ਨੋਦ੍ਯਮੀ ਸੁਖਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਨਾਭਾਰ੍ਯਃ ਸਂਤਤਿਂ ਲਭੇਤ੍
ਜੋ ਮਿਹਨਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਸੁੱਖ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ। ਜਿਸ ਦੀ ਵਿਆਹਤਾ ਨਹੀਂ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤਾਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
ਅਪृਚ੍ਛਨ੍ਨੈਵ ਜਾਨਾਤਿ ਅਗਚ੍ਛਨ੍ਨ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ਵ੍ਰਜੇਤ੍
ਬਿਨਾਂ ਪੁੱਛੇ ਹੀ ਉਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਤੇ ਜਾਏ ਹੀ ਉਹ ਕਦੇ ਕਦੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਸ੍ਮਾਦ੍ਭੂਪਾਲ ਮਾਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਧਰ੍ਮਾਙ੍ਗਦਗृਹੇ ਸ਼ੁਭੇ
ਹੇ ਰਾਜਾ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਧਰਮਾਂਗਦ ਦੇ ਸੋਹਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿਉਂ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ?
ਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯਸੇ ਰਾਜ੍ਯਪਦਵੀਂ ਸਮਰ੍ਥੇ ਤਨਯੇ ਵਿਭੋ
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥ ਪੁੱਤ੍ਰ ਵਿਚ ਰਾਜਗੱਦੀ ਵੇਖ ਰਹੇ ਹੋ।
ਵ੍ਰੀਡਾਨ੍ਵਿਤਃ ਪੁਤ੍ਰਸਮੀਪਵਰ੍ਤੀ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਵਾਕ੍ਯਂ ਨृਪਤਿਃ ਪ੍ਰਿਯਾਨ੍ਤਾਮ੍
ਲਜਜਤ ਹੋਇਆ ਰਾਜਾ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ੍ਰ ਕੋਲ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਸ਼੍ਰਮਾਤੁਰਸ੍ਯ ਨਿਦ੍ਰਾ ਮੇ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਾ ਮੁਖਦਾਯਿਨੀ
ਥੱਕਾਵਟ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਨੀਂਦ ਆ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ।
ਪੂਜਯਸ੍ਵ ਯਥਾਨ੍ਯਾ ਮਮੇषਾ ਪਤ੍ਨੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਮਮ
ਉਸਦੀ ਵੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰ, ਜਿਵੇਂ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਕਰਦਾ ਹੈਂ। ਇਹ ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਹੈ।
ਨਿਰ੍ਵਾਤਵਾਤਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਰ੍ਤੁਸੁਖਦਾਯਕਮ੍
ਹੌਲੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਮੌਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁੱਖ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਯਨਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਕष੍ਟਾਤ੍ਤੇ ਅਭਾਗ੍ਯੋ ਹਿ ਧਨਂ ਯਥਾ
ਸੋਣ ਲਈ ਵਿਛੌਣਾ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਵੀ, ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਅਭਾਗੇ ਨੂੰ ਧਨ ਮਿਲ ਜਾਵੇ।
ਯਦ੍ਵ੍ਰਵੀषਿ ਵਚੋ ਦੇਵਿ ਤਤ੍ਕਰੋਮਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਜੋ ਵੀ ਆਖੀਂ, ਮੈਂ ਉਹੀ ਕਰਾਂਗਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
ਮਮੋਦ੍ਵਾਹੇਨ ਨਿਰ੍ਵਿਣ੍ਣਾਨ੍ਨਿਰਾਸ਼ਾਨ੍ਕਾਮਭੋਗਯੋਃ
ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ ਮਨ ਹੀ ਮਨੋਂ ਉਡੀਕਾਂ ਤੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੱਥ ਧੋ ਬੈਠੀ।
ਮੂਰ੍ਘ੍ਨਿ ਕੀਲਂ ਕਨਿष੍ਠਾਖ੍ਯਂ ਯੋ ਹਿ ਰਾਜਨ੍ਨਿਖਾਨਯੇਤ੍
ਹੇ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਵੀ ਮਨੁੱਖ 'ਕਨਿਸ਼ਠਾ' ਨਾਂ ਦੀ ਕੀਲ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—
ਪਤਿਵ੍ਰਤਾਸ਼੍ਰੁਦਗ੍ਧਾਯਾਃ ਕਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰ੍ਮੇ ਭਵਿष੍ਯਤਿ
ਜਦੋਂ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਇਸਤਰੀ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਸੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਚੈਨ ਮਿਲੇਗਾ?
ਕਿਂ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਾਕृਤਂ ਭੂਪ ਤ੍ਵਾਦृਸ਼ੀਂ ਤਥਾ
ਫਿਰ ਆਮ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਕੀ ਹਾਲ ਹੋਵੇਗਾ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਤੇਰੇ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ?
ਤਵ ਸ੍ਨੇਹਨਿਬਦ੍ਧਾਙ੍ਗੀ ਸਂਭੋਜਯਤਿ षਡ੍ਰਸੈਃ
ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਛੇ ਰਸਾਂ ਵਾਲੇ ਵਿਆੰਜਨ ਖਿਲਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਏਵਂਵਿਧਾ ਹਿ ਸ਼ਤਸ਼ੋ ਨਾਰ੍ਯਃ ਸਂਤਿ ਗृਹੇ ਤਵ
ਤੇਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਐਸੀਆਂ ਸੈਂਕੜੇ ਔਰਤਾਂ ਹਨ।
ਮੋਹਿਨੀ ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵ੍ਰੀਡਿਤੋ ਹ੍ਯਭਵਨ੍ਨृਪਃ
ਮੋਹਿਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਇਙ੍ਗਿਤਜ੍ਞਃ ਸੁਤੋ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਦਸ਼ਾਵਸ੍ਥਾਗਤਾਂ ਨृਪਮ੍
ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤ ਨੇ, ਰਾਜੇ ਦੀ ਹਾਲਤ ਤੁਰੰਤ ਪਛਾਣ ਲਈ।
ਮਾਤृਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਸਮਾਹੂਯ ਸਂਧ੍ਯਾਵਲਿਪੁਰੋਗਮਾਃ
ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਨੂੰ, ਸੰਧਿਆਵਲੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਬੁਲਾ ਲਿਆ।
ਵਿਮੋਹਿਨੀ ਮੇ ਜਨਨੀ ਨਵੋਢਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਃ ਸੁਤਾ
ਵਿਮੋਹਿਨੀ, ਮੇਰੀ ਮਾਂ, ਨਵੀਂ ਵਿਆਹੀ ਹੋਈ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਧੀ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਨਾ ਸਹ ਖੇਲਾਰ੍ਥਂ ਤਨ੍ਮੋਦਧ੍ਵਂ ਸੁਹਰ੍षਿਤਾਃ
ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ, ਖੇਡਣ ਵਾਸਤੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰੋ।
ਕੋ ਹਿ ਦੀਪਯਤੇ ਵਹ੍ਨਿਂ ਸ੍ਵਦੇਹੇ ਦੇਹਿਨਾਂ ਵਰ
ਹੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੇ, ਕੌਣ ਆਪਣੀ ਹੀ ਦੇਹ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ?
ਕਸ੍ਤਰੇਤ੍ਸਾਗਰਂ ਬਦ੍ਧ੍ਵਾ ਗ੍ਰੀਵਾਯਾਂ ਦਾਰੁਣਾਂ ਸ਼ਿਲਾਮ੍
ਕੌਣ ਆਪਣੀ ਗਲ ਵਿਚ ਭਾਰੀ ਪੱਥਰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰੇਗਾ?
ਕੋ ਨਿषੀਦਤਿ ਧਾਰਾਯਾਂ ਖਙ੍ਗਸ੍ਯਾ ਕਾਸ਼ਭਾਸਿਨਃ
ਕੌਣ ਚਮਕਦੇ ਖੜਗ ਦੀ ਧਾਰ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਸਰ੍ਵਸ੍ਯਾਪਿ ਪ੍ਰਦਾਨੇਨ ਨੈਤਨ੍ਮਨਸਿ ਵਰ੍ਤਤੇ
ਸਭ ਕੁਝ ਦੇ ਦੇਣ ਨਾਲ ਵੀ, ਇਹ ਗੱਲ ਮਨ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ।
ਕਾ ਦृष੍ਟ੍ਯਾ ਦਯਿਤਂ ਕਾਨ੍ਤਂ ਨਿਰੀਕ੍ਸ਼ੇਦਨ੍ਯਯਾਹृਤਮ੍
ਕਿਹੜੀ ਔਰਤ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੇ ਲੈ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਵੇਖ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਆਤ੍ਮਪ੍ਰਾਣਸਮਂ ਕਾਨ੍ਤਮਨ੍ਯਸ੍ਤ੍ਰੀਕੁਚਪੀਡਨਮ੍
ਜੋ ਪਤੀ ਉਸਦੀ ਜਾਨ ਵਰਗਾ ਪਿਆਰਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਔਰਤ ਦੀ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਲੱਗਿਆ ਹੋਵੇ—
ਸਰ੍ਵੇषਾਮੇਵ ਦੁਃਖਾਨਾਂ ਦੁਃਖਮੇਤਦਨਨ੍ਤਕਮ੍
ਸਾਰੀਆਂ ਪੀੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਇਹ ਦੁੱਖ ਕਦੇ ਮੁੱਕਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ।
ਵਰਂ ਸਰ੍ਵਾ ਮृਤਾਃ ਪੁਤ੍ਰ ਯੁਗਪਨ੍ਮਾਤਰਸ੍ਤਵ
ਪੁੱਤਰ, ਇਹੋ ਚੰਗਾ ਕਿ ਤੇਰੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਇਕ ਵਾਰੀ ਹੀ ਮਰ ਜਾਣ।
ਯਦਿ ਮੇ ਨ ਪਿਤੁਃ ਸੌਖ੍ਯਂ ਕਰਿष੍ਯਥ ਸ਼ੁਭਾਨਨਾਃ
ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸੋਹਣੀਆਂ, ਮੇਰੇ ਪਿਓ ਨੂੰ ਸੁੱਖ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੀਆਂ,