ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜੋ ਸਰਵਉੱਚ ਹੈ, ਉਹ ਦੋਹਾਂ—ਅਲੱਗ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਅਲੱਗ—ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਉਸ ਦੇ ਉਸ ਰੂਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਓਹੀ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਪੁਰੁਸ਼ ਅਤੇ ਕਾਲ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਤੱਤ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਉੱਚਤਮ ਨਿਵਾਸ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਪਰਮ ਧਾਮ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਣੂ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਆਪਕ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸਾਰੀਆਂ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਮੂਲ, ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ, ਅਤੇ ਆਪ ਹੀ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਹੱਤ ਤੱਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਫਿਰ ਬੁੱਧਿ (ਅਕਲ), ਅਤੇ ਫਿਰ ਅਹੰਕਾਰ ਜਨਮਿਆ। ਫਿਰ ਸੁਕਸ਼ਮ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਬਣ ਸਕੇ। ਹਰ ਇਕ ਤੱਤ, ਆਪਣੀ ਵਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਗਲੇ ਤੱਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ—ਜਿਵੇਂ ਗਾਂ, ਪੰਛੀ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਆਦਿ—ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਫਿਰ, ਕਮਲ ਵਿੱਚੋਂ ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਨੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਜਾਤ ਬਣਾਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦਾਨਵਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਸਚਾਈ—ਇਹ ਦੋਹਾਂ ਉੱਤੇ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਇਸ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਮਹਾਤਲ ਲੋਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਹੇਠਾਂ ਰਸਾਤਲ ਲੋਕ ਹੈ। ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਇਕ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਢੁਕਵੇਂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕੀਤਾ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਲੋਕਾਲੋਕ over (ਪਹਾੜ) ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰ ਹਨ। ਉਥੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਾਹਰੀ ਦਰਿਆ ਅਤੇ ਅਮਰਾਂ ਵਰਗੇ ਮਨੁੱਖ ਵਸਦੇ ਹਨ। ਕ੍ਰੌਂਚ, ਸ਼ਾਕ, ਪੁਸ਼ਕਰ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਹਨ। ਉਥੇ ਲੂਣ, ਗੰਨੇ ਦਾ ਰਸ, ਮਦਿਰਾ, ਘਿਉ, ਦਹੀਂ, ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਆਦਿ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਲੋਕਾਲੋਕ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਤੋਂ ਦੁੱਗਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਖੰਡ ਨੂੰ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਸਭ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਧਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਫਲ ਜੀਵ ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਉਪਭੋਗ ਕਰਕੇ ਮੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜੋ ਵੱਡਾ ਪੁੰਨ ਹੈ, ਉਹ ਅਟੱਲ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਅਸੀਂ ਵੱਡੇ ਪੁੰਨ ਰਾਹੀਂ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੀਏ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਸਦਾ ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਰਹਿਤ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ। ਹੇ ਨਾਰਦ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਹੋਵੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਜਾਂ ਅਪਵਿੱਤਰ, ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਜਾਣ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਉੱਚਤਮ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਅਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਦਾ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਆਦਰਯੋਗ ਹੈ। ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਪੂਜਨਯੋਗ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਦਿਆ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਤੇ ਚਤੁਰਾਈ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂਆਂ ਵਲੋਂ ਵੀ ਆਦਰਯੋਗ ਹੈ। ਜੋ ਸਦਾ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਤਿਤਾਂ ਨੂੰ ਉਧਾਰਨ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਕੀ ਕਹੀਏ? ਜੋ ਸੰਸਾਰਿਕ ਵਸਤਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਆਦਰਯੋਗ ਹੈ, ਹੇ ਨਾਰਦ। ਜੋ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਲੱਗਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਦਾਨਵ ਦੋਹਾਂ ਵਲੋਂ ਪੂਜਨਯੋਗ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਤਸੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਆਦਰਯੋਗ ਹੈ। ਜੇ ਭਾਰਤ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਸੰਜੋਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਮੂਰਖ ਅਤੇ ਭਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਉਸ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਉਹ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਘੜੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਜ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪਿਆਲੇ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।