ਇੱਕ ਵਾਰ, ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਵਾਪਰਿਆ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ, ਉਹ ਵੱਡੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ, ਜਦੋਂ ਮੀਂਹ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ, ਉਹ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਮੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਰੁਤ, ਸੱਚਮੁੱਚ ਅਤਿ ਅਦਭੁਤ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਉੱਚਾ ਪਹਾੜ— ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਸਾਹ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਇਹ ਵੀ ਕੰਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਤਗੜੀ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ ਵੇਦ ਪਾਠ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਪਾਰਾਸ਼ਰ ਦੇ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਚਨ ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਵਿਆਸ ਜੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਚਲੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਥੇ ਸ਼ੁਕਦੇਵ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਅਧਿਆਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਥੇ, ਇਕ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਵਿਆਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੁਕ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਗਹਿਰੀ ਧਿਆਨ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਜਦ ਉਹ ਉਠੇ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ-ਦ੍ਵੈਪਾਇਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਹੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਉਜਲੇ, ਵਿਆਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਕੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ? ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਪੁੰਨ ਦੀ ਬਰਕਤ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ ਕਿ ਮੈਂ ਉਹ ਉੱਚਾ ਗਿਆਨ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ।" ਫਿਰ ਸ਼ੁਕ ਨੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, "ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਲਗਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਕੋਈ ਸੁੱਖ ਵੈਰਾਗ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ। ਚੰਗਾ ਆਚਰਨ ਤੇ ਉੱਚੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਸਿਰਫ ਦੁੱਖੋਂ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੰਗਤ ਅਕਸਰ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਮਨੁੱਖ ਮੋਹ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਇੱਥੇ ਵੀ ਤੇ ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੁੱਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹਨੂੰ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੁੱਖ ਤੇ ਮੋਹ, ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਉੱਚੀ ਭਲਾਈ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਹਨ। ਗਿਆਨ, ਆਦਰ ਜਾਂ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਸਵਰੂਪ ਨੂੰ ਪਛਾਣਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਵੈ-ਗਿਆਨ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਗਿਆਨ ਹੈ; ਸੱਚੀ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਲਾਭ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦੀਆਂ ਹਨ—ਕਦੇ ਆਪਣੇ ਜਿਹੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਕਦੇ ਅਣਜਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਕਦੇ ਇਕੱਠਿਆਂ, ਕਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੇਖਣ, ਛੂਹਣ ਜਾਂ ਬੋਲਣ ਤੋਂ ਬਚੋ। ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਨੂੰ ਹਾਨੀ ਨਾ ਪਹੁੰਚਾਓ; ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਆਓ। ਮਾਲ-ਮੁਲਕ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹੋ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹੋ, ਕਿਸੇ ਉਮੀਦ ਤੇ ਨ ਟਿਕੋ, ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਅਡੋਲ ਰੱਖੋ। ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਮਾਲ-ਮੁਲਕ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਓ, ਪਿਆਰੇ। ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਕੋਲ ਕੋਈ ਉਮੀਦ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਕਦੇ ਵਿਅਥਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਵੀ ਉਮੀਦ ਛੱਡ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਨਿੱਤ ਤਪ, ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤਰਣ ਤੇ ਸਯਮ ਨਾਲ, ਰਿਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਅਸੰਗ ਰਹਿ ਕੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਰਿਸ਼ੀ ਮਾਲ-ਮੁਲਕ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਉਲਟ-ਸੁਲਟ ਵਿਚ ਆਨੰਦ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲੱਭ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਦਿਵਤਾ ਪਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਮਿਲੇ-ਝੁਲੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਜਨਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ, ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ ਮੌਤ, ਬੁਢਾਪੇ ਅਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਲਾਭਕਾਰੀ ਸਮਝਦੇ ਹੋ, ਤੇ ਜੋ ਨਾਸਵੰਤ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਮੰਨਦੇ ਹੋ। ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਲੋਂ ਬਣੇ ਮੋਹ ਦੇ ਅਣਗਿਣਤ ਧਾਗਿਆਂ ਨਾਲ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਮਾਲ-ਮੁਲਕ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੁਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ, ਜੀਵਣੀ, ਤੇ ਘਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੇਖੋ, ਕਿੰਨੇ ਜੀਵ ਮੋਹ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਭੋਗ ਰਹੇ ਹਨ। ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਥਿਰ ਹੈ; ਤੇ ਜੋ ਸੱਚਮੁੱਚ ਆਪਣਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਚੰਗੇ ਤੇ ਮੰਦੇ ਕਰਮ ਹਨ। ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂ ਮੁੱਲ ਰਹਿਤ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਜੀਵਨ ਉਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਰਹੇ ਹੋ? ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਏਕਲਾ ਮਨੁੱਖ ਕਿਵੇਂ ਉਸ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚੱਲੇਗਾ, ਜੋ ਅੰਧਕਾਰ ਦੇ ਰਚਿਅਤਾ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਹੈ?