ਨਾਨਾਧਰ੍ਮਕਥਾਃ ਪੁਣ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੇ ਸਮੁਦਾਹृਤਾਃ
ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਵਿੱਤਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਇੱਥੇ ਸੁਣਾਈਆਂ ਤੇ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਮੋਕ੍ਸ਼ਧਰ੍ਮਾਖ੍ਯੇ ਮੋਕ੍ਸ਼ੋਪਾਯਨਿਰੂਪਣਮ੍
ਦੂਜੇ ਭਾਗ 'ਮੁਕਤੀ-ਧਰਮ' ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਸਨਨ੍ਦਨੇਨ ਗਦਿਤਾ ਨਾਰਦਾਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨੇ
ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਨੰਦਨ ਨੇ ਮਹਾਨ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ।
ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਸ਼ੋਧਨਂ ਦੀਕ੍ਸ਼ਾਮਨ੍ਤ੍ਰੋਦ੍ਧਾਰਸ਼੍ਚ ਪੂਜਨਮ੍
ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਧਤਾ, ਦীক্ষਾ, ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਣ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਵੀ ਸਮਝਾਈ ਗਈ ਹੈ।
ਗਣੇਸ਼ਸੂਰ੍ਯਵਿष੍ਣੂਨਾਂ ਸ਼ਿਵਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯੋਰਨੁਕ੍ਰਮਾਤ੍
ਗਣੇਸ਼, ਸੂਰਜ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਪੁਰਾਣਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਚੈਵ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਦਾਨਮੇਵ ਚ
ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ, ਪ੍ਰਮਾਣ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਚੈਤ੍ਰਾਦਿਸਰ੍ਵਮਾਸੇषੁ ਤਿਥੀਨਾਞ੍ਚਪृਥਕ੍ਪृਥਕ੍
ਚੈਤਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ ਹਰ ਇਕ ਤਿਥੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਸਨਾਤਨੇਨ ਮੁਨਿਨਾ ਨਾਰਦਾਯ ਚਤੁਰ੍ਥਕੇ
ਸਦੀਵ ਮੁਨੀ ਨੇ ਚੌਥੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਇਹ ਸਾਰਾ ਦੱਸਿਆ।
ਅਸ੍ਯੋਤ੍ਤਰੇ ਵਿਭਾਗੇ ਤੁ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨ ਏਕਾਦਸ਼ੀਵ੍ਰਤੇ
ਅਗਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਦੇ ਵਰਤ ਬਾਰੇ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਰੁਕ੍ਮਾਙ੍ਗਦਕਥਾ ਪੁਣ੍ਯਾਮੋਹਿਨ੍ਯੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਕਰ੍ਮ ਚ
ਰੁਕਮਾਂਗਦ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਹਾਣੀ, ਮੋਹਿਨੀ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਕਰਮ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਗਙ੍ਗਾਕਥਾ ਪੁਣ੍ਯਤਮਾ ਗਯਾਯਾਤ੍ਰਾਨੁਕੀਰ੍ਤਨਮ੍
ਗੰਗਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਗਯਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਯਾਤ੍ਰਾਵਿਧਾਨਂ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਸ੍ਯ ਬਹ੍ਵਾਖ੍ਯਾਨਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍
ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਵਿਧੀ, ਕਈ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਹਰਿਦ੍ਵਾਰਸ੍ਯ ਚਾਖ੍ਯਾਨਂ ਕਾਮੋਦਾਖ੍ਯਾਨਕਂ ਤਥਾ
ਹਰਿਦਵਾਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਕਾਮੋਦਾ ਦੀ ਕਥਾ ਵੀ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਪ੍ਰਭਾਸਸ੍ਯ ਚ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਪੁष੍ਕਰਾਖ੍ਯਾਨਕਂ ਤਤਃ
ਫਿਰ ਪ੍ਰਭਾਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਗੋਕਰ੍ਣਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਾਖ੍ਯਾਨਕਂ ਤਥਾ
