ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਗਤੀ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਆਪਣੀ ਸਹੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰਤਾ ਵਿੱਚ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਵਰਖਾ ਲਿਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਜੇਕਰ ਉਹ ਉਲਟੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਮੀਂਹ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ। ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਅਰਦਰਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਗਣ ਵੇਲੇ ਵਰਖਾ ਹੋਣੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਮੀਂਹ ਘੱਟ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਨਾਜ ਦੀ ਕੀਮਤ ਕਦਰਾਂ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜੇਕਰ ਮੀਂਹ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ, ਤਾਂ ਅਨਾਜ ਦੀ ਭਰਪੂਰਤਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਚੰਦਰਮਾ ਜਾਂ ਸ਼ੁਕਰ ਕਿਸੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਰੁਕਾਵਟ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਰਦਰਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮ੍ਰਿਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਤੱਕ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਅੱਖੀਂ ਵੇਖਣਯੋਗ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੇਕਰ ਮੰਗਲ ਅਵੰਡਿਆ ਹੋ ਕੇ ਕਰਕ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਅਹਿਰਬੁਧਨਯਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਪੂਰਬੀ ਫਸਲ ਲਈ ਅਤੇ ਰੇਵਤੀ ਨਕਸ਼ਤਰ ਬਾਅਦ ਦੀ ਫਸਲ ਲਈ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਸਪਤਿ ਸੱਤਵੀਂ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਰ ਵਕਰੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਚੰਦਰਮਾ ਤੋਂ ਸੱਤਵੇਂ ਰਾਸ਼ੀ ਤੱਕ ਦੇ ਪਿੱਛਲੇ ਨਕਸ਼ਤਰ ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਮਘਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਝੁਕਦਾ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉੱਚਾ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਬਿੱਲੀਆਂ ਲੋਹੇ ਵਾਲੀਆਂ ਨੌਂਖਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਖੁਰਚਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਚੀਟੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜੁਗਨੂ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦਿਆਂ ਜਾਂ ਡੁੱਬਦਿਆਂ ਸਮੇਂ ਸੂਰਜ ਜਾਂ ਚੰਦਰਮਾ ਦਾ ਰੰਗ ਬਦਲਿਆ ਹੋਇਆ ਲੱਗੇ—ਇਹ ਸਭ ਅਸਧਾਰਣ ਸੰਕੇਤ ਹਨ। ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਬੈਠੇ ਕਛੂਏ ਦੇ ਨੌਂ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਇਹ ਧਰਤੀ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਭੀ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਛੇ ਕੰਪਦੇ ਹੋਏ ਭੂ-ਭਾਗ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਸਤ੍ਰੀ, ਕਲਿੰਗ ਅਤੇ ਕਿਰਾਤ ਦੇਸ਼ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗੌੜ, ਕੈਇੰਕਣ, ਸ਼ਾਲਵ, ਆਂਧ੍ਰ ਅਤੇ ਪੌੜ ਦੇਸ਼ ਇਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਪੁਲਿੰਦ, ਚੀਨ, ਯਵਨ ਅਤੇ ਗੁਰਜਰ ਵੀ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਖੱਸਾ, ਅੰਗ, ਵੰਗ, ਬਾਹਲਿਕ ਅਤੇ ਕਾਮਬੋਜ ਇਸ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਨੌਂ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਜੇ ਬੁਰਾਈ ਵਧੇ, ਤਾਂ ਵਿਗਾੜ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਚੰਗਿਆਈ ਵਧੇ, ਤਾਂ ਸ਼ੁਭਤਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਲੋਕ ਰੋਂਦੇ, ਗਾਂਦੇ, ਪਸੀਨਾ ਕਰਦੇ ਜਾਂ ਹੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਨੀਵਾਂ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਥਾਂ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਝਲਕ ਜਾਂ ਦਿਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤਾਰੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ, ਜਦੋਂ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦਾ ਧੂੰਆ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਛਾ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਦਿਨ ਜਾਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਕੰਪੇ, ਜਦੋਂ ਧਨਕ ਜਾਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਮੈਂਡਕ, ਜਾਂ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਚਿੱਟਾ ਕਾਂਵਾ ਨਜ਼ਰ ਆਵੇ, ਜਦੋਂ ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਸਿਰ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਜਨਮ ਲੈਣ ਜਾਂ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੋਣ, ਜਦੋਂ ਲੋਮੜੀਆਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਜਾਂ ਧੂਮकेतੂ ਦੇਖੇ ਜਾਣ—ਇਹ ਸਭ ਅਮੰਗਲ ਸੰਕੇਤ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਰੁੱਖ ਅਣਸਮੇਂ ਫੁੱਲ ਜਾਂ ਫਲ ਲਿਆਉਣ, ਤਾਂ ਵੀ ਇਹ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ ਕਿ ਵੱਡੇ ਉਪਦ੍ਰਵ ਆਉਣਗੇ ਜੋ ਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੱਧ ਤੋਂ ਡਰ, ਕੀਰਤੀ ਦੀ ਮੌਤ, ਹਾਨੀ, ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ, ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਦੋਵਾਂ ਵਾਰ ਜਨਮੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਹਨਾਂ ਸਭ ਸੰਕੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਹੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਸੰਕੇਤਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਸਮਝਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਛੰਦ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਉੱਤਮ ਵਿਧੀ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਛੰਦ ਅੱਖਰਾਂ ਅਤੇ ਵਰਣਾਂ ਦੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਛੰਦ ਵਿੱਚ ਕਾਰਣ ਉਹੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਜੋ ਛੰਦ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਜਾਣੂ ਹਨ। ਜੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਲਘੁ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੂਹ ਨੂੰ 'ਰਗਣ' ਆਖਦੇ ਹਨ; ਜੇ ਸਮੂਹ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ 'ਸਗਣ' ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਲਘੁ ਮਿਲ ਕੇ 'ਨਗਣ' ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਹੇ ਮੁਨੀ, ਤਿੰਨ ਇਕੱਲੇ ਅੱਖਰ 'ਵਰਣ-ਗਣ' ਹਨ। ਸੰਯੋਗ, ਵਿਸਰਗ ਅਤੇ ਅਨੁਸਵਾਰ, ਜੇ ਪਿੱਛੇ ਆਉਣ, ਤਾਂ ਲਘੁ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਚੌਥਾ-ਭਾਗ ਪਾਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਵੰਡ 'ਯਤੀ' ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਚਾਰ ਪਾਦ ਇਕੋ ਜਿਹੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਉਹ 'ਸਮ' ਛੰਦ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।