ਵ੍ਰਤਾਦੀਨਾਂ ਚ ਪੂਰ੍ਵੋ ऽਯਂ ਵਿਭਾਗਃ ਸਮੁਦਾਹृਤਃ
ਵਰਤ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਵੰਡਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦਰਸਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਸ਼ਿਵਸ੍ਯ ਸਂਹਿਤੋਕ੍ਤਾ ਵੈ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣ ਮੁਨੀਸ਼੍ਵਰ
ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸੰਹਿਤਾ ਇੱਥੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
ਸ ਤੁ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਨਾ ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਤੀਰੇ ਤਿष੍ਠਤਿ ਸਂਤਤਮ੍
ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੂਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਇਸ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ,
ਇਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਨਿਰਾਕਾਰਂ ਕੈਵਲ੍ਯਂ ਨਰ੍ਮਦਾਜਲਮ੍
ਇਹ ਨਿਰਾਕਾਰ ਬ੍ਰਹਮ, ਮੁਕਤੀ, ਨਰਮਦਾ ਦਾ ਪਾਣੀ ਹੈ।
ਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ਕਾਪਿ ਸਰਿਦृਪਾ ਰੇਵੇਯਮਵਤਾਰਿਤਾ
ਇਹ ਰੇਵਾ ਦਰਿਆ ਕਿਸੇ ਅਸਧਾਰਣ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਇਥੇ ਲਿਆਈ ਗਈ ਹੈ।
ਵਸਂਤਿ ਯਾਮ੍ਯਤੀਰੇ ਯੇ ਲੋਕਂ ਤੇ ਯਾਨ੍ਤਿ ਵੈष੍ਣਵਮ੍
ਜੋ ਲੋਕ ਦੱਖਣੀ ਕਿਨਾਰੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਸਂਗਮਾਃ ਪਞ੍ਚ ਚ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਨ੍ਨਦੀਨਾਂ ਪਾਪਨਾਸ਼ਨੀ
ਇਥੇ ਪੰਜਤੀਹ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਸੰਗਮ ਹਨ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਪਞ੍ਚਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਤਮਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਰੇਵਾਸਾਗਰਸਗਮਃ
ਪੰਜਤੀਹਵਾਂ ਸੰਗਮ ਰੇਵਾ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਮਿਲਣ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਚਤੁਃਸ਼ਤਾਨਿ ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾਨਿ ਚ ਸਂਤਿ ਹਿ
ਇਥੇ ਚਾਰ ਸੌ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੀਰਥ ਹਨ।
ਸਂਤਿ ਚਾਨ੍ਯਾਨਿ ਰੇਵਾਯਾਸ੍ਤੀਰਯੁਗ੍ਮੇ ਪਦੇ ਪਦੇ
ਰੇਵਾ ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਕਿਨਾਰਿਆਂ 'ਤੇ ਹਰ ਕਦਮ 'ਤੇ ਹੋਰ ਤੀਰਥ ਵੀ ਹਨ।
ਨਰ੍ਮਦਾਚਰਿਤਂ ਯਤ੍ਰ ਵਾਯੁਨਾ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍
ਜਿੱਥੇ ਵਾਯੂ ਦੁਆਰਾ ਨਰਮਦਾ ਦੀ ਕਥਾ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰਾਵਣ੍ਯਾਂ ਯੋ ਦਦੇਦ੍ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਯ ਕੁਟੁਂਬਿਨੇ
ਜੋ ਕੋਈ ਸ਼ਰਾਵਣ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਘਰਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਂਦਾ ਹੈ—
ਯਃ ਸ਼੍ਰਾਵਯੇਦ੍ਵਾ ਸ਼ृਣੁਯਾਦ੍ਵਾਯਵੀਯਮਿਦਂ ਨਰਃ
ਜਾਂ ਜੋ ਕੋਈ ਵਾਯੂ ਦੀ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ—
ਯਸ਼੍ਚਾਨੁਕ੍ਰਮਣੀਮੇਤਾਂ ਸ਼ृਣੋਤਿ ਸ਼੍ਰਾਵਯੇਤ੍ਤਥਾ
ਅਤੇ ਜੋ ਕੋਈ ਇਹ ਕਥਾ ਦੀ ਲੜੀ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ—
ਸੋ ऽਪਿ ਸਰ੍ਵਪੁਰਾਣਸ੍ਯ ਫਲਂ ਸ਼੍ਰਵਣਜਂ ਲਭੇਤ੍
ਉਹ ਵੀ ਸਾਰੇ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦੇ ਸੁਣਨ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਂ ਨਾਮ ਪੁਰਾਣਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਂਮਿਤਮ੍
ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਨਾਮਕ ਪੁਰਾਣਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਲੋਂ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸੁਰਪਾਦਪਰੂਪੋ ऽਯਂ ਸ੍ਕਨ੍ਧੈਰ੍ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਭਿਰ੍ਯੁਤਃ
ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਰਗਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ ਸਕੰਧ ਹਨ।
ਤਤ੍ਰ ਤੁ ਪ੍ਰਥਮਸ੍ਕਨ੍ਧੇ ਸੂਤਰ੍षੀਣਾਂ ਸਮਾਗਮੇ
ਉਸਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਕੰਧ ਵਿੱਚ, ਸੂਤ ਰਿਸ਼ੀ ਆਦਿ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ—
ਪਰੀਕ੍ਸ਼ਿਤਮੁਪਾਖ੍ਯਾਨਮਿਤੀਦਂ ਸਮੁਦਾਹृਤਮ੍
ਇਥੇ ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਦੀ ਕਥਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਨਾਰਦਸਂਵਾਦੇ ਦੇਵਤਾਚਰਿਤਾਮृਤਮ੍
ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕਰਤਬਾਂ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈ।
ਦ੍ਵਿਤੀਯੋ ऽਯਂ ਸਮੁਦਿਤਃ ਸ੍ਕਨ੍ਧੋ ਵ੍ਯਾਸੇਨ ਧੀਮਤਾ
ਇਹ ਦੂਜਾ ਸਕੰਧ ਗਿਆਨੀ ਵਿਆਸ ਨੇ ਰਚਿਆ ਹੈ।
ਸृष੍ਟਿਪ੍ਰਕਰਣਂ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਬਹ੍ਮਣਃ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ
ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲਾ ਭਾਗ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸਤ੍ਯਾਸ਼੍ਚਰਿਤਮਾਦੌ ਤੁ ਧ੍ਰੁਵਸ੍ਯ ਚਰਿਤਂ ਤਤਃ
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਤਿਆਸ਼ਚਰ ਦਾ ਵਰਣਨ, ਫਿਰ ਧ੍ਰੁਵ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯੇष ਤੁਰ੍ਯੋ ਗਦਿਤੋ ਵਿਸਰ੍ਗੇ ਸ੍ਕਨ੍ਧ ਉਤ੍ਤਮਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੌਥਾ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸੰਬੰਧੀ ਅਧਿਆਇ ਵਰਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤਾਨਾਂ ਚ ਲੋਕਾਨਾਂ ਵਰ੍ਣਨਂ ਤਤਃ
ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅਜਾਮਿਲਸ੍ਯ ਚਰਿਤਂ ਦਕ੍ਸ਼ਸृष੍ਟਿਨਿਰੂਪਣਮ੍
ਅਜਾਮਿਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਦਕ੍ਸ਼ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
षष੍ਠੋ ऽਯਮੁਦਿਤਃ ਸ੍ਕਨ੍ਧੋਵ੍ਯਾਸੇਨ ਪਰਿਪੋषਣੇ
ਇਹ ਛੇਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਪੋਸ਼ਣ ਲਈ ਵਰਣਿਆ ਹੈ।
ਸਪ੍ਤਮੋ ਗਦਿਤੋ ਵਤ੍ਸ ਵਾਸਨਾਕਰ੍ਮਕੀਰ੍ਤਨੇ
ਸੱਤਵਾਂ, ਪਿਆਰੇ, ਕਰਮ ਤੇ ਵਾਸਨਾ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਮੁਦ੍ਰਮਥਨਂ ਚੈਵ ਬਲਿਵੈਭਵਬਨ੍ਧਨਮ੍
ਸਮੁੰਦਰ ਮਥਨ ਅਤੇ ਬਲੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਸੂਰ੍ਯਵਂਸ਼ਸਮਾਖ੍ਯਾਨਂ ਸੋਮਵਂਸ਼ਨਿਰੂਪਣਮ੍
ਸੂਰਜ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਕਥਾ ਅਤੇ ਚੰਦ੍ਰ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।