ਪ੍ਰਤ੍ਯਹਂ ਸ਼ੋਧਯੇਤ੍ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਸ੍ਤਿਥਿਂ ਦੈਵਜ੍ਞਚਿਨ੍ਤਕਾਤ੍
ਸਿਆਣਾ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਰੋਜ਼, ਜੋਤਸ਼ੀ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈ ਕੇ, ਤਿਥੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਰ੍ਕਚਾਰਵਿਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ਕਾਲਂ ਕਾਲਵਿਦੋ ਵਿਦੁਃ
ਜੋ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਾਲ ਦੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਸਮਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਵਰ੍ਜਯਨ੍ਤਿ ਨਰਾਸ੍ਤਜ੍ਜ੍ਞਾ ਯਾਮਾਂਸ਼੍ਚ ਚਤੁਰੋ ਦ੍ਵਿਜਾਃ
ਜੋ ਲੋਕ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਤੋਂ ਬਚਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਚਾਰ ਪਹਿਰਾਂ ਤੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਨ ਦਿਵਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਤਦਾ ਰਾਤ੍ਰੌ ਵਿਧੀਯਤੇ
ਦਿਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ; ਇਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਹੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ।
ਵਿਧਿਰੇष ਮਯਾ ਖ੍ਯਾਤੋ ਨਰਾਣਾਮੁਪਵਾਸਿਨਾਮ੍
ਇਹ ਨਿਯਮ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਜੋ ਉਪਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਨਾਨਾਰ੍ਚਨਕ੍ਰਿਯਾ ਕਾਰ੍ਯ੍ਯਾ ਦਾਨਹੋਮਾਦਿਸਂਯੁਤਾ
ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਦਾਨ ਤੇ ਹੋਮ ਆਦਿਕ ਕਰਮ ਵੀ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਤਯਜ੍ਞਾਧਿਕਂ ਵਾਪਿ ਨਰਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤ੍ਯਸਂਸ਼ਯਮ੍
ਇਨਸਾਨ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੌ ਯਜਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਪਿਤृਤਰ੍ਪਣਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਨ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀਦਿਨਮ੍
ਜੇ ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਦਾ ਦਿਨ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ,
ਕਰੋਤਿ ਧਰ੍ਮਹਰਣਮਸ੍ਨਾਤੇਵ ਸਰਸ੍ਵਤੀ
ਉਹ ਧਰਮ ਦਾ ਉਲੰਘਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਰਸਵਤੀ ਜੀ ਨ੍ਹਾਉਂਦੀਆਂ ਨਹੀਂ।
ਉਪੋष੍ਯਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਪੁਣ੍ਯਾ ਪੂਰ੍ਵਵਿਦ੍ਧਾਂ ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍
ਪਵਿੱਤਰ ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਮਨਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਤਿਥ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਦਿਨ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਤਦੋਪਵਾਸੋ ਹਿ ਕਥਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੋ ਮਾਨਵੈਰ੍ਵਦ
ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਫਿਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਲੋਂ ਉਪਵਾਸ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ऽਹ੍ਨਿ ਯਦਾ ਨ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸ੍ਵਲ੍ਪਾਪ੍ਯੇਕਾਦਸ਼ੀ ਤਿਥਿਃ
ਜਦੋਂ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਥੋੜ੍ਹੀ ਵੀ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਦੀ ਤਿਥਿ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ,
ਯਦਾ ਨ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਵਿਪ੍ਰਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼੍ਯਾਂ ਪੂਰ੍ਵਸਮ੍ਭਵਮ੍
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਜਦੋਂ ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪਿਛਲੀ ਤਿਥਿ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ,
ਬਹ੍ਵਾ ਗਮਵਿਰੋਧੇषੁ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇषੁ ਵਿਵਾਦਿषੁ
ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਚਾਰ ਹੋਣ ਤੇ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਹੋਣ,