ਗੋਕਰਨ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਕਥਾ ਵੀ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਅਵਨ੍ਤ੍ਯਾਸ਼੍ਚੈਵ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਮਧੁਰਾਯਾਸ੍ਤਤਃ ਪਰਮ੍
ਅਵੰਤੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮਧੁਰਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਮੋਹਿਨੀਚਰਿਤਂ ਪਸ਼੍ਚਾਦੇਵਂ ਪਸ਼੍ਚਾਦੇਵਂ ਵੈ ਨਾਰਦੀਯਕਮ੍
ਮੋਹਿਨੀ ਦੇ ਕਰਤਬਾਂ ਅਤੇ ਫਿਰ ਨਾਰਦ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਬਾਰੇ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸ ਯਾਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਧਾਮ ਨਾਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਯਾ ਵਿਚਾਰਣਾ
ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਪ੍ਰਦਦ੍ਯਾਦ੍ਦਿਜਰ੍ਂਯਾਯ ਸਂਲਭੇਨ੍ਮੋਕ੍ਸ਼ਮੇਵ ਚ
ਜੇ ਕੋਈ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲਏ ਹੋਏ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ृਣੁਯਦ੍ਵੈਕਚਿਤ੍ਤੇਨ ਸੋ ऽਪਿ ਸ੍ਵਰ੍ਗਗਤਿਂ ਲਭੇਤ੍
ਜੇ ਕੋਈ ਇਕਾਗਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਸਵਰਗ ਦੀ ਪਥ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਪੁਰਾਣਂ ਸੁਮਹਤ੍ਪੁਣ੍ਯਂ ਪਠਤਾਂ ਸ਼ृਣ੍ਵਤਾਂ ਸਦਾ
ਜੋ ਲੋਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਸ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁਰਾਣ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦੇ ਜਾਂ ਸੁਣਦੇ ਹਨ,
ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯਪੁਰਾਣਂ ਤਨ੍ਨਵਸਾਹਸ੍ਰਮੀਰਿਤਮ੍
ਇਹ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਪੁਰਾਣ ਹੈ, ਜੋ ਨੌ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪਕ੍ਸ਼ਿਣਾਂ ਧਰ੍ਮਸਂਜ੍ਞਾਨਂ ਤਤੋ ਜਨ੍ਮਨਿਰੂਪਣਮ੍
ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਧਰਮ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਤੀਰ੍ਥਯਾਤ੍ਰਾ ਬਲਸ੍ਯਾਥ ਦ੍ਰੌਪਦੇਯਕਥਾਨਕਮ੍
ਬਾਲਾ ਦੀ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਪਿਤਾਪੁਤ੍ਰਸਮਾਖ੍ਯਾਨਂ ਦਤ੍ਤਾਤ੍ਰੇਯਕਥ ਤਤਃ
ਪਿਤਾ-ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯ ਦੀ ਕਥਾ ਵੀ ਹੈ।
ਮਦਾਲਕਸਾਕਥਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਹ੍ਯਲਰ੍ਕਚਰਿਤਾਨ੍ਵਿਤਾ
ਮਦਾਲਕਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਅਲਰਕ ਦੇ ਕਰਤਬ ਵੀ ਹਨ।
ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤਕਾਲਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ੋ ਯਕ੍ਸ਼ਸृष੍ਟਿਨਿਰੂਪਣਮ੍
ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਅਤੇ ਯਕਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਕਥਾ ਵੀ ਹੈ।
ਮਨੂਨਾਂ ਚ ਕਥਾ ਨਾਨਾਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ ਪਾਪਹਾਰਿਕਾਃ
ਮਨੂਆਂ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਤਤ੍ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਪ੍ਰਣਵੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਸ੍ਤ੍ਰਯੀਤੇਜਃ ਸਮੁਦ੍ਭਵਾ
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਓਮ ਦੀ ਉਪਪੱਤੀ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
ਵੈਵਸ੍ਵਤਾਨ੍ਵਯਸ਼੍ਚਾਪਿ ਵਤ੍ਸਪ੍ਰੀਸ਼੍ਚਰਿਤਂ ਤਤਃ
ਫਿਰ ਵੈਵਸਵਤ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਅਤੇ ਵਤਸਪ੍ਰੀ ਦੇ ਕਰਤਬ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।