ਤਨ੍ਨ ਸਿਦ੍ਧਂ ਵਰਾਰੋਹੇ ਸ ਪ੍ਰਯਾਤੋ ऽਧੁਨਾਭਵਮ੍
ਸੁੰਦਰੇ, ਉਹ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ; ਉਹ ਹੁਣ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਮਹਾਪੁਣ੍ਯਾ ਮੋਹਿਨੀ ਮਾਧਵੇ ਸਿਤੇ
ਚਿੱਟੇ ਪੱਖ ਦੀ ਇਕਾਦਸੀ, ਜੋ ਮੋਹਿਨੀ ਮਾਧਵ ਦੀ ਮਹਾਨ ਪਵਿੱਤਰ ਤਾਰੀਖ ਹੈ—
ਤਸ੍ਯੈਵਾਧ੍ਯੁष੍ਟਿਰਤੁਲਾ ਯਤ੍ਸਤ੍ਯਾਚਚ੍ਚਲਿਤੋ ਨ ਹਿ
ਉਸ ਦੀ ਡਿਗਣ-ਨਾਹੋਣੀ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸੱਚ ਤੋਂ ਕਦੇ ਹਟਿਆ ਨਹੀਂ।
ਕਰ੍ਮਣਾ ਮਨਸਾ ਵਾਚਾ ਪੁਤ੍ਰਵ੍ਯਾਪਾਦਨੇ ਮਤਿਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਕੰਮ, ਮਨ ਤੇ ਬੋਲ—all ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ—ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਨਾਸ ਵੱਲ ਹੀ ਮਨ ਲਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਤਾਦृਸ਼ਂ ਨਿਕषਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਸ਼੍ਯ ਭਗਵਾਨ੍ਮਧੁਸੂਦਨਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਸੌਟੀ ਲਾ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਮਧੁਸੂਦਨ ਨੇ—
ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਚ ਪ੍ਰਿਯਾਯਾਸ਼੍ਚ ਭਾਵਂ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਨृਪਸ੍ਯ ਚ
ਪੁੱਤਰ, ਪ੍ਰਿਯਾ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਮਨ ਦੇ ਭਾਵ ਵੇਖੇ—
ਸਦੇਹਾਃ ਕ੍ਸ਼ੀਣਕਰ੍ਮਾਣੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਙ੍ਗਾਰੋ ऽਗ੍ਨਿਰਿਵਾਹਿਤਃ
ਜਦੋਂ ਕਰਮ ਮੁੱਕ ਚੁੱਕੇ, ਉਹ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਅੱਗ ਵਿਚਲੇ ਅੰਗਾਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਰਹਿ ਗਏ।
ਸਰ੍ਵਯਤ੍ਨੇਨ ਸੁਭਗੇ ਦੋषਃ ਕੋ ऽਤ੍ਰ ਤਵਾਧੁਨਾ
ਹੇ ਸੁਭਾਗੇ, ਤੂੰ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਤਨ ਕੀਤਾ, ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਦੋਸ਼ ਰਹਿ ਗਿਆ?
ਸਿਦ੍ਧੌ ਵਾਪ੍ਯਥ ਵਾਸਿਦ੍ਧੌ ਕਰ੍ਮਕृਤ੍ਸ੍ਯਾਦ੍ਦृਥਾ ਨ ਹਿ
ਚਾਹੇ ਸਫਲਤਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਸਫਲਤਾ, ਜੋ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।
ਸਦ੍ਭਾਵੇ ਘਟਮਾਨਸ੍ਯ ਯਦਿ ਕਰ੍ਮ ਨ ਸਿਦ੍ਧ੍ਯਤਿ
ਜੇ ਕੋਈ ਸੱਚੇ ਮਨ ਨਾਲ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇ ਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਕੰਮ ਨਾ ਬਣੇ—
ਯੋ ਨ ਤਸ੍ਮੈ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛੇਤ ਜੀਵਨਂ ਜੀਵਨਾਯ ਵੈ
ਜੇ ਕੋਈ ਜੀਵਨ ਲਈ ਜੀਉਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ—
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਦੇਯਂ ਵਰਾਰੋਹੇ ਅਭੀष੍ਟਂ ਵਰਸੁਨ੍ਦਰਿ
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸੁੰਦਰੇ, ਜੋ ਮਨ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸੋਹਣੀ।
ਕਿਂ ਨ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਵਿਬੁਧਾਸ੍ ਤ੍ਵਯਾ ਸਹ ਵਰਾਨਨੇ
ਸੋਹਣੀਏ, ਰੱਬ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ?
ਵਿਬੁਧੈਰ੍ ਏਵਮ੍ ਉਕ੍ਤਾ ਤੁ ਮੋਹਿਨੀ ਲੋਕਮੋਹਿਨੀ
ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਿਆ, ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭੁਲਾਣ ਵਾਲੀ ਮੋਹਿਨੀ—
ਧਿਗਿਦਂ ਜੀਵਿਤਂ ਮਹ੍ਯਂ ਯੇਨ ਕਾਰ੍ਯਂ ਨ ਸਾਧਿਤਮ੍
ਹਾਏ, ਇਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵੀ ਕਿਸ ਕੰਮ ਦੀ, ਜਦੋਂ ਮੇਰਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।
ਨ ਤੁ ਲੁਪ੍ਤਂ ਹਰਿਦਿਨਂ ਨ ਭੁਕ੍ਤਂ ਹਰਿਵਾਸਰੇ
ਪਰ ਹਰੀ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਨ ਨਾ ਤਾਂ ਵਿਅਰਥ ਗਿਆ, ਨਾ ਹੀ ਮੌਜ-ਮਸਤੀ ਵਿੱਚ ਲੰਘਿਆ।
ਗਤੋ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਪਦਂ ਦਤ੍ਵਾ ਮਮ ਰੁਕ੍ਮਾਙ੍ਗਦੋ ਹਰਿਮ੍
ਰੁਕਮਾਂਗਦ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਹਰੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ 'ਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਸ ਵਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਹਂਸਂ ਸ਼ੁਚਿਪਦਂ ਵ੍ਯੋਮ ਪ੍ਰਣਵਂ ਬੀਜਮਵ੍ਯਯਮ੍
ਉਸ ਹੰਸ ਨੂੰ, ਜਿਸਦੇ ਚਰਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ, ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ, ਓਂਕਾਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਅਟੱਲ ਬੀਜ ਹੈ—
ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਵਿਯਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਚ ਧ੍ਯੇਯਧ੍ਯਾਨਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍
ਉਸ ਖਾਲੀਪਨ ਨੂੰ, ਆਕਾਸ਼-ਸਰੂਪ ਨੂੰ, ਜੋ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ—
ਪਰਂ ਧਾਮ ਮਨੋਗ੍ਰਾਹ੍ਯਂ ਪੁਰੁषਾਖ੍ਯਂ ਜਗਨ੍ਮਯਮ੍
ਉਸ ਉੱਚੇ ਥਾਂ ਨੂੰ, ਜਿਸਨੂੰ ਮਨ ਹੀ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਪੁਰਖ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ—
ਤਸ੍ਮਿਂਲ੍ ਲਯਮ੍ ਅਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਕਿਂ ਨੁ ਮੇ ਜੀਵਿਤੇ ਫਲਮ੍
ਜਦ ਉਹ ਉਸ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕੀ ਰਹਿ ਗਿਆ?
ਸ੍ਵਾਮਿਨਂ ਤੁ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਪ੍ਰਯਾਤਿ ਨਰਕਂ ਧ੍ਰੁਵਮ੍
ਪਰ ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਨਰਕ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭृਤ੍ਯਾ ਵੇਤਨਭੋਕ੍ਤਾਰੋ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਭੂਤਲੇ ਹਯਾਃ
ਜੋ ਨੌਕਰ ਆਪਣੀ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਕਥਂ ਵਰਂ ਤੁ ਗृਹ੍ਣਾਮਿ ਭਵਤਾਂ ਨਾਕਵਾਸਿਨਾਮ੍
ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ, ਸਵਰਗ ਵਾਸੀਆਂ ਤੋਂ, ਕਿਵੇਂ ਕੋਈ ਵਰ ਮੰਗ ਲਵਾਂ?
ਅਨृਣਾਸ੍ਤੁ ਭਵਿष੍ਯਾਮਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਚੋਪਕृਤਿਂ ਤਵ
ਆਓ, ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਕਰਜ਼ੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਈਏ।
ਤਸ੍ਯ ਤ੍ਵਂ ਫਲਭਾਗ੍ਦੇਵਿ ਤਾਦृਸ਼ਾਰ੍ਥੇ ਕृਤਸ੍ਯ ਤੁ
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਐਸੇ ਕੰਮ ਦਾ ਫਲ ਸਿਰਫ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਨृਪਤੇਰਾਜਗਾਮਾਥ ਪੁਰੋਧਾਃ ਪਾਵਕਪ੍ਰਭਃ
ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਕੋਲ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਰਾਜ ਪੁਰੋਹਿਤ ਆ ਗਿਆ।
ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਬ੍ਦੇ ਤਤਃ ਪੂਰ੍ਣੇ ਨਿਰ੍ਗਤੋ ਜਲਮਧ੍ਯਤਃ
ਜਦੋਂ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਪਾਣੀ ਵਿਚੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਗਿਆ।
ਸਕ੍ਰੋਧੋ ਮੁਨਿਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲੋ ਦੇਵਵृਨ੍ਦਮੁਪਾਗਤਃ
ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਰਿਸੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼ੇਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ।
ਧਿਗਿਮਾਂ ਧਿਗ੍ਦੇਵਸਂਘਂ ਕਰ੍ਮ ਧਿਕ੍ਪਾਪਸਂਜ੍ਞਿਤਮ੍
ਇਹ ਵੀ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵੀ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਕੰਮ ਵੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਪਾਪ ਆਖਦੇ ਹਨ।