ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੂਹਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਾਫ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਹੇ ਦਿਵ੍ਯ ਜਲ, ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਜਲ ਮੱਥੇ, ਕੰਨਾਂ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਉਥੋਂ ਦੀ ਮੈਲ ਹਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲਾਂ ਨੂੰ ਨਮਨ ਹੈ। ਇਹ ਜਲ ਸੰਤੋਖ, ਧੀਰਜ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਵਰਗੇ ਗੁਣ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਇਹ ਜਲ ਪੀਵੇ, ਤਾਂ ਸਾਹ ਰੋਕ ਕੇ ਨਹੀਂ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ—ਇਹ ਨਿਯਮ ਹੈ। ਫਿਰ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਨਪਸੰਦ ਦੇਵਤਾ ਸਿਮਰਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਜਪ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ, ਸੂਰਜ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ, ਸਾਫ ਕੱਪੜੇ ਪਾ ਕੇ, ਵਿਦਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਸਾਂਝਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਬੰਧਤ ਕਰਮ ਕਰੇ। ਜਾਂ, ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਰਾਖ ਜਾਂ ਧੂੜ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਚਮਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਪਹਿਲਾਂ ਕੇਸ਼ਵ, ਨਾਰਾਇਣ ਅਤੇ ਮਾਧਵ ਨਾਮ ਲੈ ਕੇ ਹੋਠਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਮਧੁਸੂਦਨ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਹੋਠਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਅਤੇ ਪਦਮਨਾਭ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵਾਸੁਦੇਵ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਨੱਕ ਨੂੰ ਛੂਹਣਾ ਹੈ। ਅਧੋਕਸ਼ਜ ਅਤੇ ਨਰਸਿੰਹ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹਣਾ ਹੈ। ਹਰੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਇਹ ਵੈਸ਼ਣਵ ਆਚਮਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੂੰਹ, ਨੱਕ, ਤर्जਨੀ, ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਕੰਨਾਂ ਉੱਤੇ, ਆਤਮ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ, ‘ਸ੍ਵਾਹਾ’ ਨਾਲ ਖਤਮ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੈਵ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਤਮ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ, ‘ਸ੍ਵਾਹਾ’ ਜਾਂ ‘ਵਸਾਨਾ’ ਵਰਗੇ ਅੰਤ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ, ਸ਼ੈਵ ਆਚਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ, ਜੋ ਲਾਭਦਾਇਕ ਆਚਮਨ ਹੈ, ਉਹ ਬੋਲ, ਲਾਜ਼ ਅਤੇ ਲਾਭ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਨੰਦਕਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਦਿਲ ਉੱਤੇ, ਅਤੇ ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਚੱਕਰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਦੋਹਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਉੱਤੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕੰਨਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ, ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ, ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ, ਨਾਭੀ ਤੇ ਪਿੱਠ ਦੇ ਉਭਾਰ ਉੱਤੇ ਵੀ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਦੀ ਰਾਖ ਲੈ ਕੇ, ‘ਤ੍ਰਯੰਬਕ’ ਨਾਮ ਲੈ ਕੇ, ਅਤੇ ਫਿਰ ‘ਤਤਪੁਰੁਸ਼’, ‘ਅਘੋਰ’, ‘ਸਦ੍ਯੋਜਾਤ’ ਆਦਿ ਨਾਮ ਲੈ ਕੇ, ਸ਼ੈਵ ਜਾਂ ਸ਼ਾਕਤ ਨੂੰ ਤਿਕੋਣ ਚਿੰਨ੍ਹ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਔਰਤ ਲਈ ਜਿਵੇਂ ਢੰਗ ਹੋਵੇ। ਆਚਮਨ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਮੰਤ੍ਰ ਜਾਪੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਉਹ ਜਲ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਸੱਤ ਵਾਰੀ ਛਿੜਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ, ਸੱਜਾ ਹੱਥ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਜੜ੍ਹ ਤੋਂ ਬੂੰਦਾਂ ਡਿੱਗਣ, ਸੱਚਾਈ ਦੇ ਮੂਦਰੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਅੱਖ ਦੀ ਨੱਕ ਉੱਤੇ ਲਿਆਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਅੰਦਰਲੀ ਮੈਲ ਧੋ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਉਸ ਪਾਣੀ ਨਾਲ, ਹਥਿਆਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸਨੂੰ ਵੱਜਣ ਵਾਲੇ ਪੱਥਰ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਹੱਥ ਧੋ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤਾ, ਮੰਤ੍ਰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਮੂੰਹ ਧੋਵੇ। ਭੋਗ ਪਾਣੀ ਪਾ ਕੇ, ਮੂਲ ਤੋਂ ਅੰਤ ਤੱਕ ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ, ਭੋਗ ਚੜ੍ਹਾਏ। ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੋਗ ਦੇ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਦੇਵਤੇ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ। ਜਾਂ, ਅਟਠਾਈ ਵਾਰੀ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਗੁਪਤ ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦੇ। ਫਿਰ, ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ, ਜੋ ਕਾਲੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮ੍ਰਿਗ ਚਮੜਾ ਪਾਈ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਕੱਪੜੇ ਉੱਤੇ ਤਾਰੇ ਬਣੇ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਵੀ ਧਿਆਨ ਕਰੇ ਜੋ ਚਿੱਟੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾਈ ਹੋਈ, ਬੈਲ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਪੀਲੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਕੱਪੜੇ ਪਾਈ ਹੋਈ, ਉਸ ਦਾ ਵੀ ਧਿਆਨ ਕਰੇ। ਫਿਰ, ਗਦਾ ਅਤੇ ਕਮਲ ਫੜੀ ਹੋਈ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀ ਹੋਈ ਦੇਵੀ ਦਾ ਵੀ ਧਿਆਨ ਕਰੇ। ਜਦੋਂ ਆਪਣਾ ਮਨਪਸੰਦ ਦੇਵਤਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਦ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਤੋਖ ਭੇਟ ਕਰੇ। ਵੈਨਤੇਯ (ਗਰੁੜ) ਨੂੰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਆਖ ਕੇ: “ਮੈਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।” ਵੈਸ਼ਣਵ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਕਸੇਨਾ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲੇਯਾ ਨੂੰ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਭਗਵਾਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਸੰਮਰਪਣ ਨਾਲ, ਸੰਧਿਆ ਆਦਿ ਕਰਮ ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।