ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ, ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਵਿਧੀ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਾਮ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਖਰ ਤੋਂ ਕਰਕੇ, ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਅੱਖਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਬੰਧਤ ਅੱਖਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰਮਾਲਾ ਘੁੰਮਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ‘ਸਾਧਿਆ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੋ ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ‘ਸਿੱਧ’ ਜਾਂ ‘ਅਸਿੱਧ’ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੀਜੇ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ‘ਸੁਸਿੱਧ’ ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਨੂੰ ‘ਸਿੱਧਾਰੀ’ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਚੌਥੇ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਮ ਦਾ ਅੱਖਰ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਸਾਧਿਆ-ਸਿੱਧ’, ‘ਸਾਧਿਆ-ਸਾਧਿਆ’, ‘ਸੁਸਿੱਧ’ ਅਤੇ ‘ਰਿਪੁ’ ਦੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੇ ਹੋਏ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆਂ ਵਲ ਅੱਗੇ ਵਧਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਚੌਥੇ ਅਤੇ ਚਾਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਗਿਣਤੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ‘ਰਿੱਧ-ਸਿੱਧ’ ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਦੁੱਗਣੇ ਵਿੱਚ ‘ਸਿੱਧੀ-ਸਾਧਿਆ’ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਹੋ ਸਕਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਮ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੇ ਉਹ ਅੱਧ-ਅਧੂਰਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਦੋਹਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੂਰਨ ਸਿੱਧ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨਾਲ, ਜਿਹੜਾ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਪ ਕਰਕੇ ਅੱਧ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਕਿਸੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਿੱਧੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਹੋਰ ਸਿੱਧੀ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਖੋਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇੰਝ ਦੇ ਉਪਾਅ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਤੇ ਥਾਂ ਤੇ ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾ ਕੇ, ਗੁਰੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਕਪੜੇ, ਗਹਿਣੇ, ਗਾਂਵਾਂ, ਸੋਨੇ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੋਵੇਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਯਜਨਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦਿਵਯ ਵਿਘਨਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਦੂਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਨਿਰਧਾਰਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸ਼ੁਭ ਭੂਮੀ ਉੱਤੇ, ਸਾਰੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਚੂਰਨ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਾ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਘੜਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸਤਰ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਖਰਮਾਲਾ ਦੇ ਉਲਟ ਬੀਜ-ਅੱਖਰਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਉਚਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਅੱਗ ਦੀ ਦਸ ਸ਼ਕਤੀਆਂ—ਧੂੰਆਂ, ਲਪਟ, ਪ੍ਰਜਵਲਿਤ, ਚਮਕਦਾਰ ਆਦਿ—ਵਰਨਨ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਦਸ ਵਿਧਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਵਰਨਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਸੁਸ਼ੁਮਨਾ (ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲੀ), ਵਿਸ਼ਵਾ (ਜਗਾਉਣ ਵਾਲੀ), ਆਧਾਰ, ਧੈਰਜ, ਪੂਸ਼ਾ (ਤ੍ਰਿਪਤੀ), ਪੋਸ਼ਣ, ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ, ਸਥਿਰਤਾ ਆਦਿ। ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨਤਾ, ਅਪੂਰਨਤਾ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹਨ। ਨੌਂ ਰਤਨਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖ ਕੇ, ਪੰਜ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੋਤੀ, ਮਾਣਕ, ਲਹਸੁਨੀਆ, ਗੋਮੇਦ, ਹੀਰਾ, ਮੂੰਗਾ—ਇਹ ਰਤਨ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਉਥੇ ਆਮੰਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਬੇਠਾ ਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਪਾਤ੍ਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਛਿੜਕਾਅ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਿਆਸ ਦੀ ਜਾਲੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ, ਪੱਤੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਨੂੰ, ਮੂਲ ਮੰਤ੍ਰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਅਭਿਸੇਕ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਅਕਤੀ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠਦਾ ਹੈ। ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੋ ਮੰਤ੍ਰ ਦੇਣਾ ਹੈ, ਉਹ 108 ਵਾਰੀ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੰਦਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਗੁਰੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: “ਤੈਨੂੰ ਸਦਾ ਯਸ਼, ਧਨ, ਤੇਜ, ਪੁੱਤਰ, ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਬਲ ਅਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਮਿਲੇ।” ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਦੱਖਣਾ ਦੇਵੇ, ਧਨ ਦੀ ਕੰਜੂਸੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ। ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ, ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾ ਰੱਖੇ। ਆਖਿਰ ਵਿੱਚ, ਅਗਨਿ, ਨਿਰ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਵਾਗੀਸ਼ਾ ਦੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਤ੍ਰ-ਦਾਨ ਅਤੇ ਦীক্ষਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਪਗ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧਤਾ, ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਆਦਰ ਬਣੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।