ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ, ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਅਵਤਾਰ ਲਈ, ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਆਤਮਾ ਵਜੋਂ ਖੜਾ ਹੋਇਆ ਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਧੁਨੀ ਨੂੰ ਭਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ—ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਵਿਰਲੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੈਂ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਸਰਵੋਚ ਆਸਰਾ ਹਾਂ। ਨਰ ਅਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿਚ ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਡਟ ਕੇ ਟਿਕੇ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਗਵਤ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ; ਇਸ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰੋ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਚਲੋ। ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ, ਜਿਸਦਾ ਦਿਲ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਛੋੜੇ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਸੰਤੋਖ ਦਿਓ। ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਆਇਆ ਸੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਵਾਪਸ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਪਰਤ ਗਿਆ। ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪਾ ਕੇ, ਪਿਤਾ ਦਾ ਦਿਲ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਆਰਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਗਿਆ। ਉਥੇ ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਦਿਵ੍ਯ ਸੰਹਿਤਾ ਬਣਾਈ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਸੰਹਿਤਾ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੁਕ ਨੂੰ ਸਿਖਾਈ, ਜੋ ਵੈਰਾਗੀ ਸੀ। ਸ਼ੁਕ ਨੇ ਇਹ ਸੰਹਿਤਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖ ਲਈ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰਿਅ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦੇ ਤੇ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਰਿ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤੀ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਗਿਆਨੀ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪਿਲਾਇਆ—ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੈਂ ਸਨੰਦਨ ਆਦਿਕ ਦੇ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲਿਆਂ ਕੋਲ ਹੋਰ ਕੀ ਪੁੱਛਿਆ? ਜੋ ਸਿੱਧ ਪੁਰਸ਼ ਹਨ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਉਧਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਤਤਪਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬੇਅੰਤ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚ, ਕਿਹੜੀਆਂ ਸੁਭਾਗੀ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਹਨ? ਮੈਂ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਾਂਗਾ ਜੋ ਨਾਰਦ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਨਾਰਦ, ਜੋ ਭਾਰਗਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਸੀ, ਨੇ ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ। ਇਥੇ ਕੇਵਲ ਉਹੀ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਹਰ ਵਸਤੂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਹਨ, ਉਹ ਕਿਹੜੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ? ਸਵੇਰੇ ਦੀ ਦীক্ষਾ ਅਤੇ ਜੋ ਵੀ ਨਿਯਮਤ ਕਰਮ ਹੈ, ਉਹ ਦੱਸੋ। ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਮਾਣ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ, ਸੰਤ ਸੰਤਕੁਮਾਰ ਜੀ ਬੋਲੇ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਭੋਗ, ਮੁਕਤੀ, ਕਰਮ ਅਤੇ ਆਚਰਨ ਦੇ ਚਰਨ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਕੇਵਲ ਸ਼ਿਵ ਹੀ ਸਰਵੋਚ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ; ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪਸ਼ੂ ਵਾਂਗ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ ਦੁਆਲਤਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਨਾਰਦ, ਇਹ ਜੀਵ ਪਸ਼ੂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਸ਼ੂ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ 'ਕਾਲ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਹਿਲਾ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਅਤੇ ਕਰਮ ਨਾਲ। ਪਹਿਲਾ ਫਿਰ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਇੱਕ ਮੋਟਾ ਅਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਸੁੱਖਮ ਅਸ਼ੁੱਧ। ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਵੀ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਪੱਕੀ ਤੇ ਕਚੀ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਵਾਲਾ। 'ਕਾਲ' ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਤੱਤ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ, ਇਹ 'ਸਕਲ' ਜੀਵ ਭਟਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪੰਜ ਬੰਨ੍ਹ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਅਤੇ ਕਰਮ ਤੋਂ ਉਪਜਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇੱਕ ਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਅਨੇਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਇਹ ਸੁੱਖਮ ਹੈ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਤੇ ਕਰਮ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਕਰਮ, ਜੋ ਪੁਣ ਅਤੇ ਪਾਪ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੈ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਲਾਂ ਦੀ ਭੋਗਣੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੋ ਪਹਿਲੇ ਹਨ; ਹੁਣ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ, ਮਾਇਆ ਆਦਿਕ ਤੋਂ ਉਪਜਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਣੋ। ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਭੂ ਸਾਰੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ; ਉਹੀ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਬੀਜ ਹੈ। ਉਹ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਕਰਮ ਵਜੋਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ; ਉਹ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਅਦਿ, ਵਿਲੱਖਣ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਲੋਕ 'ਵਿਦਰੂਪਾ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਹਨ।