ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਇਹ ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਅਹੰਕਾਰ, ਜਦੋਂ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਦੋਹਰੀ ਵੰਡ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ, ਜਦੋਂ ਸਤਵ ਗੁਣ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਗਿਆਨ ਦੇ ਅੰਗ—ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਮਨ—ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਰਜਸ ਗੁਣ ਤੋਂ, ਕਿਰਿਆ ਲਈ, ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਅੰਗ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ, ਮਨ ਦੀ ਸਵਭਾਵਿਕਤਾ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਸੰਕਲਪ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਸਵਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਬਾਹਰਲੇ ਅੰਗ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਇਹ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੌਰ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਤੋਂ ਵਧ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮਨ ਨੂੰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅੰਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਨ ਦੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ—ਇੱਛਾ, ਸੰਕਲਪ, ਅਤੇ ਗਿਆਨ—ਇਕ-ਇਕ ਕਰਕੇ ਹੋਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਅੰਗਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਪਕੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧੁਨੀ ਆਦਿ ਹਨ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ। ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਅੰਗ—ਵਾਣੀ, ਹੱਥ, ਪੈਰ, ਗੁਦਾ ਅਤੇ ਲਿੰਗ—ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਕਰਮ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾਧਨ ਹਨ; ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਬਿਨਾ ਕੋਈ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੁਆਰਾ ਵਸਤੂਆਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਕੇ ਕਰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਤੱਤ—ਹਰ ਇੱਕ ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਨਾਲ—ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਰੂਪ ਤਿੰਨ ਵਿੱਚ, ਸਵਾਦ ਦੋ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਸੁਗੰਧ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਕਾਉਣ, ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਰੱਖਣ ਦੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਉਪਦੇਸ਼ੀ ਹਨ। ਚਮਕਦਾਰ ਅੱਗ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਚਿੱਟਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਸੁਗੰਧ 'ਸੁਰਭੀ' ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਇਹ ਤੱਤ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਹੈ; ਜੋ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਅਸਲ ਹੈ। ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ—ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਅਚਲ—ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੈ। ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹੱਡੀਆਂ, ਮਾਸ, ਵਾਲ, ਚਮੜੀ, ਨਖ ਅਤੇ ਦੰਦ ਧਰਤੀ ਤੱਤ ਦੇ ਹਨ। ਦਿਲ, ਪਚਨ-ਤੰਤਰ, ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਤੱਤ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਨਲੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਜਨਮ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਆਕਾਸ਼ ਤੱਤ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਹਰ ਜੀਵ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤੱਤ ਉਸ ਦੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਰਮ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਅਸ਼ੁੱਧ ਮਾਰਗ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਇਹ ਵੰਡ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਰੁੱਖ ਹਨ; ਚਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ। ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚੌਰਾਸੀ ਲੱਖ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਹਨ। ਕਰਮ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰੇ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵੱਡੀ ਪੂਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਹੀ, ਇਹ ਜਨਮ—ਜੋ ਮਿਲਣਾ ਔਖਾ ਹੈ—ਹਾਸਿਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਬੂੰਦ ਜਠਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਦੋਹਰੀ ਸਵਭਾਵ ਵਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ, ਕਰਮ ਆਦਿ ਦੇ ਬੰਧਨ ਨਾਲ, ਕੁਝ ਆਤਮਾ ਰੋਕੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਮਾਂ ਵਲੋਂ ਪੀਤੇ ਅਤੇ ਖਾਧੇ ਹੋਏ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਮਾਪ ਨਾਲ, ਉਹ ਉਥੇ ਪਲਦੀ ਹੈ। ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਸਰੀਰ ਜਠਰ ਵਿੱਚ ਢੱਕਿਆ ਅਤੇ ਘੇਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਜਾਗਰੂਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸਵਭਾਵ ਪੀੜਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਤੰਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਨਮ-ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਦਬਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਮੁਖ ਹੇਠਾਂ ਕਰਕੇ ਬਾਹਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਉਹ ਬੱਚਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਦਿਨ-ਬ-ਦਿਨ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਦੇਹ-ਧਾਰੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਇੱਥੇ ਉਹ ਵੱਧ ਪਾਪੀ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਛੁਡਾਉਂਦਾ ਨਹੀਂ? ਇਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ—ਪਸ਼ੂਆਂ ਸਮੇਤ—ਵਾਸਤੇ ਆਮ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਇਹ ਨਿਯਮ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਬੰਧਨ ਤੋੜਣ ਲਈ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਦীক্ষਾ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।