ਇਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਜ੍ਯੋਤਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਵਿਧੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਆਨੰਦ ਦੀ ਮਾਤਰਾ, ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਾਡੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਇੱਕ ਘੜੀ ਦੇ ਸਠਵੇਂ ਭਾਗ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੋਤਿ-ਚੱਕਰ ਉੱਤੇ ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਬਿੰਦੂ, ਅਸੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ, ਜੀਵਨ ਦੀ ਜਿਆ (sine) ਨੂੰ ਦੁੱਗਣਾ ਅਤੇ ਮੰਗਲ ਦੀ ਜਿਆ ਨੂੰ ਤਿੱਣਾ ਕਰਕੇ, ਵਾਸਥਵਿਕ ਨਿਵਾਸ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਰਾਸ਼ੀ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਦਾ ਅੱਠਵਾਂ ਭਾਗ, ਪਹਿਲੀ ਅਰਧ-ਜਿਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਲੜੀਵਾਰ ਪਹਿਲੇ ਨਾਲ ਵੰਡ ਕੇ, ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਜੋੜ ਕੇ, ਕੁੱਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਵਿਸ਼ਲੰਬ-ਜਿਆ, ਸੱਤ ਮੂਲਦੁਆਰਾਂ ਅਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਗੁਣਨ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਭ ਤੋਂ ਹੌਲੀ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਗਤੀ ਵਾਲੇ ਬਿੰਦੂ ਵੀ ਠੀਕ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਚਾਪ ਦੀ ਜਿਆ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਣਸਮਤ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਬੇਸ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੈਰ ਦੇ ਕੋਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਡਿਗਰੀਆਂ ਨੂੰ ਅਸਲ ਮੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਵੰਡਣ 'ਤੇ, ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਜਿਆ-ਉਤਪਾਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਤੀਜਾ, ਜਿਆ-ਉਤਪਾਦ ਉੱਤੇ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਪਾਰ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਕਦਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਜਿਆ-ਪਿੰਡ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਾਪ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਤੀਜੇ ਨੂੰ ਉੱਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਜਿਆ ਹਟਾ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਬਾਕੀ ਰਹੀ ਭਾਗ ਨੂੰ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਤੋਂ ਅੰਤਰ ਵਜੋਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਦੇ ਹੌਲੇ ਚਾਪ-ਭਾਗਾਂ ਨੂੰ 'ਮਾਨਵ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਹੌਲੇ ਚਾਪ-ਭਾਗਾਂ ਨੂੰ 'ਸ਼ੀਤਗੋਰਦਾ'। ਜੋੜਿਆਂ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ ਚਾਪ-ਭਾਗ 'ਖਾਗਨੀ', 'ਸੁਰਾ', 'ਸੂਰਯ', ਅਤੇ 'ਨਵਾਰਣਵ' ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੰਗਲ ਆਦਿ ਲਈ, ਜੋੜਿਆਂ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ 'ਸ਼ੌਘਨਯ', 'ਯੁਗਮਾਂਤ', 'ਅਗਨੀ', ਅਤੇ 'ਦਸਰਕ' ਨਾਮ ਹਨ। ਵਿਚਿੱਤਰ ਰਾਸ਼ੀ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ, ਦੂਜੇ ਤੇ ਤੀਜੇ ਮਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'ਵਿਵਿਸ਼ਵੇਯ' ਅਤੇ 'ਅਪਰਵਤਾ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਗੁਣ, ਜਿਹੜੇ ਵਿਅਕਤ ਅਤੇ ਜੁੜੀਆਂ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਭੁਜਾ-ਜਿਆ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਜਿਆ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਗੁਣ ਵਿੱਚ, ਭੁਜਾ, ਕੋਟੀ, ਅਤੇ ਜਿਆ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਅਤੇ ਮਿੰਟਾਂ ਨਾਲ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਟੀ ਦਾ ਉਤਪਾਦ, ਮੱਧ ਵਿੱਚ, ਮਕਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੇ, 'ਧਨ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਅਤੇ ਭੁਜਾ ਉਤਪਾਦ ਦੇ ਵਰਗਾਂ ਦੇ ਜੋੜ ਦਾ ਮੂਲ 'ਚਲਾਭਿਧਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਟੀ ਦਾ ਉਤਪਾਦ, ਤ੍ਰਿਜਿਆ ਵਿੱਚ, ਕਰਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਉੱਤੇ ਘਟਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭੁਜਾ ਦਾ ਉਤਪਾਦ, ਤ੍ਰਿਜਿਆ ਦੇ ਵਰਗ ਦੇ ਮੂਲ ਨਾਲ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਧੀ ਮੰਗਲ ਆਦਿ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੇ ਅਤੇ ਚੌਥੀ ਕ੍ਰਿਆ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੈਰਧਿਆ, ਮਾਧਿਆ, ਫਿਰ ਮਾਂਧਿਆ, ਅਤੇ ਸ਼ੈਰਘਿਆ—ਇਹ ਚਾਰ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ, ਅੰਸ਼ ਆਦਿ ਵਿੱਚ, ਤੁਲਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੇ ਚਾਪ ਵਜੋਂ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਅੰਸ਼, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ, ਰਾਸ਼ੀ ਦੇ ਵੰਡਾਂ ਨਾਲ ਨਿਕਲੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਕਰਕ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੇ ਉਹ ਦੌਲਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਮਕਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੇ, ਇਸ ਨੂੰ ਚਾਪ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਹੌਲੇ ਚਾਪ ਨਾਲ ਵੰਡ ਕੇ ਮਿਲੇ ਮਿੰਟ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਘਟਾ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਬਾਕੀ ਰਹੀ ਰਕਮ ਨੂੰ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਤੰਦ ਤੇ ਕੰਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਚਾਪ ਰਾਹੀਂ ਪਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕਰਜ਼ਾ ਵੱਧ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਘਟਾ ਕੇ, ਬਾਕੀ ਰਹੀ ਰਕਮ ਵੱਕਰੀ ਲਕੀਰ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦੀ ਹੈ। ਤੀਰ, ਰੁਦ੍ਰ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦਾ ਚੌਥਾ ਭਾਗ, ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ—ਇਹ ਧਰਤੀ ਦੀਆਂ ਸਨਤਾਨਾਂ ਹਨ। ਤਰੱਕੀ ਵਾਲਾ ਚਾਪ, ਵਿਸ਼ੁਵ ਭਾਗ ਨਾਲ ਗੁਣਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹੋਰਾਈਜ਼ਨ ਚਾਪ ਨੂੰ ਬਾਰਾਂ ਨਾਲ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਧਨੁਸ਼ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਪਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਦੌਲਤ ਘੱਟ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਘਟਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਵਾਪਸ ਮੁੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ ਇਹ ਦੋਹਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਅੰਸ਼, ਸੂਰਜ ਦੇ ਹਿੱਸੇ, ਆਨੰਦ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤੈਅ ਕੀਤੇ ਸਫ਼ਰਾਂ ਨੂੰ ਸੱਠ ਨਾਲ ਗੁਣਾ ਕਰਕੇ, ਆਨੰਦ ਦੇ ਪਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਸਫ਼ਰ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੱਠ ਨਾਲ ਗੁਣਾ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪਲ ਨਾਲ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਜੋ ਬਾਕੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਾਵਾ, ਬਲਵਾ, ਕੌਲਵਾ, ਤੈਤਿਲਾ ਅਤੇ ਗਾਰਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਕੁਨੀ, ਨਾਗ, ਚਤੁਸ਼ਪਦ ਅਤੇ ਕਿੰਸਟੁਘਨਾ ਆਦਿ ਵੀ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਜੋਤਿਸ਼ੀ ਗਣਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਚਾਲ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਮਾਪ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ।