ਵਾਰਵ੍ਰਤਾਨੁਕਥਨਂ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਵ੍ਰਤਕੀਰ੍ਤਨਮ੍
ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਵਰਤਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਅਤੇ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਰਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਨਵਵ੍ਯੂਹਾਰ੍ਚਨਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਨਰਕਾਣਾਂ ਨਿਰੂਪਣਮ੍
ਨੌਂ ਵਿਉਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਨਰਕਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਨਾਡੀਚਕ੍ਰਸਮੁਦ੍ਦੇਸ਼ਃ ਸਂਧ੍ਯਾਵਿਧਿਰਨੁਤ੍ਤਮਃ
ਨਾਡੀ ਚੱਕਰ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੱਲ ਅਤੇ ਸੰਧਿਆ ਦੀ ਉੱਤਮ ਰੀਤ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਰਾਜ੍ਯਾਭਿषੇਕਮਨ੍ਤ੍ਰੋਕ੍ਤਿਰ੍ਦ੍ਧਰ੍ਮਕृਤ੍ਯਂ ਚ ਭੂਭੁਜਾਮ੍
ਰਾਜਾ ਦੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਉਚਾਰਨਾ ਅਤੇ ਭੂਪਤੀਆਂ ਦੇ ਧਰਮਕਰਮ ਵੀ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।
ਮਣ੍ਡਲਾਦਿਕਨਿਰ੍ਦ੍ਦੇਂਸ਼ੋ ਰਤ੍ਨਦੀਕ੍ਸ਼ਾਵਿਧਿਸ੍ਤਤਃ
ਫੇਰ ਮੰਡਲ ਆਦਿ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸੰਸਕਾਰ ਦੀ ਰੀਤ ਵੀ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਧਨੁਰ੍ਵਿਦ੍ਯਾ ਤਤਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਵ੍ਯਵਹਾਰਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਧਨੁਰ-ਵਿਦਿਆ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੀ ਦਿਖਾਈ ਵੀ।
ਗਜਾਦੀਨਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਚ ਤੇषਾਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਸ੍ਤਤਃ ਪਰਮ੍
ਗਜ ਆਦਿ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਚਿਕਿਤਸਾ ਵੀ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਰੀਤਾਂ ਵੀ।
ਸ਼ਾਨ੍ਤਯਸ਼੍ਚਾਪਿ ਵਿਵਿਧਾਸ਼੍ਛਨ੍ਦਃ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਮਤਃ ਪਰਮ੍
ਫਿਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਾਂਤੀ ਰੀਤਾਂ ਤੇ ਛੰਦ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਸਿਦ੍ਧਸ਼ਬ੍ਦਾਨੁਸ਼ਿष੍ਟਿਸ਼੍ਚਕੋਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਾਦਿਵਰ੍ਗਕਃ
ਸਿੱਧ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਖਜਾਨਾ, ਅਤੇ ਸਰਗ ਆਦਿ ਵਰਗਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਫਿਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਵਰ੍ਣਨਂ ਨਰਕਾਣਾਂ ਚ ਯੋਗਾਸ਼੍ਤ੍ਰਮਤਃ ਪਰਮ੍
ਨਰਕਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਤੇ ਯੋਗ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਫਿਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਏਤਦਾਗ੍ਨੇਯਕਂ ਵਿਪ੍ਰ ਪੁਰਾਣਂ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇਹ ਅਗਨਿਆ ਪੁਰਾਣਾ ਇੱਥੇ ਪੂਰਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਤਿਲਧੇਨੁ ਯੁਤਂ ਚਾਪਿ ਮਾਰ੍ਗਸ਼ੀਰ੍ष੍ਯਾਂ ਵਿਧਾਨਤਃ
ਇਹ ਤਿਲ ਅਤੇ ਗਾਂ ਦੀ ਦਾਨ ਨਾਲ, ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏषਾਨੁਕ੍ਰਮਣੀ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਤਵਾਗ੍ਨੇਯਸ੍ਯ ਮੁਕ੍ਤਿਦਾ
ਤੁਹਾਡੇ ਅਗਨਿਆ ਅੰਸ਼ ਦੀ ਇਹ ਅਨੁਕ੍ਰਮਣੀ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਸ਼ृਣ੍ਵਤਾਂ ਪਠਤਾਂ ਚੈਵ ਨृਣਾਂ ਚੇਹ ਪਰਤ੍ਰ ਚ
ਜੋ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣਦੇ ਤੇ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਇੱਥੇ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ—
ਭਵਿष੍ਯਂ ਭਵਤਃ ਸਰ੍ਵਲੋਕਾਭੀष੍ਟਪ੍ਰਦਾਯਕਮ੍
—ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮਨਚਾਹੇ ਸੁਪਨੇ ਪੂਰੇ ਹੋਣਗੇ।
ਸृष੍ਟ੍ਯਰ੍ਥਂ ਤਤ੍ਰ ਸਂਜਾਤੋ ਮਨੁਃ ਸ੍ਵਾਰ੍ਯਭੁਵਃ ਪੁਰਾ
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਲਈ, ਉਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮਨੁ ਸ੍ਵਯੰਭੂਵਾ ਜਨਮਿਆ ਸੀ।
ਅਹਂ ਤਸ੍ਮੈ ਤਦਾ ਪ੍ਰੀਤਃ ਪ੍ਰਾਵੋਚਂ ਧਰ੍ਮਸਂਹਿਤਾਮ੍
ਉਸ ਵੇਲੇ, ਮੈਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਧਰਮ-ਸੰਹਿਤਾ ਸੁਣਾਈ।
ਤਦਾ ਤਾਂ ਸਂਹਿਤਾਂ ਸਰ੍ਵਾਂ ਪਞ੍ਚਧਾ ਵ੍ਯਭਜਨ੍ਮੁਨਿਃ
ਫਿਰ ਉਸ ਮੁਨੀ ਨੇ ਪੂਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਨੂੰ ਪੰਜ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ।
ਤਤ੍ਰਾਦਿਮਂ ਸ੍ਮृਤਂ ਪਰ੍ਵਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਂ ਯਤ੍ਰਾਸ੍ਤ੍ਯੁਪਕ੍ਰਮਃ
ਉਥੇ ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ 'ਬ੍ਰਹਮਾ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਪਕ੍ਰਮ ਹੈ।
ਆਦਿਤ੍ਯਚਰਿਤਪ੍ਰਾਯਃ ਸਰ੍ਵਾਖ੍ਯਾਨਸਮਨ੍ਵਿਤਃ
ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਆਦਿਤਯ ਦੇ ਕਰਤਬਾਂ ਬਾਰੇ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਪੁਸ੍ਤਲੇਖਕਲੇਖਾਨਾਂ ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਚ ਤਤਃ ਪਰਮ੍
ਫਿਰ ਪੁਸਤਕਾਂ, ਲੇਖ ਅਤੇ ਲੇਖਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵੀ ਦੱਸੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯਾਦਿਤਿਥੀਨਾਂ ਚ ਕਲ੍ਪਾਃ ਸਪ੍ਤ ਚ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ
ਫਿਰ ਚੰਦ੍ਰਮਾਸੀ ਪਖਵਾਡਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਤਰੀਕਾਂ ਬਾਰੇ ਸੱਤ ਕਲਪਾਂ ਵੀ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਸ਼ੈਵੇ ਚ ਕਾਯਤੋ ਭਿਨ੍ਨਾਃ ਸੌਰੇ ਚਾਨ੍ਤ੍ਯਕਥਾਨ੍ਵਯਃ
ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਮਰਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਰੀਰ ਵੱਲੋਂ ਵੱਖਰੇ ਹਨ, ਤੇ ਸੂਰ ਦੇ ਮਰਗ ਵਿੱਚ ਆਖਰੀ ਕਥਾ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਹੈ।
ਪੁਰਾਣਸ੍ਯੋਪਸਂਹਾਰਸਹਿਤਂ ਪਰ੍ਵ ਪਞ੍ਚਮਮ੍
ਪੁਰਾਣਾ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਭਾਗ ਉਸਦੇ ਸਮਾਪਤੀ ਸਮੇਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਧਰ੍ਮੇ ਕਾਮੇ ਚ ਮੋਕ੍ਸ਼ੇ ਤੁ ਵਿष੍ਣੋਸ਼੍ਚਾਪਿ ਸ਼ਿਵਸ੍ਯ ਚ
ਧਰਮ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਪ੍ਰਤਿਸਰ੍ਗਾਹ੍ਵਯਂ ਤ੍ਵਨ੍ਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਕਥਾਨ੍ਵਿਤਮ੍
ਆਖਰੀ ਭਾਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਸਰਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਹਨ।
ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਦਸ਼ਸਹਸ੍ਰਂ ਤੁ ਪੁਰਾਣਂ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍
ਪੁਰਾਣਾ ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਗੁਣਾਨਾਂ ਤਾਰਤਮ੍ਯੇਨ ਸਮਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤਿ ਹਿ ਸ਼੍ਰੁਤਿਃ
ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਸਮਾਨ ਦੱਸਦੀ ਹੈ।
ਗੁਡਧੇਨੁਯੁਤਂ ਹੇਮਵਸ੍ਤ੍ਰਮਾਲ੍ਯਵਿਭੂषਣੈਃ
ਮਿੱਠੀ ਗਾਂ, ਸੋਨਾ, ਕਪੜੇ, ਹਾਰ ਤੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ,
ਗਨ੍ਧਾਦ੍ਯੈਰ੍ਭੋਜ੍ਯਭਕ੍ਸ਼੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਕृਤ੍ਵਾ ਨੀਰਾਜਨਾਦਿਕਮ੍
ਸੁਗੰਧ, ਭੋਜਨ ਤੇ ਮਿੱਠਿਆਂ ਦੀ ਭੇਟ, ਤੇ ਦੀਵਾ ਘੁਮਾਉਣ ਆਦਿ ਕਰਕੇ,