ਸੁਣੋ, ਹੇ ਨਾਰਦ ਜੀ! ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੰਤ੍ਰ ਤੋਂ ਮੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੰਤ੍ਰ ਆਪਣੇ ਉਪਾਸਕ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਹੀ ਸਿੱਧੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਮੰਤ੍ਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ "ਬਹਿਰਾ" ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਤੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਕ ਹੋਰ ਮੰਤ੍ਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ "ਅੱਖ" ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਉਹ ਤਾਂ ਵੱਡੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕਰਨ ਤੇ ਵੀ ਸਿੱਧੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ—ਕਦੇ "ਹੰਸ", "ਇੰਦੁ", "ਸ", "ਫ", ਜਾਂ "ਕਵਚ" ਨਾਲ। ਕੁਝ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਵਿਚ "ਲਾ" ਤੇ "ਕ" ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਤੇ ਉਹ ਮੱਧ ਵਿਚ ਜਾਂ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਮਨੁ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਅੱਗ ਅਤੇ ਹਵਾ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮੰਤ੍ਰ ਦੋ, ਤਿੰਨ, ਛੇ ਜਾਂ ਅੱਠ ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਸੂ ਵਰਗਾ ਵਿਛੋੜਾ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। "ਹ" ਅੱਖਰ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੰਤ੍ਰ ਡਰਾਉਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਮੰਤ੍ਰ ਅਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਸਿੱਧੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਮੰਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਵਿਛੋੜਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਲੁਕ ਕੇ ਜਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਮੰਤ੍ਰ ਟੁੱਟਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਦੁਖੀ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਵਿਦਿਆ ਜਾਂ ਮੰਤ੍ਰ ਸਤਾਰਾਂ (17) ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਮੱਧ ਵਿਚ ਵਿਛੋੜਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮੰਦ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ, ਮੱਧ ਤੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਚਾਰ ਵਿਛੋੜੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਵੀ, ਵਿਅਕਤੀਕ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਵੀ, ਵੀਹ (20) ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਸੱਤ (7) ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ "ਬੱਚਾ-ਮੰਤ੍ਰ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਅੱਠ (8) ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ "ਜਵਾਨੀ" ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੀਹ (30), ਚੌਂਸਠ (64), ਜਾਂ ਸੌ (100) ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰ ਵੀ ਹਨ। ਨੌਂ (9) ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ, ਜਦੋਂ "ਤ" ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੀਹ ਗੁਣਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਕ੍ਰੈਸਟ, ਕਵਚ, ਅੱਖ ਤੇ ਵਿਛੋੜਾ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। "ਫਟ" ਅੱਖਰ ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ, ਮੱਧ ਤੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਛੇ ਵਾਰੀ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਅੱਖਰ ਦਾ "ਕੂਟ" ਮੰਤ੍ਰ ਅਟੂਟ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਛੇ (6) ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਬਿਨਾ ਬੀਜ ਵਾਲਾ, ਜਾਂ ਸੱਤ ਤੇ ਅੱਧ (7.5) ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਤੇ ਅੱਧ ਬੀਜ, ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਬੀਜ ਵਾਲਾ ਵੀਹ (20) ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਅੱਖਰ ਦੰਤਵ ਹਨ, ਉਹ ਭੁੱਲਣ ਵਾਲੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਮੰਤ੍ਰ "ਭੁੱਖੇ" ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਮੰਤ੍ਰ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਤੇਵੀਂ (23) ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ "ਅਹੰਕਾਰੀ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨਤੀ (29) ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ ਅਪੂਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਮੰਤ੍ਰ ਬਹੁਤ ਨਿਰਦਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਰਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿੰਦਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ "ਸ਼ਰਮੀਲਾ" ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਰਮ ਲਈ ਢੁੱਕਵਾਂ ਨਹੀਂ। ਪੈਂਸਠ (65) ਤੋਂ ਨੌਂ (9) ਤੱਕ ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰ, ਤੇ ਤੀਹ (13) ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਜਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰ ਵੀ ਹਨ। ਸੌ (100), ਸਵਾ ਸੌ (150), ਜਾਂ ਦੋ ਸੌ (200) ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋਵੇ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਣ, ਉਹ ਇੰਝ ਹੀ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਮੰਤ੍ਰ ਬਹੁਤ ਲੰਮੇ ਜਾਪੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੁਸਤ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਉਪਰ, ਜਿਹੜੇ ਮੰਤ੍ਰ ਭਜਨ ਜਾਂ ਸਤੋਤ੍ਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਇੰਝ ਹੀ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ ਕਿ ਜੇ ਮੰਤ੍ਰ ਵਿਚ ਟੁੱਟ ਜਾਂ ਹੋ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਠੀਕ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਮੰਤ੍ਰ, ਜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜਾਪਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਸਿੱਧਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯੋਨੀ-ਮੁਦਰਾ ਤੇ ਬੰਧ ਲਾ ਕੇ ਆਸਨ ਨੂੰ ਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਗੇ, ਹੇ ਨਾਰਦ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਮਹਾਂ ਰਹੱਸ ਦੱਸਾਂਗਾ।