ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਗਣਿਤਜ्ञ ਅਤੇ ਜੋਤਿਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸਾਬਾਂ ਵਿਚ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗਣਨਾ ਦੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਸੁਚੱਜਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਈ ਤਰੀਕੇ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੇ। ਪਹਿਲਾਂ, ਉਹ ਇੱਕ ਸੰਖਿਆ ਅਤੇ ਭੁਜਾ ਦੇ ਗੁਣਨਫਲ ਦੇ ਵਰਗਾਂ ਦੇ ਜੋੜ ਤੋਂ ਜੜ ਲੈਂਦੇ, ਜਿਸਨੂੰ 'ਚਲਾਭਿਧਾ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਕਰਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ, ਤਦ ਤ੍ਰਿਜਿਆ ਵਿੱਚ ਕੋਟੀ ਦਾ ਗੁਣਨਫਲ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਅਗਲੇ ਕਦਮ ਵਿੱਚ, ਭੁਜਾ ਦਾ ਗੁਣਨਫਲ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਤ੍ਰਿਜਿਆ ਦੇ ਵਰਗ ਦੀ ਜੜ ਨਾਲ ਭਾਗ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਇਹ ਵਿਧੀ ਮੰਗਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗ੍ਰਹਾਂ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ। ਇੱਥੇ, ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਕ੍ਰਮ ਹਨ: ਸ਼ੈਰਧਿਆ, ਮਾਧਿਆ, ਮੁੜ ਮਾਂਧਿਆ, ਅਤੇ ਸ਼ੈਰਘਿਆ। ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ, ਜੋ ਡਿਗਰੀਆਂ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਲੀਬਰਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ ਚਾਪ ਵਜੋਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ। ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀਆਂ ਡਿਗਰੀਆਂ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ, ਰਾਸ਼ੀ ਦੇ ਵਿਭਾਜਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਗਿਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕਰਕ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ, ਉਹ ਦੌਲਤ ਉੱਥੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਮਕਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ, ਇਹ ਚਾਪ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਚਾਪ ਦੀ ਮੰਦ ਗਤੀ ਨਾਲ ਭਾਗ ਲੈ ਕੇ ਮਿਲੇ ਮਿੰਟਾਂ ਨੂੰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਡਿਗਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਜੋ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਣੇ ਅਤੇ ਕੰਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਚਾਪ ਰਾਹੀਂ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਰਜ਼ਾ ਵੱਧ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਘਟਾ ਕੇ ਜੋ ਬਚਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੋੜਦਾਰ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਤੀਰ, ਰੁਦ੍ਰ, ਚੰਦਰਮਾ ਦਾ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ, ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ—ਇਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਹਨ। ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਚਾਪ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੁਵ ਭਾਗ ਨਾਲ ਗੁਣਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹੋਰਾਈਜ਼ਨ ਚਾਪ ਨੂੰ ਬਾਰਾਂ ਨਾਲ ਭਾਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਧਨੁਸ਼ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੌਲਤ ਘੱਟ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਪਾਰ ਹੋਣ ਅਤੇ ਉਲਟਣ 'ਤੇ, ਇਹ ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਦੁੱਗਣੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀਆਂ ਡਿਗਰੀਆਂ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਹਿੱਸੇ, ਅਤੇ ਭੋਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਆਦਿ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿੰਨਾ ਦੂਰੀ ਤੈਅ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਠ ਨਾਲ ਗੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਭੋਗ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਮਾਂ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੈਅ ਕੀਤੀ ਦੂਰੀ ਨੂੰ ਸਠ ਨਾਲ ਗੁਣਾ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਭੋਗ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਭਾਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਾਵਾ, ਬਲਵਾ, ਕੌਲਵਾ, ਤੈਤਿਲਾ, ਅਤੇ ਗਾਰਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਸ਼ਕੁਨੀ, ਨਾਗ, ਚਤੁਸ਼ਪਦ, ਅਤੇ ਕਿਮਸਤੁਘਨਾ ਵੀ ਹਨ। ਇੱਥੇ, ਚਾਹੀਦੇ ਉਂਗਲੀ ਇਕਾਈਆਂ ਨਾਲ, ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਛਾਂ ਦੀ ਨੋਕ ਛੂਹਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਦਿਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਹਿਰ ਲਈ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਚਕਾਰ, ਦੱਖਣ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਤੱਕ ਧਾਗੇ ਨਾਲ ਲਕੀਰ ਖਿੱਚਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿਚ ਮੱਛੀ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ, ਅਤੇ ਉਪ-ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੀ ਐਸੇ ਹੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ, ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਬਾਂਹ-ਧਾਗਾ ਉਂਗਲੀ ਇਕਾਈਆਂ ਨਾਲ, ਚਾਹੀਦੀ ਚਮਕ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਛਾਂ ਦਾ ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੁਵ ਚੱਕਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਾਹੀਦੀ ਛਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੁਵ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਨੋਕ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਆਧਾਰ ਘਣਟਾ ਦੀ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਛਾਂ ਨੂੰ ਉਲਟ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਮਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਤੋਂ, ਢੰਗ ਨਾਲ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਨਤੀਜਾ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਨਾਲ, ਚਮਕ, ਛਾਂ, ਅਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਖੁਲ੍ਹਣ ਆਦਿ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਛਾਂਆਂ ਦੀ ਲੰਬੀ ਅਤੇ ਹਰੀ ਚੌੜਾਈ ਸਦਾ ਦੱਖਣੀ ਲੰਬੀ ਅਤੇ ਹਰੀ ਚੌੜਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਦੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਭਾਗ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਚਾਪ ਜਾਂ ਨੋਕ ਦੇ ਭਾਗ ਹਨ। ਨੋਕ ਦੇ ਚਾਪ ਨਾਲ ਭਾਗ ਲੈ ਕੇ, ਛਾਂ ਦੀ ਗਣਨਾ ਬਾਹਰੀ ਭਾਗ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਭਾਜਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਚਾਪ ਤਿਗੁਣੀ ਚਾਪ ਨਾਲ ਗੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਰਕ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ, ਆਧੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚੋਂ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੁਲਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ, ਆਧੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਔਸਤ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਨਤੀਜਾ, ਮੰਦ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਗਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਲਾਗੂ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਚੱਕਰ ਦੀ ਗਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਜੋੜ, ਦਿਨ ਅਤੇ ਰਾਤ ਦੀ ਗਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਮਵਾਰ, ਚਾਪਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ, ਦੋ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਨਾਲ ਭਾਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਹਰ ਇੱਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਨੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ-اپنے ਅੱਠ ਭਾਗਾਂ ਲਈ, ਸੂਰਜ, ਚੰਦਰਮਾ ਅਤੇ ਹੋਰ, ਪਤਝੜ ਲਈ ਇੱਕ, ਸਰਦੀ ਲਈ ਤਿੰਨ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਤੇ ਇਕੱਠੇ, ਕਰਕ ਆਦਿ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਜੋਤਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਗਣਿਤਜ्ञਾਂ ਨੇ ਆਕਾਸ਼, ਗ੍ਰਹਾਂ, ਛਾਂ ਅਤੇ ਚਮਕ ਦੀਆਂ ਗੁਣਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦਾ ਰਸਤਾ ਦਿੱਤਾ।