ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾਸੀ ਤਿਥੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਹਾਨੀ ਦੋ ਵਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਬਣਾਈ। ਉਹ ਚੰਦ੍ਰਮਾਸੀ ਦਿਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦੇ ਸਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਵਨਾ, ਸੂਰਜੀ, ਚੰਦ੍ਰਮਾਸੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦਿਨ, ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਵੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਮਹੀਨੇ, ਸਾਲ ਅਤੇ ਦਿਨ — ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ, ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਕਰਕੇ ਜੋੜੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਜੋੜ ਨੂੰ ਪੱਖਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ ਵੰਡ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੰਦ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ ਗੁਣਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਲੋਕ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਇਕੱਠੇ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੰਦੇ ਜਾਂ ਚੰਗੇ ਫਲ ਹੌਲੀ ਜਾਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਭੋਗਦੇ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਦਾ ਘੇਰਾ ਅੱਠ ਸੌ ਯੋਜਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਅਤੇ ਕੰਨ-ਆਕਾਰ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਲਈ ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਦੁੱਗਣੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ। ਧਰਤੀ ਦਾ ਅਸਲ ਘੇਰਾ ਤਬ ਮਿਲਦਾ, ਜਦੋਂ ਚਾਪ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਸਾਈਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਰੇਡੀਅਸ ਨਾਲ ਗੁਣਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਸਮਿਆਂ ਦੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ ਦੀ ਗਣਨਾ ਤੋਂ ਜੋ ਨਤੀਜਾ ਨਿਕਲੇ, ਉਹ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਅਸੁਰਾਂ ਅਤੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਦੋ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਲਕੀਰ ਉੱਤੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਦਿਨ ਅਤੇ ਬੋਲੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ, ਉੱਥੇ ਹਾਨੀ ਅੱਧੀ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭੋਗ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਨਾਡੀਆਂ ਨਾਲ ਗੁਣਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇੱਕ-ਸਠਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਸਮੇਂ ਦੀ ਇਕਾਈ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੈ। ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਬਿੰਦੂ ਰਾਸ਼ੀ ਚੱਕਰ ਉੱਤੇ ਅੱਸੀ ਅੰਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਨਿਵਾਸ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਾਈਨ ਨੂੰ ਦੁੱਗਣਾ ਅਤੇ ਮੰਗਲ ਦੇ ਸਾਈਨ ਨੂੰ ਤਿਗਣਾ ਕਰਕੇ ਨਿਧਾਰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰਾਸ਼ੀ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਦਾ ਅੱਠਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਪਹਿਲੀ ਅਰਧ-ਚਾਪ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਪਹਿਲੇ ਨਾਲ ਵੰਡ ਕੇ ਅਤੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਕੁੱਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਵਿਛਲਨ ਚਾਪ ਸੱਤ ਰਸਤੇ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਉਤਪਾਦ ਨਾਲ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਗ੍ਰਹ ਦਾ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਭ ਤੋਂ ਹੌਲੀ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਬਿੰਦੂਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਠੀਕ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਚਾਪ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਪਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਣਬਰਾਬਰ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਆਧਾਰ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਅਸਲ ਮੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਵੰਡਣ ਤੇ ਜੋ ਚਾਪ-ਉਤਪਾਦ ਮਿਲਦਾ, ਉਹ ਨਤੀਜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਤੀਜਾ ਚਾਪ-ਉਤਪਾਦ ਉੱਤੇ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਪਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਦ ਚਾਪ ਆਪਣਾ ਮਾਪ ਗੁਆ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਨਤੀਜਾ ਜਿਆ-ਪਿੰਡ ਉੱਤੇ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਆ ਨੂੰ ਹਟਾ ਕੇ, ਜੋ ਬਚ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਉਥੋਂ ਵੱਖਰਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਦੇ ਹੌਲੇ ਚਾਪ-ਭਾਗ 'ਮਨਵ' ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ 'ਸ਼ੀਤਗੋਰਦਾ'। ਜੋੜੇ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ ਚਾਪ-ਭਾਗ 'ਖਾਗਨੀ', 'ਸੁਰਾ', 'ਸੂਰਯ', 'ਨਵਾਰਣਵ' ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੰਗਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗ੍ਰਹਾਂ ਲਈ, ਜੋੜੇ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ ਚਾਪ-ਭਾਗ 'ਸ਼ੌਘਨਯ', 'ਯੁਗਮਾਂਤ', 'ਅਗਨੀ', 'ਦਸਰਕ' ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਰਾਸ਼ੀ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ, ਦੂਜੇ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਮਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ 'ਵਿਵਿਸ਼ਵੇਯ' ਅਤੇ 'ਅਪਰਵਤਾ' ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਜੀਬ ਅਤੇ ਸਮਤਲ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ ਗੁਣ ਭੁਜਾ-ਜਿਆ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਜਿਆ ਤੋਂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਗੁਣ ਵਿੱਚ, ਭੁਜਾ, ਕੋਟੀ ਅਤੇ ਜਿਆ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਮਿੰਟਾਂ ਨਾਲ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਟੀ ਦਾ ਉਤਪਾਦ, ਮੱਧ ਵਿੱਚ, ਮਕਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਉੱਤੇ 'ਧਨ' ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਉਤਪਾਦ ਅਤੇ ਭੁਜਾ-ਉਤਪਾਦ ਦੇ ਵਰਗਾਂ ਦੇ ਜੋੜ ਦਾ ਮੂਲ 'ਚਲਾਭਿਧਾ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਤ੍ਰਿਜਿਆ ਵਿੱਚ ਕੋਟੀ ਦਾ ਉਤਪਾਦ, ਕਰਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਉੱਤੇ, ਘਟਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਭੁਜਾ ਦਾ ਉਤਪਾਦ, ਤ੍ਰਿਜਿਆ ਦੇ ਵਰਗ ਦੇ ਮੂਲ ਨਾਲ ਵੰਡ ਕੇ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗਣਨਾ ਮੰਗਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗ੍ਰਹਾਂ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਅਤੇ ਚੌਥੀ ਕ੍ਰਿਆ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੈਰਧਿਆ, ਮਾਧਿਆ, ਫਿਰ ਮਾਂਧਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ੈਰਘਿਆ — ਇਹ ਚਾਰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਹਨ। ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ, ਅੰਸ਼ ਆਦਿਕ, ਤੁਲਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਉੱਤੇ ਚਾਪ ਵਜੋਂ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਅੰਸ਼, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ, ਰਾਸ਼ੀ ਦੀਆਂ ਵੰਡਾਂ ਨਾਲ ਗਿਣੇ ਜਾਣ। ਕਰਕ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਉੱਤੇ ਉਹ ਦੌਲਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਮਕਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਉੱਤੇ, ਇਹ ਚਾਪ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਹੀ ਹੌਲੇ ਚਾਪ ਨਾਲ ਵੰਡ ਕੇ ਜੋ ਮਿੰਟ ਮਿਲਦੇ, ਉਹ ਅਪਣੇ ਅੰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਘਟਾ ਲੈਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਜੋ ਬਾਕੀ ਰਹਿੰਦਾ, ਉਹ ਚਾਪ ਅਤੇ ਕੰਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਪਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਗਣਿਤ ਅਤੇ ਜ੍ਯੋਤਿਸ਼ ਦੇ ਗੂੜ੍ਹ ਰਾਜ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵ ਨੂੰ ਸਮਝਾਏ।