ਦ੍ਵਿਤੀਯੋ ऽਯਂ ਸਮੁਦਿਤਃ ਸ੍ਕਨ੍ਧੋ ਵ੍ਯਾਸੇਨ ਧੀਮਤਾ
ਇਹ ਦੂਜਾ ਸਕੰਧ ਗਿਆਨੀ ਵਿਆਸ ਨੇ ਰਚਿਆ ਹੈ।
ਸृष੍ਟਿਪ੍ਰਕਰਣਂ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਬਹ੍ਮਣਃ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ
ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲਾ ਭਾਗ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸਤ੍ਯਾਸ਼੍ਚਰਿਤਮਾਦੌ ਤੁ ਧ੍ਰੁਵਸ੍ਯ ਚਰਿਤਂ ਤਤਃ
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਤਿਆਸ਼ਚਰ ਦਾ ਵਰਣਨ, ਫਿਰ ਧ੍ਰੁਵ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯੇष ਤੁਰ੍ਯੋ ਗਦਿਤੋ ਵਿਸਰ੍ਗੇ ਸ੍ਕਨ੍ਧ ਉਤ੍ਤਮਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੌਥਾ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸੰਬੰਧੀ ਅਧਿਆਇ ਵਰਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤਾਨਾਂ ਚ ਲੋਕਾਨਾਂ ਵਰ੍ਣਨਂ ਤਤਃ
ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅਜਾਮਿਲਸ੍ਯ ਚਰਿਤਂ ਦਕ੍ਸ਼ਸृष੍ਟਿਨਿਰੂਪਣਮ੍
ਅਜਾਮਿਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਦਕ੍ਸ਼ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
षष੍ਠੋ ऽਯਮੁਦਿਤਃ ਸ੍ਕਨ੍ਧੋਵ੍ਯਾਸੇਨ ਪਰਿਪੋषਣੇ
ਇਹ ਛੇਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਪੋਸ਼ਣ ਲਈ ਵਰਣਿਆ ਹੈ।
ਸਪ੍ਤਮੋ ਗਦਿਤੋ ਵਤ੍ਸ ਵਾਸਨਾਕਰ੍ਮਕੀਰ੍ਤਨੇ
ਸੱਤਵਾਂ, ਪਿਆਰੇ, ਕਰਮ ਤੇ ਵਾਸਨਾ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਮੁਦ੍ਰਮਥਨਂ ਚੈਵ ਬਲਿਵੈਭਵਬਨ੍ਧਨਮ੍
ਸਮੁੰਦਰ ਮਥਨ ਅਤੇ ਬਲੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਸੂਰ੍ਯਵਂਸ਼ਸਮਾਖ੍ਯਾਨਂ ਸੋਮਵਂਸ਼ਨਿਰੂਪਣਮ੍
ਸੂਰਜ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਕਥਾ ਅਤੇ ਚੰਦ੍ਰ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਕृष੍ਣਸ੍ਯ ਬਾਲਚਰਿਤਂ ਕੌਮਾਰਂ ਚ ਵ੍ਰਜਸ੍ਥਿਤਿਃ
ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਦੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਕਰਤਬ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੌਜਵਾਨੀ ਅਤੇ ਵ੍ਰਜ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਭੂਭਾਰਹਰਣਂ ਚਾਤ੍ਰ ਨਿਰੋਧੇ ਦਸ਼ਮਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਹਟਾਉਣ ਦੀ ਕਥਾ ਇਥੇ ਹੈ, ਤੇ ਦਸਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਦੋਸ਼੍ਚ ਦਤ੍ਤਾਤ੍ਰੇਯੇਣ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣੋਨੋਦ੍ਧਵਸ੍ਯ ਚ
ਯਦੁ ਦੀ ਕਥਾ, ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯ ਦੁਆਰਾ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਤੇ ਉਦ੍ਧਵ ਦੀ ਵੀ ਕਹਾਣੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਭਵਿष੍ਯਕਲਿਨਿਰ੍ਦ੍ਦੇਸ਼ੋ ਮੋਕ੍ਸ਼ੋ ਰਾਜ੍ਞਃ ਪਰੀਕ੍ਸ਼ਿਤਃ
ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਕਲਿਯੁਗ ਦੀ ਚਿੰਨ੍ਹੀ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ।
ਸੌਰੀ ਵਿਭੂਤਿਰੁਦਿਤਾ ਸਾਤ੍ਵਤੀ ਚ ਤਤਃ ਪਰਮ੍
ਸੌਰੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਰਣੀ ਗਈ ਹੈ, ਤੇ ਫਿਰ ਸਾਤਵਤ ਦੀ ਵੀ।
ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਕਥਿਤਂ ਵਤ੍ਸ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਂ ਤਵ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਿਆਰੇ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਸਾਹਾਯ੍ਯਕਰ੍ਤੁਰ੍ਗਦਿਤਂ ਭਕ੍ਤਿਭੁਕ੍ਤਿਵਿਮੁਕ੍ਤਿਦਮ੍
ਇਹ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਜੋ ਭਕਤੀ, ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਦੇਯਂ ਭਾਗਵਤਾਯੇਦਂ ਦ੍ਵਿਜਾਯਪ੍ਰੀਤਿਪੂਰ੍ਵਕਮ੍
ਇਹ ਭਾਗਵਤ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਸ ਪੁਰਾਣਸ਼੍ਰਵਣਜਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਫਲਮੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਉਹ ਇਸ ਪੁਰਾਣਾ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਤਿਸਾਹਸ੍ਰਂ ਬृਹਤ੍ਕਲ੍ਪਕਥਾਸ਼੍ਰਯਮ੍
ਇਹ ਪਚੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਕਲਪ ਕਥਾ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ।
ਨਾਨਾਧਰ੍ਮਕਥਾਃ ਪੁਣ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੇ ਸਮੁਦਾਹृਤਾਃ
ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਵਿੱਤਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਇੱਥੇ ਸੁਣਾਈਆਂ ਤੇ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਮੋਕ੍ਸ਼ਧਰ੍ਮਾਖ੍ਯੇ ਮੋਕ੍ਸ਼ੋਪਾਯਨਿਰੂਪਣਮ੍
ਦੂਜੇ ਭਾਗ 'ਮੁਕਤੀ-ਧਰਮ' ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਸਨਨ੍ਦਨੇਨ ਗਦਿਤਾ ਨਾਰਦਾਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨੇ
ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਨੰਦਨ ਨੇ ਮਹਾਨ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ।
ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਸ਼ੋਧਨਂ ਦੀਕ੍ਸ਼ਾਮਨ੍ਤ੍ਰੋਦ੍ਧਾਰਸ਼੍ਚ ਪੂਜਨਮ੍
ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਧਤਾ, ਦীক্ষਾ, ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਣ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਵੀ ਸਮਝਾਈ ਗਈ ਹੈ।
ਗਣੇਸ਼ਸੂਰ੍ਯਵਿष੍ਣੂਨਾਂ ਸ਼ਿਵਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯੋਰਨੁਕ੍ਰਮਾਤ੍
ਗਣੇਸ਼, ਸੂਰਜ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਪੁਰਾਣਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਚੈਵ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਦਾਨਮੇਵ ਚ
ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ, ਪ੍ਰਮਾਣ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਚੈਤ੍ਰਾਦਿਸਰ੍ਵਮਾਸੇषੁ ਤਿਥੀਨਾਞ੍ਚਪृਥਕ੍ਪृਥਕ੍
ਚੈਤਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ ਹਰ ਇਕ ਤਿਥੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਸਨਾਤਨੇਨ ਮੁਨਿਨਾ ਨਾਰਦਾਯ ਚਤੁਰ੍ਥਕੇ
ਸਦੀਵ ਮੁਨੀ ਨੇ ਚੌਥੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਇਹ ਸਾਰਾ ਦੱਸਿਆ।
ਅਸ੍ਯੋਤ੍ਤਰੇ ਵਿਭਾਗੇ ਤੁ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨ ਏਕਾਦਸ਼ੀਵ੍ਰਤੇ
ਅਗਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਦੇ ਵਰਤ ਬਾਰੇ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਰੁਕ੍ਮਾਙ੍ਗਦਕਥਾ ਪੁਣ੍ਯਾਮੋਹਿਨ੍ਯੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਕਰ੍ਮ ਚ
ਰੁਕਮਾਂਗਦ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਹਾਣੀ, ਮੋਹਿਨੀ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਕਰਮ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।