ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸਮੇਂ ਦੇ ਗੁਪਤ ਰਹੱਸਾਂ ਨੂੰ ਵਿਅਖਿਆ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦੋਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਹਾਣੀ ਰਚੀ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਸਾਲਾਂ ਅਤੇ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਚਿਤ੍ਰਭਾਨੁ, ਸੁਭਾਨੁ, ਤਾਰਣ, ਪਾਰਥਿਵ ਅਤੇ ਅਵ੍ਯਯ—ਇਹ ਪੰਜ ਨਾਮ ਹਨ। ਫਿਰ ਨੰਦਨ, ਵਿਜਯ, ਜਯ, ਮਨਮਥ ਅਤੇ ਦੁਰਮੁਖ—ਇਹ ਹੋਰ ਪੰਜ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਹਨ: ਸ਼ੁਭਕ੍ਰਿਤ, ਸ਼ੋਭਨ, ਕ੍ਰੋਧੀ, ਵਿਸ਼੍ਵਾਵਸੁ ਅਤੇ ਪਰਾਭਵ। ਫਿਰ ਪਰਿਭਾਵੀ, ਪ੍ਰਮਾਦੀ, ਆਨੰਦ, ਰਾਖ਼ਸ ਅਤੇ ਅਨਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਦੂੰਦੁਭੀ, ਰੁਧਿਰ, ਉਦਗਰੀ, ਰਕਤਾਖ੍ਸ਼, ਕ੍ਰੋਧਨ ਅਤੇ ਕ੍ਸ਼ਯ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਪੰਜ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਇੱਕ ਯੁਗ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁੱਲ ਬਾਰਾਂ ਯੁਗ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਪੁਰੰਦਰ, ਲੋਹਿਤ, ਤਵਸ਼ਟ੍ਰ ਅਤੇ ਅਹਿਬੁਧਨ੍ਯਾ ਨਾਮ ਦੇਵਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਯੁਗ ਦੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਅੱਗ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਫਲ ਦਾ ਨਿਰਣੇ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ, ਦਿਨ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰਾਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਦ ਸੂਰਜ ਕਰਕ ਰਾਸ਼ੀ ਤੋਂ ਦੱਖਣੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਤਰਾਯਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਤੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਕਰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਮਧੁ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਦੋ-ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰੁਤੂਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸ਼ੀਸ਼ਿਰ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਰਖਾ, ਸ਼ਰਦ ਅਤੇ ਹੇਮੰਤ ਰੁਤੂ ਕਰਕ ਤੋਂ ਦੱਖਣੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਰ ਮਹੀਨਾ, ਜੋ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੀਹ ਚੰਦ੍ਰਮਾਸੀ ਅੰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਭੱਸਯ, ਈਸ਼ਾ, ਉਰਜਾ, ਸਹਾ ਅਤੇ ਸਹੱਸਯ—ਇਹ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ। ਜਿਸ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨਿਮਾ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਪੱਖ (ਪੱਖਵਾਡਾ) ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ, ਸ਼ੁਕਲ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣ ਪੱਖ ਵੱਖ-ਵੱਖ, ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਿਥੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਅਗਨੀ, ਵਿਰਿੰਚੀ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲਜਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਹਨ। ਮਹਿੰਦ੍ਰ, ਵਾਸਵ, ਨਾਗ, ਦੁರ್ಗਾ ਅਤੇ ਦੰਡਧਰ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਚੰਦ੍ਰ, ਵਿਸ਼੍ਵਦੇਵ ਅਤੇ ਆਰਸ਼ ਤਿਥੀਆਂ ਪਿਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਦੁਹਰਾਉਣ ਨਾਲ, ਮੁੱਖ ਅਤੇ ਗੌਣ ਹਵਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਜਾਣੋ। ਅੱਠਵੀਂ, ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ, ਛੇਵੀਂ, ਚੌਥੀ ਅਤੇ ਚੌਦਵੀਂ ਤਿਥੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹਨ। ਨਾਡਿਕਾਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸਮੁੰਦਰ, ਮਨੁ, ਰੰਧ੍ਰ ਅਤੇ ਅੰਕ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਮਾਵੱਸਿਆ ਅਤੇ ਨਵਮੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਲੱਖਣ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ, ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹਨ। ਛੇਵੀਂ ਅਤੇ ਅੱਠਵੀਂ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਤੇਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਹੈ; ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਅੱਠਵੀਂ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਮੁੰਡਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਠੀ, ਪ੍ਰਥਮ ਤਿਥੀ, ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਅਤੇ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰ ਸੰਯੋਗ ਵਾਲੇ ਦਿਨ, ਵ੍ਯਤਿਪਾਤ, ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ, ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਅਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਸੰਯੋਗ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਦਸਵੀਂ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਆਂਵਲੇ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਧਨ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਹਾਨੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਦਿਨ ਪੂਰਨਿਮਾ ਦਿਨ ਦੇ ਵੇਲੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਨੁਮਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿਨੀਵਾਲੀ, ਏਂਦੁਮਤੀ, ਕੁਹੂ ਅਤੇ ਨੇਂਦੁਮਤੀ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਾਧਵ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਤੀਜ ਤਿਥੀ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਭੱਸ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣ ਪੱਖ ਦੀ ਤੇਰਵੀਂ ਤਿਥੀ ਕਲਪ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਚੈਤਰ ਅਤੇ ਭਾਦ੍ਰਪਦ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਤੀਜ ਤਿਥੀ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੈ। ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸੱਤਵੀਂ ਸ਼ੁਕਲ ਤਿਥੀ ਅਤੇ ਨਭੱਸ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਅੱਠਵੀਂ ਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣ ਤਿਥੀ ਵੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਸ਼ਾਢ, ਕਾਰਤਿਕ, ਜੇਠ ਅਤੇ ਚੈਤਰ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨਿਮਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਦ੍ਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣ ਪੱਖ ਦੀ ਤੇਰਵੀਂ ਤਿਥੀ ਨੂੰ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਮਘਾ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਕਰਕ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਤਿੰਨ ਤਿਥੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਤਿਥੀ-ਕ੍ਸ਼ਯ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਤਿਥੀ ਸੂਰਜ ਅਸਤ ਹੋਣ ਤੱਕ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਦਿਨ ਦੀ ਤਿਥੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਪੰਦਰਾਂ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਹਿਲੀ ਤਿਥੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅਗਲੀ ਤਿਥੀ ਤੱਕ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਇਹ ਸੂਖਮ ਗਿਣਤੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਧੀਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੀਆਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਜੀਵਨ ਦੇ ਕਰਮ ਅਤੇ ਉਤਸਵ ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਤੇ ਕਰ ਸਕਣ।