ਇੱਥੇ, ਇੰਦਰੀਆਂ, ਜੋ ਆਤਮਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ, ਸਦਾ ਇੰਦਰੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਤੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ, ਕਦੇ ਇਕੱਠੇ ਤੇ ਕਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ, ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ, ਸਦਾ ਵੇਖਣ, ਛੂਹਣ ਅਤੇ ਬੋਲਣ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਜੀਵ ਨੂੰ ਹਾਨੀ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ; ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਸਦਾ ਮਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਵਿਹਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਾਲਕੀਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ, ਪੂਰਨ ਸੰਤੋਖ, ਉਮੀਦਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹਿਣਾ ਤੇ ਡੋਲ੍ਹਣ ਨਾ ਦੇਣਾ—ਇਹ ਗੁਣ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਵਸਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਪਿਆਰੇ, ਜਦੋਂ ਮਾਲਕੀਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹੋ। ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਉਮੀਦ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਉਹ ਦੁੱਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਵੀ ਉਮੀਦਾਂ ਛੱਡ ਦੇਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਦਾ ਤਪੱਸਿਆ, ਆਤਮ-ਸੰਯਮ ਅਤੇ ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ, ਸਿਆਣਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਕਤੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰਕਿ ਉਹ ਕੰਗਾਲ ਹੋਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਲੱਭ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਵਿਰੋਧੀ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਨੇਕ ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦਿਵਤਾ ਪਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਿਲੇ-ਝੁਲੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ। ਪਰ ਉੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੌਤ, ਬੁਢਾਪੇ ਅਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਲਾਭਕਾਰੀ ਸਮਝਦੇ ਹੋ, ਤੇ ਜੋ ਨਾਸਵੰਤ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਮੰਨਦੇ ਹੋ। ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਹੀ ਸੰਤਾਨ ਵਲੋਂ ਬਣੀ ਭਟਕਾਵ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕ ਡੋਰਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ੋਰ-ਜ਼ੋਰ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਥੇ ਮਾਲਕੀਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਮਾਲਕੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਖਾਮੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ, ਜੀਵਨ-ਸਾਥੀ ਅਤੇ ਘਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੇਖੋ, ਕਿੰਨੇ ਜੀਵ ਭਟਕਾਵ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਹਨ ਤੇ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਭੋਗ ਰਹੇ ਹਨ। ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਥਿਰ ਹੈ; ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਨੇਕ ਤੇ ਮੰਦੇ ਕਰਮ ਹੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਕਾਮ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਨਿਕੰਮੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਲੱਗੇ ਹੋ? ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਇਕੱਲੇ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਰਾਹ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਚੱਲੋਗੇ ਜੋ ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਨੇ ਬਣਾਇਆ? ਚੰਗੇ ਤੇ ਮੰਦੇ ਕਰਮ, ਤੁਹਾਡੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਣਗੇ ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੋਂ ਜਾਂਦੇ ਹੋ। ਧਨ ਦੀ ਖਾਤਰ, ਬੰਨ੍ਹ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਲਕੜ ਪਾ ਲਿਆ, ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੰਨ੍ਹ ਕੱਟ ਕੇ, ਨੇਕ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਮੰਦ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਇਹ ਬੰਨ੍ਹ ਨਹੀਂ ਤੋੜ ਸਕਦੇ। ਵੈਰਾਗ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਾਮ ਨਹੀਂ; ਤੇਰਾ ਮਨ ਲੋਹੇ ਵਰਗਾ ਕਠੋਰ ਹੈ। ਸੁਗੰਧੀ ਵਾਲੀ ਮਿੱਟੀ, ਧੁਨੀਆਂ ਦੇ ਪਾਣੀ, ਤੇ ਸਵਰਗ ਦੇ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਨਾ ਔਖਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਨੌਕ ਨਾਲ, ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦੇ ਹਵਾ ਨਾਲ, ਤੇਜ਼ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰੇ। ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ, ਤੇ ਅਹਿੰਸਾ ਰਾਹੀਂ ਅਧਰਮ ਨੂੰ ਵੀ ਛੱਡ ਦੇ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ ਥੰਮ ਹੈ, ਜੋ ਨਸਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ, ਮਾਸ ਤੇ ਖੂਨ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਹੈ। ਇਹ ਬੁਢਾਪੇ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਆਸਨ ਤੇ ਅਸਥਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਮੰਡ, ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ, ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਭ ਕੁਝ—ਇਹ ਪੰਜ ਇੰਦਰੀਆਂ, ਹਨੇਰਾ, ਸਤਗੁਣ ਤੇ ਰਜੋਗੁਣ ਵੀ—ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਰਾਹੀਂ, ਚਾਹੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਜਾਂ ਅਪ੍ਰਗਟ, ਲਾਭ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਕੁਝ ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਨਾਸਵੰਤ ਹੈ। ਜੋ ਇਹ ਗੱਲ ਸੱਚੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਤਪੱਤੀ ਤੇ ਲਯਾ ਦੋਵੇਂ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਅਪ੍ਰਗਟ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਸੂਖਮ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇੰਦਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਉਹ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ। ਜੋ ਹਰ ਵੇਲੇ, ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਲਈ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ, ਰੋਗ-ਪੀੜਾ ਮੁਕਦੀ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਸਰੀਰ ਦਾ ਜਨਮ ਮੁਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਜੀਵ, ਜਿਸ ਦੀ ਨਾ ਕੋਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੈ, ਨਾ ਅੰਤ, ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਅਟੱਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਉਹ ਜੀਵ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ, ਸਦਾ ਦੁੱਖੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।