ਮਾਤ੍ਸ੍ਯਂ ਚ ਗਾਰੁਡਂ ਤਦ੍ਵਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਾਖ੍ਯਮਿਤਿ ਤ੍ਰਿषਟ੍
ਮਾਤਸ, ਗਾਰੁੜ ਅਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ—ਇਹ ਅੱਠਾਰਾਂ ਹਨ।
ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸਮਾਸੇਨ ਨਿਸ਼ਾਮਯ ਸਮਾਹਿਤਃ
ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।
ਵ੍ਯਾਸੇਨ ਵੇਦਵਿਦੁषਾ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ
ਇਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਸੁਣਾਏ ਸਨ।
ਨਾਨਾਖ੍ਯਾਨੇਤਿਹਾਸਾਢ੍ਯਂ ਦਸ਼ਸਾਹਸ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਇਹ ਦੱਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਨਾਂ ਚ ਤਥਾ ਦਕ੍ਸ਼ਾਦੀਨਾਂ ਮੁਨੀਸ਼੍ਵਰ
ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਜਿਵੇਂ ਦਕ੍ਸ਼ ਆਦਿਕ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਇੱਥੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਵਂਸ਼ਾਨੁਕੀਰ੍ਤਨਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਮਹਾਪਾਤਕਨਾਸ਼ਨਮ੍
ਇਹ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਣ ਨਾਲ ਪੂਣ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪਾਪ ਵੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰੀਮਤੋ ਰਾਮਚਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਚਤੁਰ੍ਵ੍ਯੂਹਾਵਤਾਰਿਣਃ
ਚਾਰ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵੀ ਇੱਥੇ ਵਰਣੀ ਗਈ ਹੈ।
ਕृष੍ਣਸ੍ਯ ਜਗਦੀਸ਼ਸ੍ਯ ਚਰਿਤਂ ਕਲ੍ਮषਾਪਹਮ੍
ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਕਥਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਵੀ ਇੱਥੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਵਰ੍ਣਨਂ ਯਤ੍ਰ ਪਾਤਾਲਸ੍ਵਰ੍ਗਾਣਾਂ ਚ ਪ੍ਰਦृਸ਼੍ਯਤੇ
ਇਸ ਵਿਚ ਪਾਤਾਲ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪਾਰ੍ਵਤ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਜਨ੍ਮ ਵਿਵਾਹਸ਼੍ਚ ਨਿਗਦ੍ਯਤੇ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਰਵਤੀ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਤੇ ਵਿਆਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪੂਰ੍ਵਭਾਗੋ ऽਯਮੁਦਿਤਃ ਪੁਰਾਣਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਨਾਰਦ
ਹੇ ਨਾਰਦ, ਇਹ ਇਸ ਪੁਰਾਣ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਵਰਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਵਿਸ੍ਤਰੇਣ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਤੀਰ੍ਥਯਾਤ੍ਰਾਵਿਧਾਨਤਃ
ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਵਰ੍ਣਨਂ ਯਮਲੋਕਸ੍ਯ ਪਿਤृਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਵਿਧਿਸ੍ਤਥਾ
ਯਮ ਲੋਕ ਦਾ ਵਰਣਨ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਕਰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਵੀ ਇੱਥੇ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।
ਵਿष੍ਣੁਧਰ੍ਮਯੁਗਾਖ੍ਯਾਨਂ ਪ੍ਰਲਯਸ੍ਯ ਚ ਵਰ੍ਣਨਮ੍
ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਧਰਮ ਯੁਗ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਲੈ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਸਮੁਦ੍ਦੇਸ਼ਃ ਪੁਰਾਣਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸ਼ਂਸਨਮ੍
ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਇਸ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਵੀ ਇੱਥੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਵਰ੍ਣਿਤਂ ਸਰ੍ਵਪਾਪਘ੍ਨਂ ਸਰ੍ਵਸੌਖ੍ਯਪ੍ਰਦਾਯਕਮ੍
ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਇੱਥੇ ਵਰਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਂਦਾ ਤੇ ਹਰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਲਿਖਿਤ੍ਵੇਤਤ੍ਪੁਰਾਣਂ ਯੋ ਵੈਸ਼ਾਖ੍ਯਾਂ ਹੇਮਸਂਯੁਤਮ੍
ਜੋ ਕੋਈ ਵਿਸਾਖ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ ਇਹ ਪੁਰਾਣ ਲਿਖਦਾ ਹੈ,
ਪੌਰਾਣਿਕਾਯ ਸਂਪੂਜ੍ਯ ਵਸ੍ਤ੍ਰਭੋਜ੍ਯਵਿਭੂषਣੈਃ
ਅਤੇ ਪੁਰਾਣ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕੱਪੜੇ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਅਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਭੇਟ ਕਰਦਾ ਹੈ,
ਯਃ ਪਠੇਚ੍ਛृਣੁਯਾਦ੍ਵਾਪਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਾਨੁਕ੍ਰਮਣੀਂ ਦ੍ਵਿਜ
ਜਾਂ, ਹੇ ਦੁਜਾ, ਜੋ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਪੜ੍ਹਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ,
ਸ਼ृਣੋਤਿ ਯਃ ਪੁਰਾਣਂ ਤੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਂ ਸਰ੍ਵਂ ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿਚ ਕਰਕੇ ਇਹ ਪੁਰਾਣ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਲਭਤੇ ਵਤ੍ਸ ਪੁਰਾਣਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਕੀਰ੍ਤਨਾਤ੍
ਪੁੱਤਰ, ਇਸ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਉਣ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਹਤ੍ਪੁਣ੍ਯਪ੍ਰਦਂ ਨॄਣਾਂ ਸ਼ृਣ੍ਵਤਾਂ ਪਠਤਾਂ ਮੁਦਾ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸੁਣਦੇ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪੁਰਾਣ ਵੱਡਾ ਪੂਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਤਥੇਦਂ ਪਞ੍ਚਭਿਃ ਖਣ੍ਡੈਰੁਦਿਤਂ ਪਾਪਨਾਸ਼ਨਮ੍
ਇਹ ਪੰਜ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਰਨਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਨਾਨਾਖ੍ਯਾਨੇਤਿਹਾਸਾਦ੍ਯੈਰ੍ਯਤ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਧਰ੍ਮਵਿਸ੍ਤਰਃ
ਇੱਥੇ ਧਰਮ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਿਆਖਿਆ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਦੰਤਕਥਾਵਾਂ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਯਜ੍ਞਵਿਧਾਨਂ ਚ ਵੇਦਪਾਠਾਦਿਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਬ੍ਰਹਮਯਜਨ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਵੀ ਵਰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੇਦ ਪਾਠ ਆਦਿ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ।
ਵਿਵਾਹਃ ਸ਼ੈਲਜਾਯਾਸ਼੍ਚਤਾਰਕਾਖ੍ਯਾਨਕਂ ਮਹਤ੍
ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਤਾਰਕਾ ਨਾਮਕ ਵੱਡੀ ਕਹਾਣੀ ਵੀ ਇੱਥੇ ਹੈ।
ਕਾਲਕੇਯਾਦਿਦੈਤ੍ਯਾਨਾਂ ਵਧੋ ਯਤ੍ਰ ਪृਥਕ੍ਪृਥਕ੍
ਕਾਲਕੇਯ ਤੇ ਹੋਰ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਧ ਦੀ ਕਥਾ ਇੱਥੇ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਹੈ।
ਤਤ੍ਸृष੍ਟਿਖਣ੍ਡਮੁਦ੍ਦਿष੍ਟਂ ਵ੍ਯਾਸੇਨ ਸੁਮਹਾਤ੍ਮਨਾ
ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸੰਬੰਧੀ ਭਾਗ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਿਅਾਸ ਨੇ ਉਪਦੇਸ਼ਿਆ ਹੈ।
ਸੁਵ੍ਰਤਸ੍ਯ ਕਥਾ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਵृਤ੍ਰਸ੍ਯ ਚ ਵਧਸ੍ਤਥਾ
ਫਿਰ ਸੁਵ੍ਰਤ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਦੇ ਵਧ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਸੁਕਲਾਖ੍ਯਾਨਕਂ ਚੈਵ ਧਰ੍ਮਾਖ੍ਯਾਨਂ ਤਤਃ ਪਰਮ੍
ਸੁਕਲਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਧਰਮ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।