ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਭਗਤ ਗਾਣਪਤਯ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ, ਦੂਧ ਦੀ ਵਰਤ ਰੱਖ ਕੇ, ਇੱਕ ਲੱਖ ਜਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੰਤਰ ਨੂੰ ਵਾਕ ਦੀ ਬੀਜ ਅੱਖਰ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਲਗਾਤਾਰ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਭਿਆਸ ਦੌਰਾਨ, ਗੁੰਚੀ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਦੇ ਅੱਧੀ ਉਂਗਲ ਲੰਬੇ ਟੁਕੜੇ ਹਵਨ ਵਿੱਚ ਅਰਪਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਸ਼ਨਿੱਚਰਵਾਰ ਦੇ ਦਿਨ, ਸ਼ੁੱਧ ਰੀਤੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਪੀਪਲ ਦੇ ਦਰਖ਼ਤ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ, ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਪੱਚੀ ਵਾਰੀ ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਵੇਰੇ ਪਾਣੀ ਪੀਣਾ ਹੈ। ਆਗਲੇ ਪੱਧਰ ਤੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਕ ਘੜਾ ਸਥਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਪਾਣੀ ਭਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਚੰਦ੍ਰਗ੍ਰਹਣ ਜਾਂ ਸੂਰਜਗ੍ਰਹਣ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਉਪਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰੀ ਮੰਤਰ ਜਾਪ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਬੁੱਧੀ, ਕਾਵਿ-ਕਲਾ ਅਤੇ ਵਾਕ-ਪਟੂਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਨਾਰਾਇਣ ਮੰਤਰ ਸਾਰੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ‘ਨਾਰਾਇਣ’ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ‘ਵਿਦਮਹੇ’ ਸ਼ਬਦ ਉਚਾਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਨੁ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੱਖਰ ‘ਪ੍ਰਚੋਵਰਨਾਨ’ ਹਨ, ਸਾਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦੇਵੇ—ਇਹ ਕਾਮਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ‘ਤਾਰਾ’ ਅੱਖਰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ, ਭਗਵਾਨ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ‘ਤਾਰਾ’ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਦੋਹਾਂ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਲਈ ਵੱਖਰਾ ਹੈ—ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਲਈ ਇਹ ‘ਵਿਤਾਰਾ’ ਹੈ, ਪਰ ਸੱਚਾ ‘ਤਾਰਾ’ ਕੇਵਲ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਹੈ। ਇਸ ਮੰਤਰ ਦੀ ਦੇਵੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਹਨ, ਬੀਜ ਮੰਤਰ ਹੈ, ਸ਼ਕਤੀ ਧ੍ਰੁਵ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਿਰਦਾ ਇਸ ਦਾ ਆਸਨ ਹੈ। ਮਸਤਕ, ਮੱਥਾ, ਅੱਖਾਂ, ਮੂੰਹ, ਗਲਾ, ਬਾਂਹਾਂ ਅਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਹਿਰਦੇ ਉੱਤੇ, ਮੰਤਰ ਦੇ ਅੱਖਰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨੇ ਹਨ—ਇਸੇ ਨੂੰ ‘ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਿਆਸ’ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਿਰ ਤੱਕ, ਜਦੋਂ ਅੱਖਰ ਲਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ‘ਲਯ ਨਿਆਸ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੀਜ, ਸਾਸ, ਮਨ, ਹਿਰਦੇ ਦਾ ਕਮਲ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦਾ ਚਕ੍ਰ—ਇਹ ਸਭ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਸੰਕਰਸ਼ਣ, ਪ੍ਰਦੁਮਨ ਅਤੇ ਅਨਿਰੁੱਧ ਦੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨੀ ਹੈ। ਮੂਲ ਅੱਖਰ ਤੋਂ ਹਿਰਦੇ, ਫਿਰ ਪਰਮ, ਅਤੇ ਆਖਰ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿਰਦੇ ਤੱਕ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਅਭਿਆਸ ਆਤਮਾ ਲਈ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਵੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਜਿਹੜਾ ਧਿਆਨ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਮਨ ਲਈ ਲੱਖ ਜਾਪ ਕਰਨੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਆਸਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਜ਼ਿਕਰ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਮੂਲ ਤੋਂ ਆਕਾਰ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਫਿਰ ਵਾਸੁਦੇਵ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਤੀਸਰੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੰਜ ਘੇਰੇ ਬਣਾਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਅਖੰਡ ਰੂਪ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਚਾਰ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਵਿਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ, ਜੋ ਪੁਰੁਸ਼ੋत्तਮ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਸ਼੍ਰੀਕਰ, ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਅਤੇ ਚੌਥਾ ਰੂਪ। ਮੰਤਰ, ਜੋ ਅੱਗ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਅ ਹੈ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਰੰਗ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਵਚ ਤੇ ਅਸਤਰ ਲਈ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਪੁਰੁਸ਼ੋত্তਮ ਨਾਮ, ਬੀਜ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਸਮੇਤ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅੰਗ ਨਿਆਸ ਕਰਕੇ, ਪੁਰੁਸ਼ੋत्तਮ ਦਾ ਢੰਗ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀ ਪੁਰੁਸ਼ੋत्तਮ, ਜੋ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਕਮਲ ਫੜੇ ਹੋਏ ਹਨ ਤੇ ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਮਰਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮੋਤੀ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸ਼ਾਂਤ ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਉਜਲੇ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਚਮਕਦਾਰ ਚੌਕੀ ਉੱਤੇ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਨੌ ਲੱਖ ਵਾਰੀ ਮੰਤਰ ਜਾਪ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਦਸਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਹਵਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਵੱਡੀ ਲਾਭ-ਸਮਪੰਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਖਿਰ ਵਿੱਚ, ‘ਉੱਤਿਸ਼ਠ’ ਉਚਾਰਨ ਕਰਨਾ, ਜੋ ਸ਼੍ਰੀ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਜਰੂਰੀ ਹੈ। ਹਰੀ, ਜੋ ਸ਼੍ਰੀਕਾਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਾ ਹਨ। ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਜੋ ਮੁਕੁਟ ਹੈ, ਉਹ ਦਵੈਤ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਵਚ ਦੁੱਖ ਤੇ ਵਿਘਨਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਿਰ, ਅੱਖਾਂ, ਗਲਾ, ਹਿਰਦੇ ਅਤੇ ਨਾਭੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ ਨਿਆਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਆਖਰ ਵਿੱਚ, ਪੁਰੁਸ਼ ਸੂਕਤ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਨਿਆਸ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਾਰਾਇਣ ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਭਗਤ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਕਾਮਯਾਬ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।