ਅਸ੍ਮਾਕਂ ਸਂਸ਼ਯਃ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਧृਦਯੇ ਸਂਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਸਾਡੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਇੱਕ ਸ਼ੰਕਾ ਉੱਠੀ ਹੈ।
ਤਿਥੇਃ ਪ੍ਰਾਨ੍ਤਮੁਪੋष੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਦਾਹੋਸ੍ਵਿਨ੍ਮੂਲਮੇਵ ਚ
ਕੀ ਤਿਥੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੇ?
ਤਿਥੇਃ ਪ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਸੁਰਾਣਾਂ ਹਿ ਉਪੋष੍ਯਂ ਪ੍ਰੀਤਿਵਰ੍ਦ੍ਧਨਮ੍
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਤਿਥੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨਾ ਚੰਗਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅਤਃ ਪ੍ਰਾਨ੍ਤਮੁਪੋष੍ਯਂ ਹਿ ਤਿਥੇਰ੍ਦਸ਼ਫਲੇਪ੍ਸੁਭਿਃ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਦਸ ਗੁਣਾ ਫਲ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਤਿਥੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨ।
ਪੂਰ੍ਵਵਿਦ੍ਧਾ ਨ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਚਾष੍ਟਮੀ ਤਥਾ
ਜੋ ਤਿਥੀ ਪਿਛਲੇ ਦਿਨ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਦੂਜ ਜਾਂ ਅਠਵੀਂ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਉਪਵਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਪੂਰ੍ਵਵਿਦ੍ਧਾ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਃ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾ ਸਪ੍ਤਮੀ ਸਦਾ
ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਸੱਤਵੀਂ ਤਿਥੀ ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਦਿਨ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਵੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਨਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਪੂਰ੍ਵਵਿਦ੍ਧਾਨਿਮਾਂਸ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਨਰਕਂ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਤੇ
ਜੇ ਇਹ ਪਿਛਲੇ ਦਿਨ ਨਾਲ ਮਿਲੀਆਂ ਤਿਥੀਆਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਨਰਕ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਏਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤਂ ਮਯਾ ਵਿਪ੍ਰਾਃ ਕृष੍ਣਦ੍ਵੈਪਾਯਨਾਤ੍ਪੁਰਾ
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁੈਪਾਯਨ ਜੀ ਤੋਂ ਸੁਣੀ ਹੈ।
ਪੂਰ੍ਵਵਿਦ੍ਧਾ ਤੁ ਮਨ੍ਤਵ੍ਯਾ ਪ੍ਰਭੂਤਾ ਨੋਦਯਂ ਵਿਨਾ
ਜੋ ਤਿਥੀ ਪਿਛਲੇ ਦਿਨ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਤਾਂਦਰੁਸਤ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਵਧੀਕ ਹੋਵੇ, ਨਾ ਕਿ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾ।
ਪਿਤ੍ਰ੍ਯੇ ऽਸ੍ਤਮਨਵੇਲਾਯਾਂ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੇ ਪੂਰ੍ਣਾ ਨਿਗਦ੍ਯਤੇ
ਪਿਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਦਿਨ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਤਿਥੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਪੂਰੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯਹਂ ਸ਼ੋਧਯੇਤ੍ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਸ੍ਤਿਥਿਂ ਦੈਵਜ੍ਞਚਿਨ੍ਤਕਾਤ੍
ਸਿਆਣਾ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਰੋਜ਼, ਜੋਤਸ਼ੀ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈ ਕੇ, ਤਿਥੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਰ੍ਕਚਾਰਵਿਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ਕਾਲਂ ਕਾਲਵਿਦੋ ਵਿਦੁਃ
ਜੋ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਾਲ ਦੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਸਮਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਵਰ੍ਜਯਨ੍ਤਿ ਨਰਾਸ੍ਤਜ੍ਜ੍ਞਾ ਯਾਮਾਂਸ਼੍ਚ ਚਤੁਰੋ ਦ੍ਵਿਜਾਃ
ਜੋ ਲੋਕ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਤੋਂ ਬਚਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਚਾਰ ਪਹਿਰਾਂ ਤੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਨ ਦਿਵਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਤਦਾ ਰਾਤ੍ਰੌ ਵਿਧੀਯਤੇ
ਦਿਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ; ਇਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਹੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ।
ਵਿਧਿਰੇष ਮਯਾ ਖ੍ਯਾਤੋ ਨਰਾਣਾਮੁਪਵਾਸਿਨਾਮ੍
ਇਹ ਨਿਯਮ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਜੋ ਉਪਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਨਾਨਾਰ੍ਚਨਕ੍ਰਿਯਾ ਕਾਰ੍ਯ੍ਯਾ ਦਾਨਹੋਮਾਦਿਸਂਯੁਤਾ
ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਦਾਨ ਤੇ ਹੋਮ ਆਦਿਕ ਕਰਮ ਵੀ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਤਯਜ੍ਞਾਧਿਕਂ ਵਾਪਿ ਨਰਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤ੍ਯਸਂਸ਼ਯਮ੍
ਇਨਸਾਨ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੌ ਯਜਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਪਿਤृਤਰ੍ਪਣਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਨ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀਦਿਨਮ੍
ਜੇ ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਦਾ ਦਿਨ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ,
ਕਰੋਤਿ ਧਰ੍ਮਹਰਣਮਸ੍ਨਾਤੇਵ ਸਰਸ੍ਵਤੀ
ਉਹ ਧਰਮ ਦਾ ਉਲੰਘਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਰਸਵਤੀ ਜੀ ਨ੍ਹਾਉਂਦੀਆਂ ਨਹੀਂ।
ਉਪੋष੍ਯਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਪੁਣ੍ਯਾ ਪੂਰ੍ਵਵਿਦ੍ਧਾਂ ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍
ਪਵਿੱਤਰ ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਮਨਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਤਿਥ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਦਿਨ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਤਦੋਪਵਾਸੋ ਹਿ ਕਥਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੋ ਮਾਨਵੈਰ੍ਵਦ
ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਫਿਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਲੋਂ ਉਪਵਾਸ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ऽਹ੍ਨਿ ਯਦਾ ਨ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸ੍ਵਲ੍ਪਾਪ੍ਯੇਕਾਦਸ਼ੀ ਤਿਥਿਃ
ਜਦੋਂ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਥੋੜ੍ਹੀ ਵੀ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਦੀ ਤਿਥਿ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ,
ਯਦਾ ਨ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਵਿਪ੍ਰਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼੍ਯਾਂ ਪੂਰ੍ਵਸਮ੍ਭਵਮ੍
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਜਦੋਂ ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪਿਛਲੀ ਤਿਥਿ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ,
ਬਹ੍ਵਾ ਗਮਵਿਰੋਧੇषੁ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇषੁ ਵਿਵਾਦਿषੁ
ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਚਾਰ ਹੋਣ ਤੇ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਹੋਣ,
ਏਕਾਦਸ਼੍ਯਾਂ ਤੁ ਵਿਦ੍ਧਾਯਾਂ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਸ਼੍ਰਵਣੇ ਤਥਾ
ਜਦੋਂ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਵਿਦਧ ਹੋਵੇ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼੍ਰਵਣ ਨਕਸ਼ਤਰ ਆ ਜਾਵੇ,
ਏष ਵੋ ਨਿਰ੍ਣਯਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਮਯਾ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਨਿਰ੍ਣਯਾਤ੍
ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਪੱਕੀ ਸਮਝ ਤੋਂ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।
ਯੁਗਾਦੀਨਾਂ ਵਦਵਿਧਿਂ ਸੌਤੇ ਸਮ੍ਯਗ੍ਯਥਾਤਥਮ੍
ਹੇ ਸੌਤੇ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਦਾ ਨਿਯਮ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤੇ ਸੱਚ-ਮੁੱਚ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਦ੍ਵੇ ਸ਼ੁਕ੍ਲੇ ਦ੍ਵੇ ਤਥਾ ਕृष੍ਣੇ ਯੁਗਾਦ੍ਯਾਃ ਕਵਯੋ ਵਿਦੁਃ
ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਜਾਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ ਦੋ ਸ਼ੁਕਲ ਤੇ ਦੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਅਯਨਂ ਦਿਨਭਾਗਾਢ੍ਯਂ ਸਂਕ੍ਰਮਃ षੋਡਸ਼ਃ ਪਲਃ
ਅਯਨ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਸੰਕਰਾਂਤੀ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਪਲ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਮਧ੍ਯਕਾਲੇ ਤੁ ਵਿषੁਵੇ ਤ੍ਵਕ੍ਸ਼ਯਾ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾ
ਵਿਸੁ ਵਿੱਚ, ਮੱਧਲੇ ਸਮੇਂ ਘਟਾਓ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ।