ਭਕ੍ਤਿਭਾਵੇਨ ਤੁष੍ਟਾਤ੍ਮਾ ਉਪਵਾਸਂ ਸਮਰ੍ਪਯੇਤ੍
ਭਗਤੀ ਭਾਵ ਨਾਲ, ਮਨ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਪਵਾਸ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਗੀਤੈਰ੍ਵਾਦ੍ਯੈਸ਼ਅਚ ਨृਤ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਪੁਰਾਣਸ਼੍ਰਵਣਾਦਿਭਿਃ
ਗੀਤਾਂ, ਵਾਜਿਆਂ, ਨੱਚਣ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਸੁਣਨ ਆਦਿ ਨਾਲ ਉਪਵਾਸ ਮਨਾਇਆ ਜਾਵੇ।
ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਚ ਵਿਧਿਵਦ੍ਵਿष੍ਣੁਂ ਪੂਜਯਤ੍ਪ੍ਰਯਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ
ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਦ੍ਵਾਦਸ਼੍ਯਾਂ ਪਯਸਾ ਵਿਪ੍ਰ ਹਰਿਸਾਰੁਪਪ੍ਯਮषਸ਼੍ਨੁਤੇ
ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਦੇ ਦਿਨ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਦੁੱਧ ਪੀ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਹਰੀ ਵਰਗਾ ਰੂਪ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸੀਦ ਸੁਮੁਖੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਜ੍ਞਾਨਦृष੍ਟਿਪ੍ਰਦੋ ਭਵ
ਚੰਗੀ ਸੂਰਤ ਨਾਲ ਦਇਆ ਕਰ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾਨ੍ਭੋਜਯੇਚ੍ਛਕ੍ਤ੍ਯਾ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਵੈ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਂ ਤਥਾ
ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਖਵਾਓ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਵੀ ਦਿਓ।
ਕृਤਪਞ੍ਚਮਹਾਯਜ੍ਞਃ ਸ੍ਵਯਂ ਭੁਞ੍ਜੀਤ ਵਾਗ੍ਯਤਃ
ਪੰਜ ਵੱਡੇ ਯਜਨ ਕਰ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚੁੱਪ ਰਹਿ ਕੇ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸ ਯਾਤਿ ਵਿष੍ਣੁਭਵਨਂ ਪੁਨਰਾਵृਤ੍ਤਿਦੁਰ੍ਲਭਮ੍
ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਘਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਮੁੜ ਆਉਣਾ ਔਖਾ ਹੈ।
ਚਾਣ੍ਡਾਲਾਨ੍ਪਤਕਿਤਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਨੇਕ੍ਸ਼ੇਦਪਿ ਕਦਾਚਨ
ਕਦੇ ਵੀ ਚੰਡਾਲਾਂ ਅਤੇ ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।
ਉਪਵਾਸ ਵ੍ਰਤਪਰੋ ਨਾਲਪੇਚ੍ਚ ਕਦਾਚਨ
ਉਪਵਾਸ ਤੇ ਵਰਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਕਦੇ ਵੀ ਗੱਲਬਾਤ ਨਹੀਂ ਕਰੇ।
ਅਯਾਜ੍ਯਯਾਜਕਂ ਚੈਵ ਨਾਲਪੇਤ੍ਸਰ੍ਵਦਾ ਵ੍ਰਤੀ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਵ੍ਰਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰਣ ਜੋ ਯਜਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਜਾਂ ਗਲਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਭਿषਜਂ ਕਾਵ੍ਯਕਰ੍ਤ੍ਤਾਰਂ ਦੇਵਦ੍ਵਿਜਵਿਰੋਧਿਨਮ੍
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰ, ਕਵੀ ਜਾਂ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧੀ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨਾਲ ਵੀ ਗੱਲਬਾਤ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ।
ਵ੍ਰਤੋਪਵਾਸਨਿਰਤੋ ਵਾਙ੍ਮਾਤ੍ਰੇਣਾਪਿ ਨਾਰ੍ਚਯੇਤ੍
ਜੋ ਵ੍ਰਤ ਅਤੇ ਉਪਵਾਸ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੂੰਹੋਂ ਵੀ ਸਤਕਾਰ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਉਪਵਾਸਪਰੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਪਰਾਂ ਸਿਦ੍ਧਿਮਵਾਨ੍ਪੁਯਾਤ੍
ਉਪਵਾਸ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਿਧੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਸ੍ਤੁ ਵਿष੍ਣੁਸਮਂ ਦੈਵਂ ਤਪੋ ਨਾਨਸ਼ਨਾਤ੍ਪਰਮ੍
ਵਿਸ਼ਨੂ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤੇ ਉਪਵਾਸ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਕੋਈ ਤਪ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਨਾਸ੍ਤਿ ਜ੍ਞਾਨਸਮੋ ਲਾਭੋ ਲਾਭੋ ਨ ਚ ਧਰ੍ਮ ਸਮਃ ਪਿਤਾ
ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ, ਧਰਮ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਧਰਮ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਪਿਤਾ ਨਹੀਂ।
ਅਤ੍ਰਾਪ੍ਯੁਦਾਹਰਨ੍ਤੀਮਮਿਤਿਹਾਸਂ ਪੁਰਾਤਨਮ੍
ਇਥੇ ਵੀ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।
ਪੁਰਾ ਹਿਗਾਲਵੋ ਨਾਮ ਮੁਨਿਃ ਸਤ੍ਯਪਰਾਯਣਃ
ਪਹਿਲਾਂ ਗਾਲਵ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਰਿਸ਼ੀ ਸੀ, ਜੋ ਸੱਚ ਦੇ ਪੱਕੇ ਸੀ।
ਬਹੁਵृਕ੍ਸ਼ਸਮਾਕੀਰ੍ਣੇ ਗਜਭਲ੍ਲੁਨਿषੇਵਿਤੇ
ਉਹ ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਜਿੱਥੇ ਬਹੁਤ ਰੁੱਖ ਸਨ ਤੇ ਹਾਥੀ ਅਤੇ ਹਿਰਣ ਆਉਂਦੇ-ਜਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।
ਕਨ੍ਦਮੂਲਫਲੈਃ ਪੂਰ੍ਣੇ ਮੁਨਿਵृਨ੍ਦਨਿषੇਦਿਤੇ
ਉਹ ਥਾਂ ਕੰਦ, ਮੂਲ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਤੇ ਉਥੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵੱਸਦੇ ਸਨ।
ਤਸ੍ਯਾਭਵਦ੍ਭਦ੍ਰਸ਼ੀਲ ਇਤਿ ਖ੍ਯਾਤਃ ਸੁਤੋ ਵਸ਼ੀ
ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭਦਰਸ਼ੀਲ ਸੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ।
ਬਾਲਕ੍ਰਾਡਨਕਾਲੇ ऽਪਿ ਭਦ੍ਰਸ਼ੀਲੋ ਮਹਾਮਤਿਃ
ਭਦਰਸ਼ੀਲ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਬੁਧੀਮਾਨ ਸੀ, ਬਚਪਨ ਦੀ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਵੀ,
ਵਯਸ੍ਯਾਨ੍ਬੋਧਯੇਚ੍ਚਾਪਿ ਵਿष੍ਣੁਃ ਪੂਜ੍ਯੋ ਨਰੈਃ ਸਦਾ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਤੇ ਬੋਧਿਤਾਸ੍ਤੇਨ ਸ਼ਿਸ਼ਵੋ ऽਪਿ ਮੁਨੀਸ਼੍ਵਰ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਸਿੱਖਾ ਦਿੱਤਾ।
ਅਰ੍ਚਯਨ੍ਤਿ ਮਹਾਭਾਗਾ ਵਿष੍ਣੁਭਕ੍ਤਿਪਰਾਯਣਾਃ
ਉਹ ਸਭ ਉੱਚੀ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਭਗਤੀ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਵੱਡੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ।
ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਜਗਤਾਂ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿ ਭੂਯਾਦਿਤ੍ਯਬ੍ਰਵੀਦਿਦਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਸਾਰੇ ਜਗਤਾਂ ਲਈ ਚੰਗੀ ਹੋਵੇ।'
ਏਕਾਦਸ਼ੀਤਿ ਸਂਕਲ੍ਪ੍ਯਵ੍ਰਤਂ ਯਚ੍ਛਤਿ ਕੇਸ਼ਵੇ
ਉਸ ਨੇ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਦਾ ਵ੍ਰਤ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ।
ਅਪृਚ੍ਛਦ੍ਵਿਸ੍ਮਯਾਵਿष੍ਟਃ ਸਮਾਲਿਙ੍ਗ੍ਯ ਤਪੋਨਿਧਿਃ
ਅਚੰਭੇ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਤਪ ਦਾ ਖਜਾਨਾ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਪੁੱਛਿਆ।
ਚਰਿਤਂ ਮਙ੍ਗਲਂ ਯਤ੍ਤੇ ਯੋਗਿਨਾਮਪਿ ਦੁਰ੍ਲਭਮ੍
ਤੇਰਾ ਚਲਣ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ੁਭ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਯੋਗੀਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਵਿਰਲਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਨਿਰ੍ਦ੍ਧਨ੍ਦ੍ਵੋ ਨਿਰ੍ਮਮਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤੋ ਹਰਿਧ੍ਯਾਨਪਰਾਯਾਣਃ
ਤੂੰ ਦੁੰਦਵਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਮਮਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਹਰੀ ਦੀ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ।