ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਮਨਤਰਾਂ ਬਾਰੇ ਗਹਿਰੀ ਸਮਝ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇ ਕੋਈ ਮਨਤਰ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਅਧੂਰਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਨਤਰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਐਸਾ ਮਨਤਰ ਉਲਝਣਾਂ ਵਾਲੇ ਨਤੀਜੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮਨਤਰ ਜਾਂ ਵਿਦਿਆ ਕਦੇ ਕਦੇ ਸਤਾਰਾਂ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਮਨਤਰ ਵਿਚਕਾਰ ਕਿਤੇ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਨਤਰ ਮੰਦ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਨਤਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ, ਵਿਚਕਾਰ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਟੁੱਟਣਾਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ ਮਨਤਰ ਵੀਹ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੱਤ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮਨਤਰ ‘ਬਾਲ-ਮਨਤਰ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਅੱਠ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮਨਤਰ ਨੌਜਵਾਨਤਾ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਮਨਤਰ ਤੀਹ, ਚੌਂਸਠ ਜਾਂ ਸੌ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੇ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਨੌਂ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੇ ਮਨਤਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਤ’ ਅੱਖਰ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੀਹ ਗੁਣਾ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਮਨਤਰਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ‘ਮੁਕੁਟ’, ‘ਕਵਚ’, ‘ਨੇਤਰ’ ਅਤੇ ‘ਟੁੱਟ’ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਮਨਤਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਅੰਤ ਅਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿੱਚ ‘ਫਟ’ ਅੱਖਰ ਛੇ ਵਾਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਅੱਖਰ ਵਾਲਾ ਮਨਤਰ, ਜਿਸਨੂੰ 'ਕੂਟ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਟੁੱਟ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਛੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮਨਤਰ, ਜਾਂ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਬੀਜ ਨਹੀਂ, ਜਾਂ ਸੱਤ ਅੱਖਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਤੇ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ, ਇਹ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਤੇ ਅੱਧਾ ਬੀਜ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਬੀਜ ਵਾਲਾ ਮਨਤਰ ਵੀਹ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਨਤਰਾਂ ਦੇ ਅੱਖਰ ਦੰਤਵ ਹਨ, ਉਹ ਮਨਤਰ ਭੁਲਾਵੇ ਵਾਲੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਐਸਾ ਮਨਤਰ ਭੁੱਖਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਨਤਰ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਤੇਇਹ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮਨਤਰ ਅਹੰਕਾਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨਤੀ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮਨਤਰ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧੂਰਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਐਸਾ ਮਨਤਰ ਬਹੁਤ ਨਿਰਦਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿੰਦਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਮਨਤਰ ਲੱਜਿਤ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਸਮ ਲਈ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ। ਪੈਂਸਠ ਅੱਖਰਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਨੌਂ ਅੱਖਰਾਂ ਤੱਕ, ਜੋ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੀ ਗਿਣਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤੈਰਾਂ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੇ ਮਨਤਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੇ ਮਨਤਰ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਮਨਤਰ ਸੌ, ਸੌ ਪੰਜਾਹ ਜਾਂ ਦੋ ਸੌ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੇ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਨਤਰਾਂ ਦੀ ਅੱਖਰ-ਗਿਣਤੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਪਿਆਰ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਯੋਗ ਵਿੱਚ ਲੰਬਾਈ ਬਹੁਤ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਢਿੱਲੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਮਨਤਰ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਤੁਤੀ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮਨਤਰਾਂ ਦੇ ਗੁਣ ਜਾਂ ਦੋਸ਼ ਨਾ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਰਿਸ਼ੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਜਾਂ ਦੋਸ਼ੀ ਮਨਤਰਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਦਾ ਢੰਗ ਵੀ ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਹਰੇਕ ਮਨਤਰ, ਜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜਾਪਿਆ ਜਾਵੇ, ਸਾਰੇ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਯੋਨੀ-ਮੁਦਰਾ ਅਤੇ ਬੰਧ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਆਸਨ ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਮੈਂ ਅੱਗੇ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਗੁਪਤ ਵਿਧੀ ਦੱਸਾਂਗਾ।" ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਗੁਰੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਭਗਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਧਨ-ਸੰਪੱਤੀ ਅਤੇ ਸੰਸਕਾਰ ਹੋਣ, ਜੋ ਮਨਤਰ, ਤੰਤਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਦੰਡ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਪਾ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਸੱਚ ਨੂੰ ਪਛਾਣਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਨਿਮਰ ਅਤੇ ਸੁਚੱਜਾ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਸਦਾ ਨਿਯਮਤ ਸਾਧਨਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹੇ—ਉਹ ਅਸਲ ਅਧਿਆਪਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਮਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਨੇਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ, ਆਭਾਰੀ ਅਤੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਡਰਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਐਸਾ ਹੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਪਹੁੰਚਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵਿਧੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ: ਪੰਜ ਧਾਗੇ ਲਟਾਓ—ਪੂਰਬ, ਪੱਛਮ, ਦੱਖਣ, ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਪਹਿਲਾ ਧਾਗਾ ਪਹਿਲੀ ਥਾਂ ਤੇ ਰੱਖੋ, ਦੂਜਾ ਧਾਗਾ ਦੂਜੀ ਥਾਂ ਤੇ। ਹਰ ਅੱਗ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੇਂ ਅੱਖਰ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਰੱਖੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਨਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖੂਬੀਆਂ, ਦੋਸ਼, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਗੁਪਤ ਵਿਧੀ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝਾਈ।