ਪੁਸ੍ਤਲੇਖਕਲੇਖਾਨਾਂ ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਚ ਤਤਃ ਪਰਮ੍
ਫਿਰ ਪੁਸਤਕਾਂ, ਲੇਖ ਅਤੇ ਲੇਖਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵੀ ਦੱਸੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯਾਦਿਤਿਥੀਨਾਂ ਚ ਕਲ੍ਪਾਃ ਸਪ੍ਤ ਚ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ
ਫਿਰ ਚੰਦ੍ਰਮਾਸੀ ਪਖਵਾਡਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਤਰੀਕਾਂ ਬਾਰੇ ਸੱਤ ਕਲਪਾਂ ਵੀ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਸ਼ੈਵੇ ਚ ਕਾਯਤੋ ਭਿਨ੍ਨਾਃ ਸੌਰੇ ਚਾਨ੍ਤ੍ਯਕਥਾਨ੍ਵਯਃ
ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਮਰਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਰੀਰ ਵੱਲੋਂ ਵੱਖਰੇ ਹਨ, ਤੇ ਸੂਰ ਦੇ ਮਰਗ ਵਿੱਚ ਆਖਰੀ ਕਥਾ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਹੈ।
ਪੁਰਾਣਸ੍ਯੋਪਸਂਹਾਰਸਹਿਤਂ ਪਰ੍ਵ ਪਞ੍ਚਮਮ੍
ਪੁਰਾਣਾ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਭਾਗ ਉਸਦੇ ਸਮਾਪਤੀ ਸਮੇਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਧਰ੍ਮੇ ਕਾਮੇ ਚ ਮੋਕ੍ਸ਼ੇ ਤੁ ਵਿष੍ਣੋਸ਼੍ਚਾਪਿ ਸ਼ਿਵਸ੍ਯ ਚ
ਧਰਮ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਪ੍ਰਤਿਸਰ੍ਗਾਹ੍ਵਯਂ ਤ੍ਵਨ੍ਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਕਥਾਨ੍ਵਿਤਮ੍
ਆਖਰੀ ਭਾਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਸਰਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਹਨ।
ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਦਸ਼ਸਹਸ੍ਰਂ ਤੁ ਪੁਰਾਣਂ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍
ਪੁਰਾਣਾ ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਗੁਣਾਨਾਂ ਤਾਰਤਮ੍ਯੇਨ ਸਮਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤਿ ਹਿ ਸ਼੍ਰੁਤਿਃ
ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਸਮਾਨ ਦੱਸਦੀ ਹੈ।
ਗੁਡਧੇਨੁਯੁਤਂ ਹੇਮਵਸ੍ਤ੍ਰਮਾਲ੍ਯਵਿਭੂषਣੈਃ
ਮਿੱਠੀ ਗਾਂ, ਸੋਨਾ, ਕਪੜੇ, ਹਾਰ ਤੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ,
ਗਨ੍ਧਾਦ੍ਯੈਰ੍ਭੋਜ੍ਯਭਕ੍ਸ਼੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਕृਤ੍ਵਾ ਨੀਰਾਜਨਾਦਿਕਮ੍
ਸੁਗੰਧ, ਭੋਜਨ ਤੇ ਮਿੱਠਿਆਂ ਦੀ ਭੇਟ, ਤੇ ਦੀਵਾ ਘੁਮਾਉਣ ਆਦਿ ਕਰਕੇ,
ਅਥ ਵੈਕਹਵਿष੍ਯਾਸ਼ੀ ਕੀਰ੍ਤਯੇਚ੍ਛृਣੁਯਾਦਪਿ
ਫਿਰ, ਜੋ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਠ ਕਰੇ ਜਾਂ ਸੁਣੇ।
ਯੋ ऽਪ੍ਯਨੁਕ੍ਰਮਣੀਮੇਤਾਂ ਭਵਿष੍ਯਸ੍ਯ ਨਿਰੂਪਿਤਾਮ੍
ਜੋ ਕੋਈ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਇਸ ਅਨੁਕ੍ਰਮਣੀ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ,
ਪਠੇਦ੍ਵਾ ਸ਼ृਣੁਯਾਚ੍ਚੈਤਾਂ ਭੁਕ੍ਤਿਂ ਮੁਕ੍ਤਿਂ ਚ ਵਿਨ੍ਦਤਿ
ਚਾਹੇ ਪਾਠ ਕਰੇ ਜਾਂ ਸੁਣੇ, ਦੋਵੇਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਵੈਵਰ੍ਤਕਂ ਨਾਮ ਵੇਦਮਾਰ੍ਗਾਨੁਦਰ੍ਸ਼ਕਮ੍
ਬ੍ਰਹਮਵੈਵਰਤ ਨਾਮ ਹੈ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਰਾਹ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਰਦਾਯ ਪੁਰਾਣਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਾਹ ਸਰ੍ਵਮਲੌਕਿਕਮ੍
ਇਹ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਪੁਰਾਣਾ ਦਾ ਅਰਥ ਦੱਸਦਿਆਂ, ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਉਪਰ ਹੈ।
ਤਯੋਰਭੇਦਸਿਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵੈਵਰ੍ਤਮੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਦਵਿਤਤਾ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਹਮਵੈਵਰਤ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।
ਸ਼ਤਕੋਟਿਪੁਰਾਣੇ ਤਤ੍ਸਂਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਯ ਪ੍ਰਾਹ ਵੇਦਵਿਤ੍
ਸੌ ਕਰੋੜ ਪੁਰਾਣੇ ਵਿੱਚ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ।
ਅष੍ਟਾਦਸ਼ਸਹਸ੍ਰਂ ਤਤ੍ਪੁਰਾਣਂ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍
ਉਹ ਪੁਰਾਣਾ ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰ ਸੂਤਰ੍षਿਸਂਵਾਦੇ ਪੁਰਾਣੋਪਕ੍ਰਮਸ੍ਤਤਃ
ਉਥੇ, ਸੂਤ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ, ਪੁਰਾਣਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਵਿਵਾਦਃ ਸੁਮਹਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਦ੍ਵਯੋਰਾਸੀਤ੍ਪਰਾਭਵਃ
ਉਥੇ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਡਾ ਵਿਵਾਦ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਦੀ ਹਾਰ ਹੋਈ।
ਸ਼ਿਵਵਾਕ੍ਯੇਨ ਤਤ੍ਪਸ਼੍ਚਾਨ੍ਮਰੀਚੇਰ੍ਨਾਰਦਸ੍ਯ ਤੁ
ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਰੀਚੀ ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਕਹੀ।
ਆਸ਼੍ਰਮੇ ਸੁਮਹਾਪੁਣ੍ਯੇ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਕਾਰਿਣੀ
ਉਸ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਅਚੰਭਤ ਸੀ,
ਤਤਃ ਸਾਵਰ੍ਣਿਸਂਵਾਦੋ ਨਾਰਦਸ੍ਯ ਸਮੀਰਿਤਃ
ਫਿਰ ਸਾਵਰਣੀ ਨਾਲ ਨਾਰਦ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਦੱਸੀ ਗਈ।
ਪ੍ਰਕृਤੇਰਂਸ਼ਭੂਤਾਨਾਂ ਕਲਾਨਾਂ ਚਾਪਿ ਵਰ੍ਣਿਤਮ੍
ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ।
ਏਤਤ੍ਪ੍ਰਕृਤਿਖਣ੍ਡਂ ਹਿ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਭੂਤਿਵਿਧਾਯਕਮ੍
ਇਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਸੰਬੰਧੀ ਭਾਗ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਪਾਰ੍ਵਤ੍ਯਾਃ ਕਾਰ੍ਤਿਕੇਯੇਨ ਸਹ ਵਿਘ੍ਨੇਸ਼ਸਂਭਵਮ੍
ਪਾਰਵਤੀ, ਕਾਰਤਿਕੇ ਅਤੇ ਵਿਘਨਹਰ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਕਥਾ ਵੀ ਦੱਸੀ ਗਈ।
ਵਿਵਾਦਃ ਸੁਮਹਾਨਾਸੀਜ੍ਜਾਮਦਗ੍ਰ੍ਯਗਣੇਸ਼ਯੋਃ
ਜਮਦਗਨਯ ਅਤੇ ਵਿਘਨਹਰ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਡਾ ਵਿਵਾਦ ਹੋਇਆ।
ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣਜਨ੍ਮਸਂਪ੍ਰਸ਼੍ਨੋ ਜਨ੍ਮਾਖ੍ਯਾਨਂ ਤਤੋ ऽਦ੍ਭੁਤਮ੍
ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਜਨਮ ਬਾਰੇ ਸਵਾਲ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਅਚੰਭਤ ਕਥਾ ਦੱਸੀ ਗਈ।
ਬਾਲ੍ਯਕੌਮਾਰਜਾ ਲੀਲਾ ਵਿਵਿਧਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਵਰ੍ਣਿਤਾਃ
ਉਸ ਦੀ ਬਚਪਨ ਤੇ ਨੌਜਵਾਨੀ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੀਲਾਵਾਂ ਉਥੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ।
ਰਹਸ੍ਯੇ ਰਾਧਯਾ ਕ੍ਰੀਡਾ ਵਰ੍ਣਿਤਾ ਬਹੁਵਿਸ੍ਤਰਾ
ਰਾਧਾ ਨਾਲ ਗੁਪਤ ਖੇਡ ਬਹੁਤ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੀ ਗਈ।