ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਚੰਨ ਅਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਕੁਝ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਐਸੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਖਾਲੀ ਜਾਂ ਵੈਦਿਕ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਕੁਝ ਵਿੱਚ ਛੇ ਤਾਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤਰਕ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਕੁਝ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਪੰਖ ਲਗਾਏ ਹੋਏ ਹਨ, ਕੁਝ ਢਿੱਡੀ ਉੱਤੇ ਰੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਕੁਝ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਪਾਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਅਨੁਕੂਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕੂਲ ਪ੍ਰਭਾਵ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਵਿਆਹ ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਵਿਸ਼ਨਾਡੀ ਨਾਂ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਅਣਗਿਣਤ ਗੁਣ ਹੋਣ, ਪਰ ਜੇ ਉਹ ਵਿਸ਼ਨਾਡੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਵਿਅਾਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੰਗਲ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ। ਇ enਾ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣਨ ਨਾਲ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਚੰਗੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਣ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਸਭ ਮੰਗਲ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ੁਭ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਸ਼ੁਕਰ ਜਾਂ ਇਜਿਆ ਨਾਲ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜ਼ਹਿਰ ਮਿਲਾਉਣ ਵਾਂਗੂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਤੱਕ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨੇ ਉਹ ਗਲਤੀਆਂ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਸਾਮਿਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਲੀਆਂ, ਉਹ ਸੜੀ ਹੋਈ ਲੱਕੜ ਵਾਂਗੂ ਹਨ ਜੋ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਸਾਰੇ ਨਕਸ਼ਤਰ, ਗਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਉਤਪਾਦ, ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਾਬ ਦਾ ਇਕ ਬੂੰਦ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਐਸੇ ਹੀ ਅਸ਼ੁਭ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਕ੍ਰੂਰਤਾ ਨਾਲ ਛੇਦੀਆਂ ਜਾਂ ਉਤਸਰਗ ਸਥਾਨ ਨਾਲ ਜੋੜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਸ਼ੁਭ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ (ਰਾਸ਼ੀ) ਦੀਆਂ ਨੌਂ ਵਿਭਾਗਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਹੋਰ ਨੌਂ ਵਿਭਾਗ ਅਸ਼ੁਭ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜਿਸ ਦਿਨ ਵੱਡਾ ਪਤਨ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦਿਨ ਵੀ ਕੋਈ ਮੰਗਲ ਕਾਰਜ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਦੱਸੀ ਗਈਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਿਜਲੀ ਚਮਕਣਾ, ਧੁੰਦ ਜਾਂ ਮੀਂਹ ਪੈਣਾ। ਜੋ ਤਿਥੀ ਮਹੀਨੇ ਵਲੋਂ ਸੜੀ ਹੋਈ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਟੋਪਗ੍ਰਹਪਾਤਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਮੰਗਲਤਾ ਲਈ ਅਪਵਾਦ ਹਨ, ਪਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਗਲਤ ਨਹੀਂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗਲਤੀਆਂ ਦਾ ਢੇਰ ਵੀ ਦੂਰ ਕਰ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ੁਭਤਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ, ਸ਼ੰਭੂ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ, ਅੱਗ ਦਾ ਚੌਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਤੇ ਪਿੱਛੇ, ਸੂਰਜ ਆਦਿ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਨੂੰ ਚਲਦੇ ਹੋਏ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ, ਭਾਤ, ਸਾਰਪ, ਪਿਤਰ, ਅੰਤਯ, ਤਵਸਟ੍ਰ, ਮਿਤ੍ਰ, ਉਡੁ, ਵਿਣੁ ਅਤੇ ਭਮਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਸਾਲਵਾ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਭਮਾ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਾਉਣ ਵੇਲੇ ਤਿਆਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਬਾਹਲਿਕ, ਕੁਰੂ ਆਦਿ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗਲਤ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਮੱਧਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਹੋਰ ਜਗ੍ਹਾਂ ਇਹ ਗਲਤ ਨਹੀਂ। ਗੌੜ ਅਤੇ ਮਾਲਵਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਜੇਕਰ ਚੌਕ ਘੱਟ ਕੀਮਤੀ ਲੋਹੇ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਚਲ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਘੱਟ ਤੇ ਗੁਣ ਵਧੇਰੇ ਹਨ। ਇਹ ਚੌਕ ਚਾਰ ਹੱਥ ਉੱਚਾ, ਚਾਰ ਪਾਸਿਆਂ ਤੇ ਵਰਗਾਕਾਰ, ਚਾਰ ਹੱਥ ਮਾਪ ਵਿੱਚ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਚੌਪਾਸਾ ਮੰਡਪ ਤੇ ਚਹੁੰ ਪਾਸਿਆਂ ਸੀੜੀਆਂ ਲਗੀਆਂ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਇਹ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਰੰਗੀਨ ਘੜਿਆਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੋਰਨਾਂ ਤੇ ਨਵੇਂ ਅੰਕੁਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ। ਜਦੋਂ ਇਸਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਸ਼ਬਦ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਮੰਗਲ ਤੇ ਦੈਵੀ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਚੌਕ ਮਨੋਹਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯਜਨ ਲਈ ਚੌਕ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਸਾਜ-ਸੰਭਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਾਨ, ਉਤਪੱਤੀ, ਰੰਗ, ਰੁੱਤਾਂ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ-ਪੌਤਰੇ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਾਲੇ ਚੌਕ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਚੰਗੇ, ਮੱਧਮ ਜਾਂ ਵੰਡੇ ਹੋਏ—ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਦੀ ਏਕਤਾ ਦੇਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ, ਔਰਤ ਦੇ ਚੌਕ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਨੌਂ ਹਿੱਸੇ ਬਹੁਤ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਔਰਤ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋਣ। ਤਿੰਨ—ਪੂਰਵ, ਉੱਤਰ, ਧਾਤ੍ਰ, ਯਾਮ, ਈਸ਼ ਅਤੇ ਤਾਰਕਾ—ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹਰੀ, ਆਦਿਤਯ, ਅਰਕ, ਵਾਯੂ, ਅੰਤਯ, ਮਿਤ੍ਰ, ਅਸ਼ਵੀ, ਜੇਠ, ਇੰਦੁ ਅਤੇ ਤਾਰਕਾ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਚੌਕ ਵਿੱਚ ਜੋੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਚੌਕ ਵਾਸੁ, ਵਰੁਣ ਅਤੇ ਈਸ਼ਵਰ ਦੇ ਮੂਲ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੱਧ ਸਥਾਨ ਦੇਵਤਾ, ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਲਈ ਮੌਤ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਅਤੇ ਬਾਰ੍ਹਵੇ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਹੋਰ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਦਾ ਪਿਆਰ ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ, ਬਾਰ੍ਹਵੇ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਕੋਣ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਪਰ ਛੇਵੇਂ ਜਾਂ ਅੱਠਵੇਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਨਹੀਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਚੂਹਾ, ਗਾਂ, ਭੈਂਸ, ਬਾਘ, ਕਲੀ, ਬਾਘ ਅਤੇ ਦੋ ਹਿਰਣ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਤਾਰੇ, ਚੌਕ ਅਤੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੰਗਲ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਤਾਂ ਜੋ ਹਰ ਕਰਮ ਸ਼ੁਭਤਾ ਅਤੇ ਮੰਗਲਤਾ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇ।