ਤਦੋਪਵਾਸੋ ਹਿ ਕਥਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੋ ਮਾਨਵੈਰ੍ਵਦ
ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਫਿਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਲੋਂ ਉਪਵਾਸ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ऽਹ੍ਨਿ ਯਦਾ ਨ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸ੍ਵਲ੍ਪਾਪ੍ਯੇਕਾਦਸ਼ੀ ਤਿਥਿਃ
ਜਦੋਂ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਥੋੜ੍ਹੀ ਵੀ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਦੀ ਤਿਥਿ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ,
ਯਦਾ ਨ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਵਿਪ੍ਰਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼੍ਯਾਂ ਪੂਰ੍ਵਸਮ੍ਭਵਮ੍
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਜਦੋਂ ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪਿਛਲੀ ਤਿਥਿ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ,
ਬਹ੍ਵਾ ਗਮਵਿਰੋਧੇषੁ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇषੁ ਵਿਵਾਦਿषੁ
ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਚਾਰ ਹੋਣ ਤੇ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਹੋਣ,
ਏਕਾਦਸ਼੍ਯਾਂ ਤੁ ਵਿਦ੍ਧਾਯਾਂ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਸ਼੍ਰਵਣੇ ਤਥਾ
ਜਦੋਂ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਵਿਦਧ ਹੋਵੇ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼੍ਰਵਣ ਨਕਸ਼ਤਰ ਆ ਜਾਵੇ,
ਏष ਵੋ ਨਿਰ੍ਣਯਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਮਯਾ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਨਿਰ੍ਣਯਾਤ੍
ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਪੱਕੀ ਸਮਝ ਤੋਂ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।
ਯੁਗਾਦੀਨਾਂ ਵਦਵਿਧਿਂ ਸੌਤੇ ਸਮ੍ਯਗ੍ਯਥਾਤਥਮ੍
ਹੇ ਸੌਤੇ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਦਾ ਨਿਯਮ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤੇ ਸੱਚ-ਮੁੱਚ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਦ੍ਵੇ ਸ਼ੁਕ੍ਲੇ ਦ੍ਵੇ ਤਥਾ ਕृष੍ਣੇ ਯੁਗਾਦ੍ਯਾਃ ਕਵਯੋ ਵਿਦੁਃ
ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਜਾਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ ਦੋ ਸ਼ੁਕਲ ਤੇ ਦੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਅਯਨਂ ਦਿਨਭਾਗਾਢ੍ਯਂ ਸਂਕ੍ਰਮਃ षੋਡਸ਼ਃ ਪਲਃ
ਅਯਨ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਸੰਕਰਾਂਤੀ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਪਲ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਮਧ੍ਯਕਾਲੇ ਤੁ ਵਿषੁਵੇ ਤ੍ਵਕ੍ਸ਼ਯਾ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾ
ਵਿਸੁ ਵਿੱਚ, ਮੱਧਲੇ ਸਮੇਂ ਘਟਾਓ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ।
ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੋ ਹ੍ਯੁਪਵਾਸਸ੍ਤੁ ਅਨ੍ਯਥਾ ਨਰਕਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍
ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਨਰਕ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਂਤਤੇਸ੍ਤੁ ਵਿਨਾਸ਼ਾਯ ਸਂਪਦਾਂ ਹਰਣਾਯ ਚ
ਇਸ ਨਾਲ ਸੰਤਾਨ ਦਾ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੌਲਤ ਵੀ ਹੱਥੋਂ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸੁਰਾਯਾ ਬਿਨ੍ਦੁਨਾ ਸ੍ਪृष੍ਟ ਯਥਾ ਗਙ੍ਗਾਜਲਨ੍ਤ੍ਯਜੇਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਗੰਗਾ ਦਾ ਪਾਣੀ ਜੇ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਇਕ ਬੂੰਦ ਨਾਲ ਛੂਹ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ,
ਏਕਾਦਸ਼ੀਂ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਃ ਪਕ੍ਸ਼ਯੋਰੁਭਯੋਰਪਿ
ਹੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਦੋਹਾਂ ਪੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਦਾਨਵੇਭ੍ਯੋ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਃ ਪ੍ਰੀਣਨਾਰ੍ਥਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍
ਹੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸਂਕ੍ਰੁਦ੍ਵੈਰਪਿ ਯਦ੍ਦਤ੍ਤਂ ਯਦ੍ਦਤ੍ਤਂ ਚਾਪ੍ਯਸਤ੍ਕृਤਮ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂ ਜੋ ਆਦਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ,
ਯਦੁਚ੍ਛਿष੍ਟੇਨ ਦਤ੍ਤਂ ਤੁ ਯਦ੍ਦਤ੍ਤਂ ਪਤਿਤੇष੍ਵਪਿ
ਜੋ ਕੁਝ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂ ਪਤਿਤਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ,
ਪੁਨਃ ਕੀਰ੍ਤਨਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਤਦ੍ਦਤ੍ਤਮਸੁਰੇषੁ ਵੈ
ਜੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਦਾਨ ਫਿਰ ਜਪ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੁੜ ਦਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾ ਹਨ੍ਤਿਪੁਰਾ ਪੁਣ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਚ ਵृषਲੀਪਤਿਃ
ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਹੰਤੀਪੁਰ ਵਿੱਚ ਚੁਹੜਿਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼੍ਰਾਧ ਕੀਤਾ ਸੀ,
ਤਿਥੌ ਵਿਦ੍ਧੇ ਕ੍ਸ਼ਯਂ ਯਾਤਿ ਤਮਃ ਸੂਰ੍ਯੋਦਯੇ ਯਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਤੇ ਹਨੇਰਾ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਵਿਦਧ ਤਿਥੀ ਤੇ ਪੁੰਨ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਥਾ ਹਿ ਵੇਧਂ ਵਿਬੁਧਾਸ੍ਤ੍ਯਜਨ੍ਤਿ ਤਿਥ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਧਰ੍ਮਵਿਵृਦ੍ਧਯੇ ਸਦਾ
ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਧਰਮ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਵਿਦਧ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਯਯਾ ਤੋषਂ ਸਮਾਯਾਤਿ ਪ੍ਰਦਦਾਤਿ ਸਮੀਹਿਤਮ੍
ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਚਾਹੀਦੀ ਚੀਜ਼ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ,
ਕਰ੍ਮਣਾ ਕੇਨ ਸ ਪ੍ਰੀਤੋ ਭਵੇਦ੍ਯਃ ਸਚਰਾਚਰਃ
ਕਿਹੜਾ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸਂਪੂਜਿਤੋ ਵਿष੍ਣੁਃ ਪ੍ਰਦਦਾਤਿ ਮਨੋਰਥਮ੍
ਜਦੋਂ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਜਨੇਨਾਪਿ ਜਗਨ੍ਨਾਥਃ ਪੂਜਿਤਃ ਕ੍ਲੇਸ਼ਹਾ ਭਵੇਤ੍
ਆਮ ਲੋਕ ਵੀ ਜਦੋਂ ਜਗਤ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਤ੍ਰਾਪਿ ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਵਿਪ੍ਰਾ ਆਖ੍ਯਾਨਂ ਪਾਪਨਾਸ਼ਨਮ੍
ਇੱਥੇ ਵੀ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਆਸੀਦ੍ਗ੍ਰੁਕ੍ਮਾਙ੍ਗਦੋ ਰਾਜਾ ਸਾਰ੍ਵਭੌਮਃ ਕ੍ਸ਼ਮਾਨ੍ਵਿਤਃ
ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਗ੍ਰੁਕਮਾਂਗਦ ਸੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਤੇ ਧੀਰਜ ਵਾਲਾ ਸੀ।
ਨਾਨ੍ਯਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਦੇਵੇਸ਼ਾਤ੍ਪਦ੍ਮਨਾਭਾਨ੍ਮਹੀਪਤਿਃ
ਉਹ ਰਾਜਾ ਪਦਮਨਾਭ ਦੇਵਤਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ ਸੀ।
ਅष੍ਟਵਰ੍षਾਧਿਕੋ ਯਸ੍ਤੁ ਪਞ੍ਚਾਸ਼ੀਤ੍ਯੂਨਵਰ੍षਕਃ
ਜੋ ਬੱਚਾ ਅੱਠ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤੇ ਪਚਾਸੀ ਸਾਲ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਹੈ,
ਸ ਮੇ ਦਣ੍ਡ੍ਯਸ਼੍ਚਗ ਵਧ੍ਯਸ਼੍ਚ ਨਿਰ੍ਵਾਸ੍ਯੋ ਨਗਰਾਦ੍ਬਹਿਃ
ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ, ਜਾਂ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਕੱਢਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ।