ਇਹ ਪ੍ਰਸੰਗ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਛਣਾਂ ਬਾਰੇ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮੰਤ੍ਰ ਵਿਧੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਉਸ ਵਿਚ 'ਅੱਖ' ਨਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਂ ਅਸਥਿਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੰਤ੍ਰ ਫਲਦਾਇਕ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਕੁਝ ਮੰਤ੍ਰ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ, ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ, ਮੱਤੇ, ਪਾਗਲ ਜਾਂ ਬੇਹੋਸ਼ ਵਰਗੇ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਮੰਤ੍ਰ ਬਚਪਨ, ਜਵਾਨੀ, ਪੱਕੇ ਉਮਰ, ਬੁੱਢੇਪਨ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਹਥਿਆਰ ਦੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਮੰਤ੍ਰ ਵਿਚ ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਆਵਾਜ਼ ਭਾਰੀ ਹੋਵੇ, ਬਿਨਾਂ ਬੀਜ ਦੇ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕੰਪਦਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਅਸਰਦਾਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੇਕਰ ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਅੰਗ ਨਾ ਹੋਣ, ਜ਼ਿਆਦਾ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲਾ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਿਰਦਈ ਜਾਂ ਲਜਜਿਤ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਜੇਕਰ ਮੰਤ੍ਰ ਬਹੁਤ ਬੁੱਢਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਪਿਆਰ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਲਾਭਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਮੰਤ੍ਰ ਕਈ ਵਾਰ ਮਿਲੇ ਹੋਏ, ਵੱਖਰੇ ਹੋਏ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਧੁਨੀ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਜਾਂ ਪੰਜ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ 'ਟੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਮੰਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਹੀ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਮੰਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਮੰਤ੍ਰ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮੰਤ੍ਰ 'ਬਹਿਰਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹਾ ਅਤੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਮੰਤ੍ਰ ਵਿਚ 'ਅੱਖ' ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਤਾਂ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਵੀ ਸਫਲਤਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ ਵੀ ਕਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੱਸੀ ਗਈਆਂ ਹਨ—'ਹੰਸ', 'ਇੰਦੁ', 'ਸ', 'ਫ', ਜਾਂ ਕਵਚ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰ, ਜਾਂ ਮੱਧ ਵਿਚ, ਸਿਰ ਉੱਤੇ, ਜਾਂ ਜਿੱਥੇ 'ਲ' ਅਤੇ 'ਕ' ਨਾ ਹੋਣ। ਮਨੁ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਅੱਗ ਅਤੇ ਹਵਾ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਦੋ, ਤਿੰਨ, ਛੇ ਜਾਂ ਅੱਠ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਵਿਚ 'ਅੰਸੂ' ਵਰਗਾ ਟੁੱਟਣ ਦਾ ਲੱਛਣ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 'ਹ' ਅੱਖਰ ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੰਤ੍ਰ ਡਰਾਉਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਮੰਤ੍ਰ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਹੀ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਮੰਤ੍ਰ ਵਿਚ ਟੁੱਟਣ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਮੰਤ੍ਰ ਟੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਦੁੱਖਦਾਇਕ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਵਿਦਿਆ ਜਾਂ ਮੰਤ੍ਰ ਸਤਾਰਾਂ (17) ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਮੱਧ ਵਿਚ ਟੁੱਟਣ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੰਤ੍ਰ ਮੰਦ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ, ਮੱਧ ਅਤੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਚਾਰ ਟੁੱਟਣ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇੱਥੇ ਵੀਸ (20) ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸੱਤ (7) ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ 'ਬੱਚਾ-ਮੰਤ੍ਰ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੱਠ (8) ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਨੌਜਵਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੀਹ (30), ਚੌਂਸਠ (64), ਜਾਂ ਸੋ (100) ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਨੌਂ (9) ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ, 'ਤਾ' ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਮੰਤ੍ਰ ਤੀਹ-ਗੁਣਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਚੂੜ, ਕਵਚ, ਅੱਖ ਅਤੇ ਟੁੱਟਣ ਹੋਣ, ਉਹ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 'ਫਟ' ਅੱਖਰ ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ, ਮੱਧ ਅਤੇ ਅੰਤ ਤੇ ਛੇ ਵਾਰੀ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਅੱਖਰ ਵਾਲਾ 'ਕੂਟ' ਮੰਤ੍ਰ ਅਟੁੱਟ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਛੇ (6) ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਬੀਜ ਦੇ, ਜਾਂ ਸੱਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸਵਾ ਹਿੱਸਾ (ਸਾਡਾ) ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਵਾ ਬੀਜ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਮੰਤ੍ਰ ਵੀਸ (20) ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਅੱਖਰ ਦੰਦ ਨਾਲ ਉਚਾਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋਣ, ਉਹ ਭੁੱਲੇ-ਭਟਕੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਮੰਤ੍ਰ ਭੁੱਖੇ, ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤੇਈ (23) ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ ਅਹੰਕਾਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨਤੀ (29) ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ ਅੰਗ-ਹੀਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਮੰਤ੍ਰ ਬਹੁਤ ਨਿਰਦਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਵਿਚ ਨਿੰਦਿਤ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲਜਜਿਤ ਜਾਣੋ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਧੀ ਲਈ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ ਮੰਨੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੈਂਸਠ (65) ਅੱਖਰਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਨੌਂ (9) ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੇ ਮੰਗਲਦਾਇਕ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਵੀ ਗਿਣਤੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।