ਹਰ ਇੱਕ ਗਣਨਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਉਂਗਲ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹਿਸਾਬ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਕਿਤੇ ਹੋਰ, ਉਚਾਈ ਜਾਂ ਚੋਟੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਤਾਕਤ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਉਂਗਲ ਦੀ ਖਿੱਚ ਤੋਂ ਪਛਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਮੋੜੇ ਹੋਏ ਅੰਗ, ਅੱਗ ਜਾਂ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹੋਈ ਹੈ, ਪਰ ਜੋ ਪ੍ਰਾਪਤ ਆਸਰੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜੇ, ਉਹ ਵੱਖਰੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਗਠਾਂ ਅਤੇ ਗਠਾਂ-ਰਹਿਤ ਥਾਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਖੁਲ੍ਹਾ ਹਿੱਸਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਨਾਲ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਖੋਦਾਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਂ ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਵਾਲੇ ਬਿੰਦੂ ਉੱਤੇ ਮਿਲਾਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੋਣਾ ਆਧਾਰ ਨਾਲ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਅਰਥ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੇ ਜੋੜ। ਜਦੋਂ ਦੋ ਗੇੜ ਸਰਕ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ‘ਸਮਤਾ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਦੋਵੇਂ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਮਿਲਾਪ ਅਰਧ ਚਾਪ ਉੱਤੇ, ਸੂਰਜ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ, ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਦੀ ਅੱਗੇ ਪਿੱਛੇ ਹੋਣ ਦੀ ਗਣਨਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸਮੇਂ ਮੁਤਾਬਕ ਪੱਕੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਸੂਰਜ ਦਾ ਗੇੜ ਵੱਧ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਿਲਾਪ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦਾ ਗੇੜ ਵੱਖਰਾ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਜੇ ਭਟਕਾਵ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਚਾਪ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਹਵਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਗ੍ਰਹਿਣ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਖਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਅੰਕ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਆਦਿ ਦੇ ਫਲ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕ੍ਰਿਆ ਵਾਰ ਵਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦ ਤੱਕ ਦੋਵੇਂ ਦੇ ਗੇੜ ਬਰਾਬਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਘਾਟ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵ ਰਾਤ ਨੂੰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਵਾਧਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਖਪਤ ਤੋਂ ਮਿਲੀਆਂ ਸੱਠ ਨਾਡਿਕਾਵਾਂ ਮਿਲਾਪ ਦਾ ਸਮਾਂ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖਪਤਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਮਿਲੀ ਅਰਧ ਮਿਆਦ ਵੀ ਨਾਡਿਕਾ ਆਦਿ ਵਰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਹੋਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਯੁਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਭੜਕਦੀ ਆਕਾਰ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿੰਦਾ ਯੋਗ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਜਨਮ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਅਤੇ ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਗੋਡੇ, ਪਿੰਡਲੀਆਂ, ਤੇ ਪੈਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਕਰਮ ਆਦਿ ਸਮੇਤ। ਮੇਖ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਪਤੀ ਸੂਰਜ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗ੍ਰਹਿ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ, ਪੰਜਵੇਂ ਅਤੇ ਨੌਵੇਂ ਭਾਵ ਦੇ ਪਤੀ ਤ੍ਰਿਕੋਣ ਦੇ ਪਤੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੁਇਤ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਤੀਜੇ ਡੈਕਨ ਦੇ ਪਤੀ ਉਲਟ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਰਾਸ਼ੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਦਵਾਦਸ਼ਾਂਸ਼ ਦੇ ਪਤੀ ਵੀ ਰਾਸ਼ੀ ਸਮੇਤ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਾਕੀ ਨੂੰ ਦਿਨ-ਪਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਤਿਮੀ ਕ੍ਰੂਰ, ਮ੍ਰਿਦੁ ਤੇ ਪੁਰਸ਼ ਹੈ। ਮੇਖ ਤੇ ਹੋਰ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਚਤਾ ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਅੰਕਾਂ, ਤਿਥੀਆਂ, ਤੀਰਾਂ, ਨਖਾਂ ਅਤੇ ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਚਲ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਦਵਾਦਸ਼ੇ ਭਾਵ ਤੋਂ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਉਹ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੌਥਾ ਭਾਵ ਚਤੁਰਭੁਜ ਹੈ, ਅਠਵਾਂ ਮਰਨ-ਤਿਕੋਣ, ਨੌਵਾਂ ਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਤ੍ਰਿਕੋਣ ਹਨ। ਰਾਜੇ, ਕੀੜੇ ਤੇ ਜਾਨਵਰ ਜਦੋਂ ਕੇਂਦਰ ਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣ, ਤਦ ਵਧੇਰੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੰਗ ਲਾਲ, ਚਿੱਟੇ, ਤੋਤਾ-ਰੰਗੀ, ਫਿੱਕੇ, ਧੂੰਏਂ ਵਰਗੇ ਅਤੇ ਪੀਲੇ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਭਾਵ ਵਿੱਚ ਸਮਤਾ, ਯਸ਼ ਤੇ ਤੈਰਨਾ ਮਿਲਦੇ ਹਨ; ਉਥੇ ਸੂਰਜ ਪਤੀ ਹੈ। ਜੀਵ ਗਿਆਨ ਤੇ ਸੁਖ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ; ਸ਼ੁਕਰ ਇੱਛਾ ਦਾ; ਸੂਰਜ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦੁੱਖ ਦਾ। ਸੂਰਜ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮੰਤਰੀ ਹੈ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨੌਕਰ, ਜਿਵੇਂ ਵਧੀਆ ਜੋਤਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਮੰਨਿਆ। ਸ਼ਚੀ, ਕੌਧੀ, ਤੇ ਪਾਰਵ ਦੇ ਰੰਗ ਚਿੱਟਾ, ਪੀਲਾ ਤੇ ਹਰਾ ਹਨ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਪੱਖੀ ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਸੂਰਜ, ਮੰਗਲ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਦੁਸ਼ਟ ਹਨ; ਬੁੱਧ ਵੀ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਤੇ ਦੁਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਆਦਿ ਮੋਰਾਂ, ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ ਤੇ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਨੀ ਦੀ ਰਾਸ਼ੀ ਦਾ ਪਤੀ ਚੰਡਾਲ ਪਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਰਾਹੂ ਵੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਪਤੀ ਹੈ। ਦੇਵਤੇ, ਇੰਦਰ, ਅਗਨੀ, ਰੈਵਤ, ਭੂਕ, ਸਖਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ—ਇਹ ਸਭ ਵੀ ਇਸ ਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।