ਭਗ੍ਨਕ੍ਰਿਯਂ ਯਥਾ ਵੈਦ੍ਯਂ ਭਗ੍ਨਸ਼ਾਖਂ ਯਥਾ ਦ੍ਰੁਮਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਮੁੱਕ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਦਰੱਖਤ ਦੀ ਟਾਹਣੀ ਟੁੱਟ ਗਈ ਹੋਵੇ।
ਵਿਧੂਮ ਇਵ ਸਪ੍ਤਾਰ੍ਚਿਰ੍ਵਿਰਸ਼੍ਮਿਰਿਵ ਭਾਸ੍ਕਰਃ
ਜਿਵੇਂ ਸੱਤ ਲੌਂ ਦੀ ਅੱਗ ਧੂੰਏ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਸੂਰਜ ਰੋਸ਼ਨੀ ਤੋਂ ਵੰਜਿਤ ਹੋਵੇ।
ਅਤृਪ੍ਤਃ ਕਾਨ੍ਤਯਾ ਕਾਨ੍ਤਃ ਪਨ੍ਨਗਸ਼੍ਚ ਵਿषੋਜ੍ਝਿਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰੇਮੀ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਤੋਂ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਸੱਪ ਜ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਵੰਜਿਤ ਹੋਵੇ।
ਸ਼ਿਰੋਭ੍ਰष੍ਟਾ ਯਥਾ ਮਾਲਾ ਪਰ੍ਵਤੋ ਧਾਤੁਵਰ੍ਜਿਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਮਾਲਾ ਦਾ ਸਿਰ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਪਹਾੜ ਖਣਿਜ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋਵੇ।
ਸ੍ਵਰਹੀਨਂ ਯਥਾ ਸਾਮ ਪਦ੍ਮਹੀਨਂ ਯਥਾ ਸਰਃ
ਜਿਵੇਂ ਸਾਮ ਗੀਤ ਬਿਨਾ ਸੁਰਾਂ ਦੇ ਸੁੰਨ ਹੈ, ਜਾਂ ਕਮਲਾਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਝੀਲ ਸੁੰਨ ਲੱਗਦੀ ਹੈ—
ਜ੍ਞਾਨਂ ਮਮਤ੍ਵਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਪੁਮਾਂਸਂ ਪ੍ਰਕृਤਿਂ ਵਿਨਾ
ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮੈਰਾ-ਤੇਰਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਸਵਭਾਵ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਅਧੂਰਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਤੇਜੋਹੀਨਾਂ ਤਥਾਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਮੋਹਿਨੀਂ ਤੇ ਦਿਵੌਕਸਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਮੋਹਿਨੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਤੋਂ ਵੰਜਿਤ ਵੇਖਿਆ।
ਆਕ੍ਰੋਸ਼ਵਚਨੈਃ ਕ੍ਰੂਰੈਃ ਪੁਤ੍ਰਹਤ੍ਯਾਸਮਨ੍ਵਿਤਾਮ੍
ਕਠੋਰ ਤੇ ਤਿੱਖੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ, ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਵਾਲੇ ਪਾਪ ਸਮੇਤ—
ਸ੍ਵਵਾਕ੍ਯਪਾਲਨਾਂ ਚਣ੍ਡਾਮੁਚੁਰ੍ਦੇਵਾਃ ਸਮਾਗਤਾਃ
ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਚਨ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਬਾਰੇ ਸਖ਼ਤ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ।
ਨਹਿ ਮਾਧਵਭਕ੍ਤਾਨਾਂ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਮਾਨਖਣ੍ਡਨਮ੍
ਮਾਧਵ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਦੇ ਘਟਦੀ ਨਹੀਂ।
ਤਨ੍ਨ ਸਿਦ੍ਧਂ ਵਰਾਰੋਹੇ ਸ ਪ੍ਰਯਾਤੋ ऽਧੁਨਾਭਵਮ੍
ਸੁੰਦਰੇ, ਉਹ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ; ਉਹ ਹੁਣ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਮਹਾਪੁਣ੍ਯਾ ਮੋਹਿਨੀ ਮਾਧਵੇ ਸਿਤੇ
ਚਿੱਟੇ ਪੱਖ ਦੀ ਇਕਾਦਸੀ, ਜੋ ਮੋਹਿਨੀ ਮਾਧਵ ਦੀ ਮਹਾਨ ਪਵਿੱਤਰ ਤਾਰੀਖ ਹੈ—
ਤਸ੍ਯੈਵਾਧ੍ਯੁष੍ਟਿਰਤੁਲਾ ਯਤ੍ਸਤ੍ਯਾਚਚ੍ਚਲਿਤੋ ਨ ਹਿ
ਉਸ ਦੀ ਡਿਗਣ-ਨਾਹੋਣੀ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸੱਚ ਤੋਂ ਕਦੇ ਹਟਿਆ ਨਹੀਂ।
ਕਰ੍ਮਣਾ ਮਨਸਾ ਵਾਚਾ ਪੁਤ੍ਰਵ੍ਯਾਪਾਦਨੇ ਮਤਿਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਕੰਮ, ਮਨ ਤੇ ਬੋਲ—all ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ—ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਨਾਸ ਵੱਲ ਹੀ ਮਨ ਲਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਤਾਦृਸ਼ਂ ਨਿਕषਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਸ਼੍ਯ ਭਗਵਾਨ੍ਮਧੁਸੂਦਨਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਸੌਟੀ ਲਾ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਮਧੁਸੂਦਨ ਨੇ—
ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਚ ਪ੍ਰਿਯਾਯਾਸ਼੍ਚ ਭਾਵਂ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਨृਪਸ੍ਯ ਚ
ਪੁੱਤਰ, ਪ੍ਰਿਯਾ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਮਨ ਦੇ ਭਾਵ ਵੇਖੇ—
ਸਦੇਹਾਃ ਕ੍ਸ਼ੀਣਕਰ੍ਮਾਣੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਙ੍ਗਾਰੋ ऽਗ੍ਨਿਰਿਵਾਹਿਤਃ
ਜਦੋਂ ਕਰਮ ਮੁੱਕ ਚੁੱਕੇ, ਉਹ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਅੱਗ ਵਿਚਲੇ ਅੰਗਾਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਰਹਿ ਗਏ।
ਸਰ੍ਵਯਤ੍ਨੇਨ ਸੁਭਗੇ ਦੋषਃ ਕੋ ऽਤ੍ਰ ਤਵਾਧੁਨਾ
ਹੇ ਸੁਭਾਗੇ, ਤੂੰ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਤਨ ਕੀਤਾ, ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਦੋਸ਼ ਰਹਿ ਗਿਆ?
