ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਕਲ੍ਪਾਨੁਚਰਿਤਂ ਯਤ੍ਰ ਕੂਰ੍ਮਵਪੁਰ੍ਹਰਿਃ
ਜਿੱਥੇ ਹਰੀ ਨੇ ਕਛੂਏ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਲੱਖਮੀ ਸੰਬੰਧੀ ਕਥਾਵਾਂ ਕਰਮ ਕੀਤੇ,
ਇਨ੍ਦ੍ਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨਪ੍ਰਸਂਗੇਨ ਪ੍ਰਾਹਰ੍षਿਭ੍ਯੋ ਦਯਾਨ੍ਵਿਤਃ
ਇੰਦਰਦੁਯੁਮਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਰਾਹੀਂ ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੱਤੀ,
ਯਤ੍ਰ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਾਃ ਪੁਰਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਧਰ੍ਮਾ ਨਾਨਾਵਿਧਾ ਮੁਨੇ
ਹੇ ਮੁਨੀ, ਜਿੱਥੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਬਿਆਨ ਕੀਤੇ,
ਤਤ੍ਰ ਪੂਰ੍ਵਵਿਭਾਗੇ ਤੁ ਪੁਰਾਣੋਪਕ੍ਰਮਃ ਪੁਰਾ
ਉਥੇ, ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ, ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੀ ਗਈ ਸੀ,
ਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਰਮਾਚਾਰਕਥਾ ਜਗਦੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਕੀਰ੍ਤਨਮ੍
ਉਸ ਵਿਚ ਵਰਨਾਂ ਅਤੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦੇ ਆਚਰਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ, ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ,
ਤਤਃ ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪਤਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼ਾਙ੍ਕਰਂ ਚਰਿਤਂ ਤਥਾ
ਫਿਰ, ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਕਰਮ ਵੀ ਦੱਸੇ ਗਏ,
ਭृਗੁਵਂਸ਼ਸਮਾਖ੍ਯਾਨਂ ਤਤਃ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵਸ੍ਯ ਚ
ਭ੍ਰਿਗੁ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਕਥਾ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਵਾਯੰਭੂ ਦੀ ਵੀ ਕਹਾਣੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ,
ਦਕ੍ਸ਼ਸृष੍ਟਿਕਥਾ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਕਸ਼੍ਯਪਾਨ੍ਵਯਕੀਰ੍ਤਨਮ੍
ਫਿਰ ਦਕ੍ਸ਼ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ, ਅਤੇ ਕਸ਼੍ਯਪ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ,
ਮਾਰ੍ਤਣ੍ਡਕृष੍ਣਸਂਵਾਦੋ ਵ੍ਯਾਸਪਾਣ੍ਡਵਸਂਕਥਾ
ਮਾਰਤੰਡ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਸੰਵਾਦ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਵਿਆਸ ਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ,
ਵਾਰਾਣਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਪ੍ਰਯਾਗਸ੍ਯ ਤਤਃ ਪਰਮ੍
ਵਾਰਾਣਸੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਵੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ,
ਉਤ੍ਤਰੇ ऽਸ੍ਯਾ ਵਿਭਾਗੇ ਤੁ ਪੁਰਾ ਗੀਤੈਸ਼੍ਵਰੀ ਤਤਃ
ਇਸਦੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਗ ਵਿਚ, ਪਹਿਲਾਂ, ਦੇਵੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਗਾਈ ਗਈ ਸੀ,
ਨਾਨਾਵਿਧਾਨਾਂ ਤੀਰ੍ਥਾਨਾਂ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਚ ਪृਥਕ੍ ਤਤਃ
ਫਿਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵੀ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਦੱਸੀ ਗਈ,
ਅਤਃ ਪਰਂ ਭਾਗਵਤੀਸਂਹਿਤਾਰ੍ਥ ਨਿਰੂਪਣਮ੍
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਗਵਤੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਅਰਥ ਦੀ ਵਿਅਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ,
ਪਾਦऽਸ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਥਮੇ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਿਃ
ਇਸਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ,
ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਤ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਤੁ ਵृਤ੍ਤਿਃ ਸਮ੍ਯਕ੍ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾ
ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿਚ, ਖ਼ਤਰੀਆਂ ਦੀ ਜੀਵਿਕਾ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ,
ਤृਤੀਯੇ ਵੈਸ਼੍ਯਜਾਤੀਨਾਂ ਵृਤ੍ਤਿਰੁਕ੍ਤਾ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਾ
ਤੀਜੇ ਭਾਗ ਵਿਚ, ਵੈਸ਼ ਜਾਤੀ ਦੀ ਚਾਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੀਵਿਕਾ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
ਚਤੁਰ੍ਥੇ ऽਸ੍ਯਾਸ੍ਤਥਾ ਪਾਦੇ ਸ਼ੂਦ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਰੁਦਾਹृਤਾ
ਚੌਥੇ ਪੈਰ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਚਾਲ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪਞ੍ਚਮੇ ऽਸ੍ਯਾਸ੍ਤਤਃ ਪਾਦੇ ਵृਤ੍ਤਿਃ ਸਂਕਰਜੋਦਿਤਾ
ਪੰਜਵੇਂ ਪੈਰ ਵਿੱਚ, ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਚਾਲ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯੇषਾ ਪਞ੍ਚਪਦ੍ਯੁਕ੍ਤਾ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਸਂਹਿਤਾ ਮੁਨੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਮুনি, ਦੂਜੀ ਸੰਹਿਤਾ ਪੰਜ ਪਦਾਂ ਵਾਲੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
षੋਢਾ षਟ੍ਕਰ੍ਮਸਿਰ੍ਦ੍ਧਿ ਬੋਧਯਨ੍ਤੀ ਚ ਕਾਮਿਨਾਮ੍
ਇਹ ਛੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਚਤੁष੍ਪਦੀ ਦ੍ਵਿਜਾਤੀਨਾਂ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ੍ਵਰੂਰਿਣੀ
ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੀ ਪਦਵੀ, ਦੁਜਾਤੀਆਂ ਲਈ, ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਸੱਚਾ ਰੂਪ ਹੈ।
ਤਾਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍षਟ੍ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਵੀषੁਸਾਹਸ੍ਰਾਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ
ਇਹ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਛੇ, ਚਾਰ, ਦੋ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਵਜੋਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਪਠਤਾਂ ਸ਼ृਣ੍ਵਤਾਂ ਨॄਣਾਂ ਸਰ੍ਵੋਤ੍ਕृष੍ਟਗਤਿਪ੍ਰਦਮ੍
ਜੋ ਪੜ੍ਹਦੇ ਤੇ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮੰਜਿਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਯਾ ਯਨੇ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਸ ਯਾਤਿ ਪਰਮਾਂ ਗਤਿਮ੍
ਜੋ ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਰਵੋਚ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਯਤ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਸਪ੍ਤਕਲ੍ਪਾਨਾਂ ਵृਤ੍ਤਂ ਸਂਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਯ ਭੂਤਲੇ
ਜਿੱਥੇ ਸੱਤ ਕਲਪਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ,
ਉਪਕ੍ਰਮ੍ਯ ਤਦੁਦ੍ਦਿष੍ਟਂ ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਦਸ਼ਸਹਸ੍ਰਕਮ੍
ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਦੇਵਾਸੁਰੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ਮਾਰੁਤੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰੇਵ ਚ
ਬ੍ਰਹਮਾ, ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰਾਂ ਦੀ ਉਪਪਤੀ ਅਤੇ ਹਵਾ ਦੀ ਉਪਪਤੀ ਵੀ,
ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਸਮੁਦ੍ਦੇਸ਼ੋ ਵੈਸ਼੍ਯਰਾਜ੍ਯਾਭਿਵਰ੍ਣਨਮ੍
ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੀ ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ,
ਪਿਤृਵਂਸ਼ਾਨੁਕਥਨਂ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਕਾਲਸ੍ਤਥੈਵ ਚ
ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼-ਕਥਾ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਦਾ ਸਮਾਂ ਵੀ,
ਕੀਰ੍ਤਨਂ ਸੋਮਵਂਸ਼ਸ੍ਯ ਯਯਾਤਿਚਰਿਤਂ ਤਥਾ
ਸੋਮ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਯਯਾਤੀ ਦੀ ਕਥਾ ਵੀ,