ਏਕਾਦਸ਼੍ਯਾਂ ਤੁ ਵਿਦ੍ਧਾਯਾਂ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਸ਼੍ਰਵਣੇ ਤਥਾ
ਜਦੋਂ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਵਿਦਧ ਹੋਵੇ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼੍ਰਵਣ ਨਕਸ਼ਤਰ ਆ ਜਾਵੇ,
ਏष ਵੋ ਨਿਰ੍ਣਯਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਮਯਾ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਨਿਰ੍ਣਯਾਤ੍
ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਪੱਕੀ ਸਮਝ ਤੋਂ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।
ਯੁਗਾਦੀਨਾਂ ਵਦਵਿਧਿਂ ਸੌਤੇ ਸਮ੍ਯਗ੍ਯਥਾਤਥਮ੍
ਹੇ ਸੌਤੇ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਦਾ ਨਿਯਮ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤੇ ਸੱਚ-ਮੁੱਚ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਦ੍ਵੇ ਸ਼ੁਕ੍ਲੇ ਦ੍ਵੇ ਤਥਾ ਕृष੍ਣੇ ਯੁਗਾਦ੍ਯਾਃ ਕਵਯੋ ਵਿਦੁਃ
ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਜਾਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ ਦੋ ਸ਼ੁਕਲ ਤੇ ਦੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਅਯਨਂ ਦਿਨਭਾਗਾਢ੍ਯਂ ਸਂਕ੍ਰਮਃ षੋਡਸ਼ਃ ਪਲਃ
ਅਯਨ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਸੰਕਰਾਂਤੀ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਪਲ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਮਧ੍ਯਕਾਲੇ ਤੁ ਵਿषੁਵੇ ਤ੍ਵਕ੍ਸ਼ਯਾ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾ
ਵਿਸੁ ਵਿੱਚ, ਮੱਧਲੇ ਸਮੇਂ ਘਟਾਓ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ।
ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੋ ਹ੍ਯੁਪਵਾਸਸ੍ਤੁ ਅਨ੍ਯਥਾ ਨਰਕਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍
ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਨਰਕ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਂਤਤੇਸ੍ਤੁ ਵਿਨਾਸ਼ਾਯ ਸਂਪਦਾਂ ਹਰਣਾਯ ਚ
ਇਸ ਨਾਲ ਸੰਤਾਨ ਦਾ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੌਲਤ ਵੀ ਹੱਥੋਂ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸੁਰਾਯਾ ਬਿਨ੍ਦੁਨਾ ਸ੍ਪृष੍ਟ ਯਥਾ ਗਙ੍ਗਾਜਲਨ੍ਤ੍ਯਜੇਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਗੰਗਾ ਦਾ ਪਾਣੀ ਜੇ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਇਕ ਬੂੰਦ ਨਾਲ ਛੂਹ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ,
ਏਕਾਦਸ਼ੀਂ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਃ ਪਕ੍ਸ਼ਯੋਰੁਭਯੋਰਪਿ
ਹੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਦੋਹਾਂ ਪੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਦਾਨਵੇਭ੍ਯੋ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਃ ਪ੍ਰੀਣਨਾਰ੍ਥਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍
ਹੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸਂਕ੍ਰੁਦ੍ਵੈਰਪਿ ਯਦ੍ਦਤ੍ਤਂ ਯਦ੍ਦਤ੍ਤਂ ਚਾਪ੍ਯਸਤ੍ਕृਤਮ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂ ਜੋ ਆਦਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ,
ਯਦੁਚ੍ਛਿष੍ਟੇਨ ਦਤ੍ਤਂ ਤੁ ਯਦ੍ਦਤ੍ਤਂ ਪਤਿਤੇष੍ਵਪਿ
ਜੋ ਕੁਝ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂ ਪਤਿਤਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ,
ਪੁਨਃ ਕੀਰ੍ਤਨਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਤਦ੍ਦਤ੍ਤਮਸੁਰੇषੁ ਵੈ
ਜੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਦਾਨ ਫਿਰ ਜਪ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੁੜ ਦਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾ ਹਨ੍ਤਿਪੁਰਾ ਪੁਣ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਚ ਵृषਲੀਪਤਿਃ
ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਹੰਤੀਪੁਰ ਵਿੱਚ ਚੁਹੜਿਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼੍ਰਾਧ ਕੀਤਾ ਸੀ,
ਤਿਥੌ ਵਿਦ੍ਧੇ ਕ੍ਸ਼ਯਂ ਯਾਤਿ ਤਮਃ ਸੂਰ੍ਯੋਦਯੇ ਯਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਤੇ ਹਨੇਰਾ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਵਿਦਧ ਤਿਥੀ ਤੇ ਪੁੰਨ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।