ਸਿਦ੍ਧੌ ਵਾਪ੍ਯਥ ਵਾਸਿਦ੍ਧੌ ਕਰ੍ਮਕृਤ੍ਸ੍ਯਾਦ੍ਦृਥਾ ਨ ਹਿ
ਚਾਹੇ ਸਫਲਤਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਸਫਲਤਾ, ਜੋ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।
ਸਦ੍ਭਾਵੇ ਘਟਮਾਨਸ੍ਯ ਯਦਿ ਕਰ੍ਮ ਨ ਸਿਦ੍ਧ੍ਯਤਿ
ਜੇ ਕੋਈ ਸੱਚੇ ਮਨ ਨਾਲ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇ ਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਕੰਮ ਨਾ ਬਣੇ—
ਯੋ ਨ ਤਸ੍ਮੈ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛੇਤ ਜੀਵਨਂ ਜੀਵਨਾਯ ਵੈ
ਜੇ ਕੋਈ ਜੀਵਨ ਲਈ ਜੀਉਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ—
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਦੇਯਂ ਵਰਾਰੋਹੇ ਅਭੀष੍ਟਂ ਵਰਸੁਨ੍ਦਰਿ
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸੁੰਦਰੇ, ਜੋ ਮਨ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸੋਹਣੀ।
ਕਿਂ ਨ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਵਿਬੁਧਾਸ੍ ਤ੍ਵਯਾ ਸਹ ਵਰਾਨਨੇ
ਸੋਹਣੀਏ, ਰੱਬ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ?
ਵਿਬੁਧੈਰ੍ ਏਵਮ੍ ਉਕ੍ਤਾ ਤੁ ਮੋਹਿਨੀ ਲੋਕਮੋਹਿਨੀ
ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਿਆ, ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭੁਲਾਣ ਵਾਲੀ ਮੋਹਿਨੀ—
ਧਿਗਿਦਂ ਜੀਵਿਤਂ ਮਹ੍ਯਂ ਯੇਨ ਕਾਰ੍ਯਂ ਨ ਸਾਧਿਤਮ੍
ਹਾਏ, ਇਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵੀ ਕਿਸ ਕੰਮ ਦੀ, ਜਦੋਂ ਮੇਰਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।
ਨ ਤੁ ਲੁਪ੍ਤਂ ਹਰਿਦਿਨਂ ਨ ਭੁਕ੍ਤਂ ਹਰਿਵਾਸਰੇ
ਪਰ ਹਰੀ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਨ ਨਾ ਤਾਂ ਵਿਅਰਥ ਗਿਆ, ਨਾ ਹੀ ਮੌਜ-ਮਸਤੀ ਵਿੱਚ ਲੰਘਿਆ।
ਗਤੋ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਪਦਂ ਦਤ੍ਵਾ ਮਮ ਰੁਕ੍ਮਾਙ੍ਗਦੋ ਹਰਿਮ੍
ਰੁਕਮਾਂਗਦ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਹਰੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ 'ਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਸ ਵਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਹਂਸਂ ਸ਼ੁਚਿਪਦਂ ਵ੍ਯੋਮ ਪ੍ਰਣਵਂ ਬੀਜਮਵ੍ਯਯਮ੍
ਉਸ ਹੰਸ ਨੂੰ, ਜਿਸਦੇ ਚਰਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ, ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ, ਓਂਕਾਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਅਟੱਲ ਬੀਜ ਹੈ—
ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਵਿਯਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਚ ਧ੍ਯੇਯਧ੍ਯਾਨਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍
ਉਸ ਖਾਲੀਪਨ ਨੂੰ, ਆਕਾਸ਼-ਸਰੂਪ ਨੂੰ, ਜੋ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ—
ਪਰਂ ਧਾਮ ਮਨੋਗ੍ਰਾਹ੍ਯਂ ਪੁਰੁषਾਖ੍ਯਂ ਜਗਨ੍ਮਯਮ੍
ਉਸ ਉੱਚੇ ਥਾਂ ਨੂੰ, ਜਿਸਨੂੰ ਮਨ ਹੀ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਪੁਰਖ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ—