ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿ्णੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਕਰਵਾਏ। ਯੱਗ, ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੋਜਾਤੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੇ ਵੱਡੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਕਰਵਾਏ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਅਦਿਤੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਦੁਰਗਤੀ ਵੇਖ ਕੇ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਤੱਕ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਬੈਠੀ ਰਹੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਥੇ ਹੀ ਰਹੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਸਿਰਫ ਫਲਾਂ 'ਤੇ ਜੀਉਂਦੀ ਰਹੀ, ਫਿਰ ਪੱਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹੀ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਗੁਜਾਰਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਅਦਿਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦੇ ਸਰੂਪ 'ਤੇ ਲਗਾ ਲਿਆ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈ। ਜਦੋਂ ਦੈਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਇਹ ਅਟੁੱਟ ਤਪੱਸਿਆ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ, ਉਹ ਅਦਿਤੀ ਕੋਲ ਆਏ ਤੇ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ, "ਮਾਂ, ਤੂੰ ਇਹ ਤਪੱਸਿਆ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈਂ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਕਲਿਆਣ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈਂ?" ਉਹ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, "ਇਹ ਤਕਲੀਫ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਕੰਮ ਛੱਡ ਦੇ, ਜੋ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਧਰਮ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਆਰਾਮ ਕਰ, ਸਾਨੂੰ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਨਾ ਦੇ।" ਉਹ ਸਮਝਾਉਣ ਲੱਗੇ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਗਾਂ, ਰੁੱਖ ਜਾਂ ਹੋਰ ਜਾਨਵਰ ਹਨ, ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਗਰੀਬ ਹੋਵੇ, ਬੀਮਾਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਭੋਜਨ, ਪਾਣੀ, ਧਨ ਜਾਂ ਸੱਜਣਾਂ ਵਿਚ, ਜਿਥੇ-ਕਿਥੇ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਇਕ ਚੰਗੀ ਇਸਤਰੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਜੀਵਨ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, "ਜਿਵੇਂ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਘਰ, ਮਾਂ ਤੋਂ ਵਿਹੁੰਝੜਾ ਮਨੁੱਖ, ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਸੁੰਨੇ ਹਨ।" ਪਰ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਚਨਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਅਦਿਤੀ ਡਿੱਗੀ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹੀ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਆ ਗਿਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਅੱਗ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਉਹੀ ਅੱਗ, ਜਿਹੜੀ ਅਦਿਤੀ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਆਈ ਸੀ, ਉਹ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਸਾੜ ਗਈ। ਅਦਿਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿ्णੂ ਦੇ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚੱਕਰ ਨੇ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਸ ਵੱਡੇ ਚਮਤਕਾਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਭ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ—ਅਦਿਤੀ ਨੂੰ ਤਾਂ ਅੱਗ ਨੇ ਛੂਹਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪਲ ਵਿੱਚ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਜੋ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਲੋਕ ਹਨ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਲੋਕ ਹਰੀ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੌਣ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜਿੱਥੇ-ਕਿਥੇ ਵੀ ਉਹ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਹੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਨਾ ਰਾਜੇ, ਨਾ ਚੋਰ, ਨਾ ਰੋਗ—ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਜਾਦੂਗਰਨਾਂ ਤੇ ਦੈਤ ਵੀ ਅਚਲ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਭਗਤ ਨੂੰ ਤੰਗ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਹੀ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਵਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਹੀ ਸਾਰੀਆਂ ਮੰਗਲਮਈ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਨ, ਉਹੀ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਉਹੀ ਤਪੋਵਨ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਭਜਨਾਂ ਨਾਲ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਹੋਮ ਨਾਲ, ਫਿਰ ਧਿਆਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀ ਕਰੀਏ! ਵਿ्णੂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨੇ ਅਦਿਤੀ ਨੂੰ ਨਾ ਸਾੜਿਆ, ਨਾ ਨਾਸ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਅਦਿਤੀ ਕੋਲ ਸ਼ੰਖ, ਚੱਕਰ ਤੇ ਗਦਾ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿ्णੂ ਜੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਏ। ਆਪਣੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੱਥ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਛੂੰਹ ਕੇ, ਕਸ਼ਯਪ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਅਦਿਤੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ, "ਤੂੰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਥੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈਂ, ਤੈਨੂੰ ਵਧਾਈ ਹੋਵੇ, ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਡਰ ਨਾ ਕਰ, ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਮੰਗਲ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ।" ਅਦਿਤੀ ਨੇ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਵਡਿਆਈ ਕਰਨ ਲੱਗੀ, "ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਤ੍ਵ ਆਦਿਕ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜਗਤ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਇਕ ਹੀ ਸਰੂਪ ਹੋ, ਨਿਰਗੁਣ ਹੋ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਤੁਹਾਡੀ ਮੂਲਤਾ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ।