ਸ਼ੇषਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਖ੍ਯਾਨਂ ਪृਥਿਵੀਦੋਹਨਂ ਤਤਃ
ਬਾਕੀ ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਦੁਹਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ।
ਅਥੋਪੋਦ੍ਘਾਤਪਾਦੇ ਤੁ ਸਪ੍ਤਰ੍षਿਪਰਿਕੀਰ੍ਤਨਮ੍
ਫਿਰ ਉਪੋਧਾਤ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਤਤੋ ਜਯਾਭਿਲਾषਸ਼੍ਚ ਮਰੁਦੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਕੀਰ੍ਤਨਮ੍
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਿੱਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਮਰੁਤਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਪਿਤृਕਲ੍ਪਾਨੁਕਥਨਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਕਲ੍ਪਸ੍ਤਤਃ ਪਰਮ੍
ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਕਲਪ ਦੀ ਕਥਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸ਼ਰਾਦ੍ਹ ਰੀਤਾਂ ਦਾ ਕਲਪ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਮਨੁਪੁਤ੍ਰਾਨ੍ਵਯਸ਼੍ਚਾਨ੍ਤੋ ਗਾਨ੍ਧਰ੍ਵਸ੍ਯ ਨਿਰੂਪਣਮ੍
ਮਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਗਾਂਧਰਵ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਅਮਾਵਸੋਰਨ੍ਵਯਸ਼੍ਚ ਰਜੇਸ਼੍ਚਰਿਤਮਦ੍ਭੁਤਮ੍
ਅਮਾਵਸੁ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਅਤੇ ਰਾਜੀ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਕਥਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਕਾਰ੍ਤਵੀਰ੍ਯਸ੍ਯ ਚਰਿਤਂ ਜਾਮਦਗ੍ਨ੍ਯਂ ਤਤਃ ਪਰਮ੍
ਕārtਵੀਰਯ ਦੇ ਕਰਤਬ ਅਤੇ ਫਿਰ ਜਾਮਦਗਨਯ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਗਾਥਾ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਭਾਰ੍ਗਵਸ੍ਯਾਨੁਚਰਿਤਂ ਪਿਤृਕਾਰ੍ਯਵਧਾਸ਼੍ਰਯਮ੍
ਭਾਰਗਵ ਦੇ ਅਗਲੇ ਕਰਤਬ, ਜੋ ਪਿਤਾ ਦੀ ਖਾਤਰ ਵਧ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਹਨ, ਵੀ ਵੇਰਵੇ ਨਾਲ ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਦੇਵਾਸੁਰਾਹਵਕਥਾ ਕृष੍ਣਾਵਿਰ੍ਭਾਵਵਰ੍ਣਨਮ੍
ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਦੀ ਵਾਰਤਾ ਵੀ ਸੁਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵਿष੍ਣੁਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਕਥਨਂ ਬਲਿਵਂਸ਼ਨਿਰੂਪਣਮ੍
ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਲੀ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਵੀ ਸਮਝਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਮੁਪੋਦ੍ਧਾਤਪਾਦੋ ऽਯਂ ਤृਤੀਯੋ ਮਧ੍ਯਮੇ ਦਲੇ
ਇਹ ਤੀਜਾ ਭਾਗ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਚਲੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕਥਾ ਹੈ।
ਵੈਵਸ੍ਵਤਾਨ੍ਤਰਾਖ੍ਯਾਨਂ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣ ਯਥਾਤਥਾਮ੍
ਵੈਵਸਵਤ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਜਿਵੇਂ ਹੋਈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਰੇ ਵੇਰਵੇ ਨਾਲ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਭਵਿष੍ਯਾਣਾਂ ਮਨੂਨਾਂ ਚ ਚਰਿਤਂ ਹਿ ਤਤਃ ਪਰਮ੍
ਫਿਰ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਮਨੂਆਂ ਦੇ ਕਰਤਬ ਵੀ ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਲੋਕਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਦਸ਼ ਤਤਃ ਕਥਿਤਾਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਲਕ੍ਸ਼ਣੈਃ
ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੌਦਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਾਥਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮਨੋਮਯਪੁਰਾਖ੍ਯਾਨਂ ਲਯਃ ਪ੍ਰਾਕृਤਿਕਸ੍ਤਤਃ
ਮਨੋਮਯਪੁਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਕੁਦਰਤੀ ਲੈ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਰਿਵਿਧਾ ਗੁਣਸਂਬਨ੍ਧਾਜ੍ਜਨ੍ਤੂਨਾਂ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾ ਗਤਿਃ
ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਤੀ, ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਨਾਲ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਵੀ ਸਮਝਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਨ੍ਵਯਵ੍ਯਤਿਰੇਕਾਭ੍ਯਾਂ ਵਰ੍ਣਨਂ ਹਿ ਤਤਃ ਪਰਮ੍
ਫਿਰ ਅਗਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਮਿਲਾਪ ਤੇ ਵੱਖਰੇਪਣ ਰਾਹੀਂ ਵੇਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚਤੁष੍ਪਾਦਂ ਪੁਰਾਣਂ ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਂ ਸਮੁਦਾਹृਤਕਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਪੁਰਾਣ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਂ ਯਚ੍ਚਤੁਰ੍ਲਕ੍ਸ਼ਂ ਪੁਰਾਣਂ ਯੇਨ ਵਠ੍ਯਤੇ
ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਪੁਰਾਣ, ਜੋ ਚਾਰ ਲੱਖ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪਾਸਸ਼ਰ੍ਯੇਣ ਮੁਨਿਨਾ ਸਰ੍ਵੇषਾਮਪਿ ਮਾਨਦ
ਪਾਰਾਸ਼ਰਯ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ, ਇਹ ਪੁਰਾਣ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਮਤ੍ਤਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪੁਰਾਣਾਨਿ ਲੋਕੇਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਚਕਾਸ਼ਿਰੇ
ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਪੁਰਾਣ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ।
ਮਯਾਚੇਦਂ ਪੁਰਾਣਂ ਤੁ ਵਸਿष੍ਟਾਯ ਪੁਰੋਦਿਤਮ੍
ਇਹ ਪੁਰਾਣ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ।
ਵ੍ਯਾਸੋ ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਤਤਸ਼੍ਚੈਤਤ੍ਪ੍ਰਭਞ੍ਜਨਮੁਖੋਦ੍ਗਤਮ੍
ਫਿਰ ਵਿਅਾਸ ਨੇ ਇਹ ਪੁਰਾਣ ਪ੍ਰਭੰਜਨ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
ਯ ਇਦਂ ਕੀਰ੍ਤਯੇਦ੍ਵਤ੍ਸ ਸ਼ृਣੋਤਿ ਚ ਸਮਾਹਿਤਃ
ਪਿਆਰੇ, ਜੋ ਇਹ ਪੁਰਾਣ ਪੜ੍ਹਦਾ ਜਾਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ—
ਲਿਖਿਤ੍ਵੈਤਤ੍ਪੁਰਾਣਂ ਤੁ ਸ੍ਵਰ੍ਣਸਿਂਹਾਸਨਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਇਹ ਪੁਰਾਣ ਲਿਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ।
ਸ ਯਾਦਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਲੋਕਂ ਨਾਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਯਾ ਵਿਚਾਰਣਾ
ਜੇ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਸੋਚਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।
ਪੁਰਾਣਾਨਿ ਤੁ ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪਾਚ੍ਛ੍ਰੋਤਵ੍ਯਾਨਿ ਚ ਵਿਸ੍ਤਰਾਤ੍
ਪੁਰਾਣਾ ਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੋਵੇਂ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਕਥਯੇਦ੍ਵਾ ਵਿਧਾਨੇਨ ਨੇਹ ਭੂਯਃ ਸ ਜਾਯਤੇ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਦੀ ਕਥਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੜ ਇਥੇ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।
ਤਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ਼ੀਲਨੀਯਂ ਹਿ ਪੁਰਾਣਫਲਮਿਚ੍ਛਤਾ
ਜੋ ਪੁਰਾਣਾ ਦਾ ਫਲ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਹ ਸਦਾ ਅਮਲ ਕਰੇ।
ਦੇਯਂ ਕਦਾਪਿ ਸਾਧੂਨਾਂ ਦ੍ਵੇषਿਣੇ ਨ ਸ਼ਠਾਯ ਚ
ਇਹ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਸਾਧੂਆਂ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਜਾਂ ਚਲਾਕ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ।