ਇਕ ਵਾਰ, ਮਹਾਨ ਗੁਪਤ ਗਿਆਨ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਿਆਂ, ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਮਨਤਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਕ ਅੱਖਰ ਵਾਲਾ ਮਨਤਰ, ਜਿਸਨੂੰ 'ਕੂਟ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਟੁੱਟ ਅਤੇ ਅਭੇਦ ਹੈ। ਛੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮਨਤਰ, ਜਾਂ ਜਿਸ ਵਿਚ ਬੀਜ ਨਹੀਂ, ਜਾਂ ਸੱਤ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਅਤੇ ਅੱਧ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮਨਤਰ ਵੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਮਨਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਤੇ ਅੱਧ ਬੀਜ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀਹ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਮਨਤਰ ਦੇ ਅੱਖਰ ਦੰਤਲ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਭਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਐਸਾ ਮਨਤਰ ਭੁੱਖਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਨਤਰ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਮਨਤਰ ਵਿੱਚ ਤੇਈ ਅੱਖਰ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਹੰਕਾਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨੱਤੀ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮਨਤਰ ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧੂਰਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਮਨਤਰ ਬਹੁਤ ਨਿਰਦਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿੰਦਤ ਹੈ। ਇਹ ਮਨਤਰ ਲੱਜਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਰਮ ਲਈ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਪੈਂਸਠ ਅੱਖਰਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਨੌਂ ਅੱਖਰਾਂ ਤੱਕ ਦੇ ਆਨੰਦ ਵਾਲੇ ਮਨਤਰ, ਤੇਰਾਂ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੇ ਮਨਤਰ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਸੋ, ਸਵਾ ਸੋ ਜਾਂ ਦੋ ਸੋ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੇ ਮਨਤਰ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅੱਖਰ ਗਿਣਤੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੈ ਪਰ ਪ੍ਰੇਮ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਮਨਤਰ ਬਹੁਤ ਵਧੇਰੇ ਲੰਬੇ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਲਸੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਮਨਤਰ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਭਜਨ-ਸਰੂਪ ਹੋਣ, ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮਨਤਰਾਂ ਦੇ ਗੁਣ ਤੇ ਦੋਸ਼ ਨ ਜਾਣ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੈਂ ਹੁਣ ਦੱਸਾਂਗਾ ਕਿ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਜਾਂ ਦੋਸ਼ੀ ਮਨਤਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਠੀਕ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਨਤਰ ਤੋਂ, ਜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਸਾਰੇ ਸਿੱਧੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਯੋਨੀ-ਮੁਦਰਾ ਅਤੇ ਬੰਧ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਆਸਨ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਗੁਪਤ ਰਾਜ਼ ਦੱਸਾਂਗਾ।" ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ, ਸੰਪੰਨਤਾ ਅਤੇ ਸੰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਮਨਤਰ, ਤੰਤਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਦਇਆ-ਕ੍ਰੋਧ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਸਕਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਯੋਗ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ। ਜੋ ਸੱਚ ਨੂੰ ਖੋਜਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਨਿਮਰ, ਅਤੇ ਸਾਫ-ਸੁਥਰਾ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਿਯਮਤ ਸਾਧਨਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹੇ, ਉਹ ਅਸਲ ਗੁਰੂ ਹੈ। ਜਿਸ ਕੋਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਆਦਿਕ ਗੁਣ, ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਅਟੁੱਟ ਮਨ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਰਤਾਵ ਅਤੇ ਵਰਤਨ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ, ਧੰਨਵਾਦੀ ਅਤੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਡਰਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਐਸਾ ਹੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਕਰਮ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸਦਿਆਂ, ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਪੰਜ ਧਾਗੇ ਪਸਾਰੇ ਜਾਣ: ਪੂਰਬ, ਪੱਛਮ, ਦੱਖਣ, ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ। ਪਹਿਲੇ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾ, ਦੂਜੇ ਵਿਚ ਦੂਜਾ ਧਾਗਾ ਰੱਖੋ। ਹਰ ਅੱਗ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵਾਂ ਅੱਖਰ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖੋ। ਨਾਮ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਖਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮਨਤਰ ਦੇ ਅੱਖਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਅੱਖਰ ਤੱਕ, ਇਹ ਸਭ ਰੱਖਣੀ ਵਿਧੀ ਹੈ। ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਕੇ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ 'ਸਾਧਿਆ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੋ ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ 'ਸਿੱਧ' ਅਤੇ 'ਅਸਿੱਧ' ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤੀਜੇ ਵਿੱਚ 'ਸੁਸਿੱਧ', ਚੌਥੇ ਵਿੱਚ 'ਸਿੱਧਾਰੀ'। ਜੇ ਚੌਥੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਮ ਦਾ ਅੱਖਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ 'ਸਾਧਿਆ-ਸਿੱਧ', 'ਸਾਧਿਆ-ਸਾਧਿਆ', 'ਸੁਸਿੱਧ' ਅਤੇ 'ਰਿਪੁ' ਆਦਿ ਨਾਮ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਤਰੀਕੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅੱਗੇ ਵਧਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਚੌਥੇ ਅਤੇ ਚਾਰਾਂ ਦੇ ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਿਆਨੀ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਗਿਣਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। 'ਰਿੱਧ-ਸਿੱਧ' ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਦੁੱਗਣੇ ਤੋਂ 'ਸਿੱਧਿ-ਸਾਧਿਆ' ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕੰਮ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪੂਰਾ ਹੋ ਸਕਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਆਮ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੱਧੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੇ ਕੰਮ ਅਧੂਰਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਸਮਾਂ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਮਨਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਗੁਪਤ ਤੱਤ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਸੁਣਾਏ।