ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇਕ ਉੱਚ ਕੁਲ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਚਰਿੱਤਰ ਵਾਲੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਸਾਰੇ ਆਚਾਰ-ਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੁਸੀਂ ਇਥੇ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਆਏ ਹੋ?” ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ, “ਮੈਂ ਵਿਦੇਹ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਦਾ ਵੰਸ਼ਜ ਹਾਂ। ਉਹ ਹਰ ਕੰਮ ਅਤੇ ਵਾਪਸੀ ਵਿਚ ਨਿਰਣੈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ, ਧਰਮ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਿਅਕਤੀ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਮਝਾਓ।” ਰਾਜਾ ਨੇ ਅੱਗੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਮੁਕਤੀ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ—ਕੀ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਜਾਂ ਤਪੱਸਿਆ ਰਾਹੀਂ? ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਉਪਨਯਨ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਵਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੈਦਿਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿਚ ਲਗਨ ਰੱਖੇ। ਉਹ ਇਛਾ ਅਤੇ ਈਰਖਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ, ਨਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਨਾ ਪਿਤਰਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਰੱਖੇ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਆਗਿਆ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਦੋਬਾਰਾ ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਬਿਨਾ ਈਰਖਾ ਦੇ, ਅੱਗ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਅਤਿਥੀਆਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰੇ। ਦੁੰਦਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਮਨ ਨੂੰ ਰਾਗ-ਦਵੈਸ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰਿ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ।” ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ, “ਬਿਨਾ ਆਚਾਰਯਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੇ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਦੱਸੋਗੇ, ਉਹੀ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਬੋਲਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ। ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਬਿਨਾ ਵੀ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਜਦੋਂ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਤਰਫ਼ ਛੱਡ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਚੰਗੇ ਜਾਂ ਮੰਦੇ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਕੇਵਲ ਨਾਮ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।” ਰਾਜਾ ਨੇ ਫਿਰ ਦੱਸਿਆ, “ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੀਵਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿਚ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਜੋ ਉੱਚਤਮ ਲਕੜੀ ਨੂੰ ਲੱਭ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਤਿੰਨ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਚੰਗੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚੱਲ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਵੇਖੇ। ਜਿਵੇਂ ਜਲਚਰ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪਾਣੀ ਉਸਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਨਹੀਂ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਆਪਾ-ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲਗਦਾ ਨਹੀਂ। ਜਿਸ ਨੇ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਦੁੰਦਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹ ਚੰਗਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।” ਰਾਜਾ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, “ਜੋ ਦੋਜਾਤੀ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਇਹ ਰਸਤਾ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਵੈਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ ਚਤੁਰਾਸ਼੍ਰਮ ਧਰਮ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਕਰਮ, ਮਨ ਅਤੇ ਬੋਲ ਰਾਹੀਂ, ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਇਛਾ ਅਤੇ ਲਾਲਚ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।” “ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਮਦਰਸ਼ੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੋਨਾ ਅਤੇ ਲੋਹਾ, ਸੁਖ ਅਤੇ ਦੁੱਖ—ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਮੌਤ—ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਭਿਖਿਆਰੀ ਆਪਣੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਮਨ ਨਾਲ ਵੱਸ ਵਿਚ ਰੱਖੇ। ਇੰਝ, ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ।” “ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਤਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਵਿਅਕਤੀ। ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਾਧਨਾ ਨਾਲ, ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਦਿਵਯ ਗਿਆਨ ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਉਸ ਰਾਹੀਂ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋ। ਤੁਹਾਡੀ ਮਹਾਨਤਾ ਹੋਰ ਵਧੀਕ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਇਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਪਰ, ਹਰੇਕ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ, ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਗੰਢ ਖੋਲ੍ਹ ਲਏ, ਉਹ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਚਲ ਪ੍ਰਤੀਤ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੇ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜਾ ਨੇ ਗੁਰੂਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਉੱਚਤਮ ਮਾਰਗ ਬਾਰੇ ਗੰਭੀਰ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਯਾਚਨਾ ਕੀਤੀ।