ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਕੰਪਦੇ, ਸਾਹ ਫੁਲਦਾ, ਖੰਘ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਅੱਖਾਂ ਬੇਚੈਨ ਤੇ ਧੁੰਦਲੀਆਂ, ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਕਫ਼, ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀ ਆਦਿ ਵੱਲੋਂ ਡਾਂਟਿਆ, ਚਿੰਤਾ ਕਰਦਾ—'ਮੈਨੂੰ ਮੌਤ ਕਦ ਆਵੇਗੀ? ਮੇਰੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੇਰੇ ਘਰ, ਖੇਤ, ਦੌਲਤ ਪੁੱਤਰ ਆਦਿ ਕਿਵੇਂ ਰੱਖਣਗੇ? ਇਹ ਕਿਸ ਦੇ ਹੋਣਗੇ?'
ਮਦ੍ਧਨੇ ਪਰੈਰਪਹृਤੇ ਪੁਤ੍ਰਾਦੀਨਾਂ ਕਥਂ ਵਰ੍ਤ੍ਤਨਂ ਭਵਿष੍ਯਤੀਤਿ ਮਮਤਾਦੁਃਖਪਰਿਪ੍ਲੁਤੋ ਗਾਢਂ ਨਿਃਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਸ੍ਵੇਨ ਵਯਸਾ ਕृਤਾਨਿ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ਸ੍ਮਰਨ੍ ਕ੍ਸ਼ਣੇ ਵਿਸ੍ਮਰਤਿ ਚ ਸਂਤਤਸ੍ਤ੍ਵਾਸਨ੍ਨਮਰਣੋ
ਜਦ ਮੇਰੀ ਦੌਲਤ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਲੈ ਲਈ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਆਦਿ ਕਿਵੇਂ ਜੀਵਣਗੇ? ਮਮਤਾ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ, ਡੂੰਘੀ ਆਹ ਭਰਦਾ, ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਕੰਮ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਤੇ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦਾ, ਤੇ ਮੌਤ ਨੇੜੇ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵ੍ਯਾਧਿਪੀਡਿਤੋ ऽਨ੍ਤਸ੍ਤਾਪਾਰ੍ਤਃ ਕ੍ਸ਼ਣਂ ਸ਼ਯ੍ਯਾਯਾਂ ਕ੍ਸ਼ਣਂ ਮਞ੍ਚੇ ਚ ਤਤਸ੍ਤਤਃ ਪਰ੍ਯਟਨ੍ ਕ੍ਸ਼ੁਤ੍ਤृਟੂਪਰਿਪੂਡਿਤਃ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਮੁਦਕਂ ਦੇਹੀਤ੍ਯਤਿਕਾਰ੍ਪਣ੍ਯੇਨ ਯਾਚਮਾਨਸ੍ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਜ੍ਵਰਾਵਿष੍ਟਾਨਾਮੁਦਕਂ ਨ ਸ਼੍ਰੇਯਸ੍ਕਰਮਿਤਿ ਬ੍ਰੁਵਤੋ ਮਨਸਾਤਿਦ੍ਵੇषਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਮਨ੍ਦ ਚੈਤਨ੍ਯੋ ਭਵਤਿ
ਰੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਅੰਦਰੋਂ ਸੜਦਾ, ਕਦੇ ਬਿਸਤਰੇ ਤੇ, ਕਦੇ ਮੰਜੇ ਤੇ, ਭੁੱਖ ਤੇ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਤੰਗ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਾੜੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਪਾਣੀ ਮੰਗਦਾ, ਪਰ ਜਦ ਬੁਖਾਰ ਵਾਲੇ ਕਹਿੰਦੇ ਕਿ ਪਾਣੀ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਰੋਸ ਕਰਦਾ ਤੇ ਬੋਧਹੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਾਸੇ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਪੂਰ੍ਣੇ ਪੁਰੁषਾਕਾਰਮਾਤ੍ਰਤਾਮੁਪਗਮਯ ਮਾਸਤ੍ਰਿਤਯੇ ਪੂਰ੍ਣੇ ਕਰਚਰਣਾਦ੍ਯਵਯਵਭਾਵਮੁਪਗਮ੍ਯ ਚਤੁਰ੍षੁ ਮਾਸੇषੁ ਗਤੇषੁ ਸਰ੍ਵਾਵਯਵਾਨਾਂ ਸਂਧਿਭੇਦਪਰਿਜ੍ਞਾਨਂ ਪਞ੍ਚਸ੍ਵਤੀਤੇषੁ ਨਖਾਨਾਮਭਿਵ੍ਯਞ੍ਜਕਕਤਾ षਟ੍ਸ੍ਵਤੀਤੇषੁ ਨਖਸਂਧਿਪਰਿਸ੍ਫੁਟਤਾਮੁਪਗਮ੍ਯ ਨਾਭਿਸੂਤ੍ਰੇਣ ਪੁष੍ਯਮਾਣਮਮੇਧ੍ਯਮੂਤ੍ਰਸਿਕ੍ਤਾਙ੍ਗਂ ਜਰਾਯੁਣਾ ਬਨ੍ਧਿਤਰਕ੍ਤਾਸ੍ਥਿਕ੍ਰਿਮਿਵਸਾਮਜ੍ਜਾਸ੍ਨਾਯੁਕੇਸ਼ਾਦਿਦੂषਿਤੇ ਕੁਤ੍ਸਿਤੇ ਸ਼ਰੀਰੇ ਨਿਵਾਸਿਨਂ ਸ੍ਵਯਮਪ੍ਯੇਵਂ ਪਰਿਦੂषਿਤਦੇਹਂ ਮਾਤੁਸ਼੍ਚ ਕਟ੍ਵਮ੍ਲਲਵਣਾਤ੍ਯੁष੍ਣਭੁਕ੍ਤਦਹ੍ਯਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਦੇਹੀ ਪੂਰ੍ਵਜਨ੍ਮਸ੍ਮਰਣਾਨੁਭਾਵਾਤ੍ਪੂਰ੍ਵਾਨੁਭੂਤਨਰਕਦੁਃਥਾਨਿ ਚ ਸ੍ਮृਤ੍ਵਾਨ੍ਤਰ੍ਦੁਃਖੇਨ ਚ ਪਰਿਦਹ੍ਯਮਾਨੋ ਮਾਤੁਰ੍ਦੇਹਾਤਿਮੂਤ੍ਰਾਦਿਰੁਕ੍ਸ਼ੇਣ ਦਹ੍ਯਮਾਨ ਏਵਂ ਮਨਸਿ ਪ੍ਰਲਯਤਿ
ਦੂਜੇ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾ ਰੂਪ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਤੀਜੇ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਹੱਥ ਪੈਰ ਆਦਿ ਅੰਗ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਹੋਣ ਤੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਦੇ ਜੋੜ ਪਛਾਣ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪੰਜ ਮਹੀਨੇ ਹੋਣ ਤੇ ਨਖ਼ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ; ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਹੋਣ ਤੇ ਨਖ਼ਾਂ ਦੇ ਜੋੜ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਾਭੀ ਦੀ ਡੋਰੀ ਨਾਲ ਪਲਦਾ, ਅਸ਼ੁੱਧ ਮੂਤਰ ਨਾਲ ਭਿੱਜਿਆ, ਗਰਭ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ, ਖੂਨ, ਹੱਡੀਆਂ, ਕੀੜੇ, ਚਰਬੀ, ਮੱਜਾ, ਨਸਾਂ, ਵਾਲ ਆਦਿ ਨਾਲ ਗੰਦਾ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਗੰਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਗੰਦਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਾਂ ਦੇ ਤਿੱਖੇ, ਖੱਟੇ, ਨਮਕੀਨ, ਬਹੁਤ ਗਰਮ ਖਾਣੇ ਨਾਲ ਸੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਜੀਵ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਤੇ ਨਰਕ ਦੇ ਦੁੱਖ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਸੜਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਬਾਹਰੋਂ ਵੀ ਸੜਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਦੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਹੋ ऽਤ੍ਯਨ੍ਤਪਾਪੋ ऽਹਂਪੂਰ੍ਵਜਨ੍ਮਨਿਭृਤ੍ਯਾਪਤ੍ਯਮਿਤ੍ਰਯੋषਿਦ੍ਗृਹਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਧਨਧਾਨ੍ਯਾਦਿष੍ਵਤ੍ਯਨ੍ਤਰਾਗੇਣ ਕਲਤ੍ਰਪੋषਣਾਰ੍ਥਂ ਪਰਧਨਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਾਦਿਕਂ ਪਸ਼੍ਯਤੋ ਹਰਣਾਦ੍ਯੁਪਾਯੈਰਪਹ੍ਯਤ੍ਯ ਕਾਮਾਨ੍ਧਤਯਾ ਪਰਸ੍ਤ੍ਰੀਹਰਣਾਦਿਕਮਨੁਭੂਯ ਮਹਾਪਾਪਾਨ੍ਯਾਚਰਂਸ੍ਤੈਃ ਪਾਪੈਰਹਮੇਕ ਏਵਂਵਿਧਨਰਕਾਨਨੁਭੂਯ ਪੁਨਃ ਸ੍ਥਾਵਰਾਦਿषੁ ਮਹਾਦੁਃਖਮਨੁਭੂਯ ਸਂਪ੍ਰਤਿ ਜਰਾਯੁਣਾ ਪਰਿਵੇष੍ਟਿਤੋ ऽਨ੍ਤਰ੍ਦੁਖੇਨ ਬਹਿਸ੍ਤਾਪੇਨ ਚ ਦਹ੍ਯਾਮਿ
ਹਾਏ, ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਪਾਪੀ ਹਾਂ! ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਨੌਕਰ, ਪੂਤ, ਮਿੱਤਰ, ਪਤਨੀ, ਘਰ, ਖੇਤ, ਧਨ, ਅਨ ਆਦਿ ਨਾਲ ਵੱਡੀ ਲਗਨ ਕਰਕੇ, ਪਤਨੀ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਲਈ, ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਧਨ ਤੇ ਖੇਤ ਆਦਿ ਨੂੰ ਤੱਕ ਕੇ, ਚੋਰੀ ਆਦਿ ਰਾਹੀਂ, ਇੱਛਾ ਵਿੱਚ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ, ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਲੈ ਜਾਣ ਆਦਿ ਵੱਡੇ ਪਾਪ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ, ਨਰਕ ਦੇ ਦੁੱਖ ਤੇ ਫਿਰ ਪੌਦੇ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਭੋਗ ਕੇ, ਹੁਣ ਗਰਭ ਨਾਲ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਸੜ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਆਤ੍ਮਾਨਮਾਸ਼੍ਵਾਸ੍ਯ ਉਤ੍ਪਤ੍ਤੇਰਨਨ੍ਤਰਂ ਸਤ੍ਸਂਗੇਨ ਵਿष੍ਣੋਸ਼੍ਚਰਿਤਸ਼੍ਰਵਣੇਨ ਚ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਮਨਾ ਭੂਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤ੍ਯ ਅਖਿਲਜਗਦਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਨਃ ਸਤ੍ਯਜ੍ਞਾਨਾਨਨ੍ਦਮਯਸ੍ਯ ਸ਼ਕ੍ਤਿਪ੍ਰਭਾਵਾਨੁष੍ਟਿਤਵਿष੍ਟਪਵਰ੍ਗਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਪਤੇਰ੍ਨਾਰਾਯਣਸ੍ਯ ਸਕਲਸੁਰਾਸੁਰਯਕ੍ਸ਼ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਰਾਕ੍ਸ਼ਸਪਨ੍ਨ ਗਮੁਨਿਕਿਨ੍ਨਰਸਮੂਹਾਰ੍ਚਿਤਚਰਣਕਮਲਯੁਗਂ ਭਕ੍ਤਿਤਃ ਸਮਭ੍ਯਰ੍ਚ੍ਯ ਦੁਃਸਹਃ ਸਂਸਾਰਚ੍ਛੇਦਸ੍ਯਕਾਰਣਭੂਤਂ ਵੇਦਰਹਸ੍ਯੋਪਨਿषਦ੍ਭਿਃ ਪਰਿਸ੍ਫੁਟਂ ਸਕਲਲੋਕਪਰਾਯਣਂ ਹृਦਿਨਿਧਾਯ ਦੁਃਖਤਰਮਿਮਂ ਸਂਸ੍ਕਾਰਾਗਾਰਮਤਿਕ੍ਰਮਿष੍ਯਾਮੀਤਿ ਮਨਸਿ ਭਵਯਤਿ
ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦੇ ਕੇ, ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਕਰਮ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਨ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ, ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਕਰਕੇ, ਲਕਸ਼ਮੀਪਤੀ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਕਮਲ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜ ਕੇ—ਜੋ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਸਚ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਆਨੰਦ ਰੂਪ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਟਿਕਾਈ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਦੇਵ, ਦੈਤ, ਯਕਸ਼, ਗੰਧਰਵ, ਰਾਕਸ਼ਸ, ਸੱਪ, ਮੁਨੀ, ਕਿਨਰ ਆਦਿ ਪੂਜਦੇ ਹਨ—ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਰਾਜ਼, ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅਟੱਲ ਬੰਧਨ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ, ਉਹ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਦਾ ਹੈ: 'ਮੈਂ ਇਸ ਦੁੱਖ ਦੇ ਘਰ, ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਵਾਂਗਾ।'
ਤਤਸ੍ਤੁ ਤਰੁਣਭਾਵੇਨ ਧਨਾਰ੍ਜਨਮਰ੍ਜਿਤਸ੍ਯ ਰਕ੍ਸ਼ਣਂ ਤਸ੍ਯ ਨਾਸ਼ਵ੍ਯਯਾਦਿषੁ ਚਾਤ੍ਯਨ੍ਤਦੁਃਖਿਤਾ ਮਾਯਯਾ ਮੋਹਿਤਾਃ ਕਾਮਕ੍ਰੋਧਾਦਿਦੁष੍ਟਮਨਸਾਃ ਸਦਾਸੂਯਾਪਰਾਯਣਾਃ ਪਰਸ੍ਵਪਰਸ੍ਤ੍ਰੀਹਰਣੋਪਾਯਪਰਾਯਣਾਃ ਪੁਤ੍ਰਮਿਤ੍ਰਕਲਤ੍ਰਾਦਿਭਰਣੋਪਾਯਚਿਨ੍ਤਾਪਰਾਯਣਾ ਵृਥਾਹਙ੍ਕਾਰਦੂषਿਤਾਃ ਪੁਤ੍ਰਾਦਿषੁ ਵ੍ਯਾਧ੍ਯਾਦਿ ਪੀਡਿਤੇषੁ ਸਤ੍ਸੁ ਸਰ੍ਵਵ੍ਯਾਤ੍ਪਿਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਰੋਗਾਦਿਭਿਃ ਕ੍ਲੇਸ਼ਿਤਾਨਾਂ ਸਮੀਪੇ ਸ੍ਵਯਮਾਧ੍ਯਾਤ੍ਮਿਕਦੁਃਖੇਨ ਪਰਿਪ੍ਲੁਤਾ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਮਾਣਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਚਿਤਾਮਸ਼੍ਨੁਵਤੇ
ਫਿਰ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ, ਧਨ ਕਮਾਉਣ, ਜੋ ਮਿਲਿਆ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਸ ਤੇ ਖਰਚ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਾਇਆ ਦੇ ਵਹਿਮ ਵਿੱਚ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਮਨ ਗੰਦੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਈਰਖਾ ਵਿੱਚ, ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਤੇ ਪਤਨੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਸੋਚ, ਪੁੱਤਰ, ਮਿੱਤਰ, ਪਤਨੀ ਆਦਿ ਦੀ ਰੋਟੀ-ਪਾਣੀ ਦੀ ਚਿੰਤਾ, ਵਿਅਰਥ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਜਦ ਪੁੱਤਰ ਆਦਿ ਰੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਚਿਤਾ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।